Ùn ứ cao tốc dịp lễ: Triệu chứng của hệ thống đã quá tải
Ùn ứ cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây dịp lễ Quốc khánh là tình trạng kẹt xe kéo dài hàng chục kilômet, với dòng ô tô nối đuôi nhau, di chuyển rất chậm, khiến hành trình từ TP.HCM đi Đồng Nai, Vũng Tàu và các tỉnh miền Trung bị kéo giãn nhiều giờ, đồng thời bộc lộ rõ việc nhu cầu đi lại đã vượt xa năng lực thiết kế hiện tại của tuyến và cả mạng lưới kết nối xung quanh. Điểm mấu chốt của câu chuyện ùn ứ cao tốc lần này không phải là chuyện “ngày lễ thì kẹt”, mà là việc chúng ta đã chấp nhận một hệ thống hạ tầng ở trạng thái thường trực quá tải. Trưa 30/8, ngày thứ hai kỳ nghỉ 2/9, lượng xe từ TP.HCM đi Đồng Nai, Vũng Tàu, miền Trung tăng vọt, khiến nhiều đoạn trên cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây ùn ứ, tài xế phải chờ khoảng 10 phút mới nhích được thêm một đoạn. Trước đó, ngày 29/8 – ngày đầu kỳ nghỉ, tuyến này đã kẹt hơn 10km. Đây không còn là hiện tượng bất thường, mà là một mô hình lặp lại có thể dự báo, nhưng chưa được quản lý giao thông theo đúng mức độ.
Trạm dừng nghỉ quá tải và những điểm nghẽn hữu hình trên tuyến qua Đồng Nai
Nếu cao tốc là “đường ống” vận tải, thì trạm dừng nghỉ là van điều áp. Kỳ nghỉ lễ này, van đã không chịu nổi áp lực. Ngày 29/8, hàng trăm phương tiện cùng lúc đổ vào trạm dừng nghỉ trên cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, khiến khu vực này quá tải, xe phải xếp hàng dài để chờ vào, bãi đỗ gần như kín chỗ. Lối vào bị ùn tắc đến mức một số hành khách phải xuống ô tô đi bộ vào trạm. Câu chuyện của anh Nguyễn Chí Tâm – buộc phải đi tiếp dù cả gia đình cần dùng nhà vệ sinh vì không thể tiếp cận trạm – cho thấy thiết kế trạm dừng nghỉ hiện nay đặt lợi ích vận hành lên trên trải nghiệm và nhu cầu cơ bản của người đi đường. Dòng phương tiện ùn ứ kéo dài từ khu vực sân bay Long Thành đến trạm thu phí trên cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây càng khẳng định: các điểm nút quan trọng ở Đồng Nai đang là “cổ chai” của cả trục kết nối Đông Nam Bộ.
Kỳ nghỉ lễ không phải nguyên nhân gốc: khi nhu cầu đi lại vượt xa công suất hạ tầng
Thứ làm cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây tê liệt không phải bản thân kỳ nghỉ lễ, mà là sự thiếu cân đối giữa nhu cầu vận chuyển và công suất hạ tầng hiện tại. Sáng 29/8, ngày đầu kỳ nghỉ Quốc khánh, dòng người và xe đồng loạt rời TP.HCM khiến giao thông phía Đông thành phố tê liệt trên diện rộng. Đến trưa 30/8, lưu lượng xe trên cao tốc vẫn tiếp tục tăng trong khi năng lực khai thác tuyến có giới hạn, dẫn đến ùn tắc kéo dài. Theo ghi nhận, nhiều gia đình chọn xuất phát sớm để tránh cao điểm nhưng vẫn rơi vào kẹt xe dịp lễ, vì tổng lượng phương tiện đã vượt ngưỡng mà tuyến có thể “nuốt” được. Các trục kết nối như Mai Chí Thọ, Lương Định Của, Đỗ Xuân Hợp cũng kẹt cứng, biến việc lên cao tốc thành nhiệm vụ gian nan. Đây là bằng chứng rõ ràng cho thấy việc mở thêm cao tốc nhưng không mở rộng đồng bộ mạng lưới đón – trả đã tạo ra những nút nghẽn hệ thống.
Tác động đến kết nối vùng và vai trò của tuyến ra sân bay Long Thành
Đợt ùn ứ lần này mang tính cảnh báo cho tương lai kết nối vùng, đặc biệt khi sân bay Long Thành đang là trung tâm chiến lược của mạng lưới giao thông phía Nam. Dòng phương tiện ùn ứ từ khu vực sân bay Long Thành đến trạm thu phí trên cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây cho thấy trục này rất nhạy cảm với mọi biến động lưu lượng. Khi Long Thành đi vào khai thác toàn diện, nếu không có phương án nâng cấp hạ tầng kết nối, mỗi kỳ cao điểm du lịch hay lễ tết sẽ là một cuộc khủng hoảng giao thông mini. Thực tế hiện nay, người từ khu vực cầu Sài Gòn muốn lên cao tốc TP.HCM – Long Thành phải cân nhắc đi Mai Chí Thọ hay theo hướng Võ Nguyên Giáp – quốc lộ 51, quốc lộ 1 để tránh điểm nóng ùn tắc. Việc phải né tuyến cao tốc bằng đường quốc lộ truyền thống là nghịch lý: nó cho thấy cao tốc chưa hoàn thành vai trò là trục chính kết nối các đô thị lớn với cửa ngõ hàng không mới của vùng.
Quản lý giao thông cần đổi vai: từ “chữa cháy” sang chủ động thiết kế dòng chảy
Các lực lượng chức năng đã cố gắng giải tỏa kẹt xe: tuần tra kiểm soát tăng cường, bố trí lực lượng tại các điểm ùn tắc để phân luồng, điều tiết phương tiện; thậm chí đóng mở luân phiên cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây để hạn chế ùn tắc kéo dài. Trên tuyến TP.HCM – Long Thành, CSGT phải luân phiên đóng mở các lối vào cao tốc, hướng dẫn người dân chọn thời gian, lộ trình phù hợp. Nhưng đó vẫn là cách quản lý giao thông mang tính “chữa cháy” hơn là chủ động. Giải pháp lâu dài phải là thiết kế lại dòng chảy giao thông dịp cao điểm: phân bổ khung giờ xuất phát, công bố sớm kịch bản ùn ứ cao tốc, hoàn thiện các tuyến song hành và quốc lộ để chia tải, mở rộng và phân tầng chức năng trạm dừng nghỉ để tránh trạm dừng nghỉ quá tải. Quan trọng hơn, quy hoạch kết nối quanh sân bay Long Thành cần được nhìn như một bài toán vùng, không chỉ là vài nút giao trên địa bàn Đồng Nai.
