Biến quy định thành bài học có thể nhìn thấy
Giáo dục pháp luật học đường là cách giúp học sinh hiểu quyền, trách nhiệm và hậu quả của hành vi thông qua bài học gắn với những tình huống các em có thể gặp ở trường, ngoài đời và trên mạng. Ngày 24-10, UBND xã Ứng Thiên phối hợp với Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội tổ chức phiên tòa giả định về phòng, chống bạo lực học đường và an toàn trên không gian mạng cho giáo viên, học sinh Trường THCS Ứng Thiên, hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9-11. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc chỉ đọc quy định: học sinh được theo dõi trình tự xét xử, nghe phân tích hành vi và thấy rằng một phút mất kiểm soát có thể kéo theo hệ quả lâu dài. Khi bạo lực và hành vi thiếu an toàn trực tuyến gia tăng trong bối cảnh kỹ năng sống, hiểu biết pháp luật còn hạn chế, pháp luật học đường cần được dạy bằng tình huống cụ thể, không chỉ bằng khẩu hiệu.
Một hành vi bốc đồng có thể đổi hướng tương lai
Tại Ứng Thiên, phiên tòa tái hiện vụ án cố ý gây thương tích bắt nguồn từ mâu thuẫn tình cảm học đường: một học sinh dùng mũ bảo hiểm đánh bạn, khiến nạn nhân bị tổn thương cơ thể với tỷ lệ thương tích 38%. Tình huống đủ gần với đời sống học sinh để đặt ra câu hỏi khó né tránh: cơn nóng giận, lời kích động hay hành động trả đũa có thể dẫn tới đâu? Hội đồng xét xử phân tích căn cứ pháp luật và tuyên bị cáo 30 tháng tù nhưng cho hưởng án treo, thời gian thử thách 30 tháng; hồ sơ cũng nêu việc bị cáo tự nguyện bồi thường khắc phục hậu quả 200 triệu đồng. Những con số này không nên được dùng để gây sợ hãi, mà để chỉ rõ bạo lực không phải chuyện đùa hay “xích mích nhỏ”. Phiên tòa giả định có giá trị khi học sinh rút ra cách dừng lại, tìm người hỗ trợ và giải quyết mâu thuẫn trước khi gây tổn hại cho người khác hoặc chính tương lai mình.
An toàn Internet là kỹ năng pháp lý mỗi ngày
Ở trường Trần Quốc Tuấn, chuyên đề sử dụng Internet và mạng xã hội an toàn đưa các tình huống như đường dẫn lạ, lộ dữ liệu cá nhân, bắt nạt trực tuyến và chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng vào cuộc trao đổi với học sinh. Trường THPT Chuyên Chu Văn An phối hợp với Công an phường Tây Hồ tổ chức tuyên truyền an ninh mạng cho hơn 2.000 học sinh, giáo viên, cán bộ và nhân viên, trong đó có hướng dẫn nhận diện thủ đoạn giả danh công an, nhà trường, giáo viên hoặc người thân để đòi chuyển tiền, cũng như đường dẫn giả và lừa đảo tuyển sinh, học bổng, việc làm. Đây là phần thiết yếu của an toàn Internet: các em cần biết quyền tự thể hiện đi cùng trách nhiệm với lời nói, dữ liệu và nội dung mình phát tán. Khi nghi có lừa đảo, hãy giữ lại tin nhắn, hình ảnh, đường dẫn và báo cho gia đình, nhà trường hoặc công an; không cung cấp mật khẩu, mã OTP hay chuyển tiền khi chưa xác minh.
Nhà trường và gia đình phải cùng củng cố nhận thức
Các hình thức trải nghiệm cũng được dùng để tuyên truyền phòng, chống ma túy học đường: Trường Tiểu học, THCS và THPT Nguyễn Trực L.N.I phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân Khu vực 10 và Công an xã Hưng Đạo tổ chức phiên tòa giả định, sân khấu hóa vụ án để học sinh hiểu quy định, tác hại của ma túy và hậu quả pháp lý. Nhưng một buổi tuyên truyền khó tạo thành thói quen nếu bài học dừng lại ở cổng trường. Phụ huynh có thể cùng nhà trường nhắc trẻ kiểm chứng người yêu cầu chuyển tiền, giữ kín thông tin tài khoản, không chia sẻ nội dung làm nhục hay xâm phạm riêng tư; đồng thời khuyến khích con kể lại khi gặp đe dọa hoặc lừa đảo thay vì tự xoay xở. Nhà trường cần tạo không gian để học sinh hỏi, báo sự việc và tìm hỗ trợ mà không sợ bị trách phạt trước tiên. Giáo dục pháp luật hiệu quả không phải khiến trẻ sợ luật, mà giúp các em biết lựa chọn an toàn và chịu trách nhiệm.
Từ nhận thức đến hành động tự bảo vệ
Những hoạt động ở Ứng Thiên, Trần Quốc Tuấn, Chu Văn An và Nguyễn Trực L.N.I cho thấy pháp luật học đường có sức nặng hơn khi học sinh được xem tình huống, đặt câu hỏi và luyện cách phản ứng. Mục tiêu không dừng ở việc nhớ điều khoản: đó là biết kiềm chế khi mâu thuẫn, không tham gia bắt nạt trực tuyến, thận trọng trước thông tin và lên tiếng khi thấy dấu hiệu xâm hại. Phụ huynh, giáo viên và lực lượng chức năng cần nối tiếp cùng một thông điệp, để trẻ hiểu rằng tìm trợ giúp là hành động đúng, không phải dấu hiệu yếu đuối. Phiên tòa giả định và chuyên đề kỹ năng không thay thế việc đồng hành hằng ngày, nhưng có thể mở đầu cho những cuộc trò chuyện cần thiết. Đưa pháp luật đến gần học sinh vì thế không chỉ là phổ biến quy định; đó là trao cho các em năng lực tự bảo vệ mình và tôn trọng sự an toàn của người khác.
