Ba nhóm tiêu chí, một nền tảng là tuân thủ
Bộ tiêu chí tôn vinh người nộp thuế là thang điểm dùng để xếp hạng doanh nghiệp dựa trên mức đóng góp ngân sách, quy mô doanh thu và lịch sử chấp hành nghĩa vụ thuế. Với doanh nghiệp, tổng điểm tối đa là 100: đóng góp ngân sách nhà nước chiếm tối đa 40 điểm, doanh thu 25 điểm và lịch sử tuân thủ 35 điểm. Cách chấm này hợp lý hơn việc lấy riêng số thuế đã nộp làm thước đo, bởi một doanh nghiệp tiêu biểu cần vừa đóng góp, vừa hoạt động ở quy mô đáng kể, vừa duy trì kỷ luật thuế. Điểm đóng góp xét số thuế đã nộp trong năm và mức tăng so với năm trước; các biến động do thay đổi chính sách thuế hoặc ưu đãi đầu tư được tính đến để tránh đánh giá thiếu công bằng. Doanh thu được chấm theo thứ hạng trong nhóm doanh nghiệp được xem xét.
Lịch sử chấp hành tạo khác biệt giữa thành tích nhất thời và nỗ lực bền bỉ: đáp ứng đầy đủ điều kiện trong ba năm liên tục được 35 điểm, hai năm được 30 điểm, còn một năm được 25 điểm. Với hộ và cá nhân kinh doanh, cơ cấu riêng dành 25 điểm cho đóng góp ngân sách, 25 điểm cho doanh thu và tới 50 điểm cho lịch sử tuân thủ. Đây là tín hiệu đúng: khen thưởng người nộp thuế nên ghi nhận cả tính đều đặn, không chỉ quy mô.
Đạt điều kiện trước, rồi mới được xếp hạng
Điểm số không thể bù cho những vi phạm nền tảng. Trước khi được đưa vào danh sách đánh giá, doanh nghiệp phải có ít nhất 98% tờ khai thuế nộp đúng hạn, không có tiền thuế nợ ngoài các trường hợp ngoại lệ được quy định và không bị áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về thuế; các điều kiện liên quan đến xử phạt, hóa đơn, trốn thuế và tình trạng pháp lý cũng được xem xét. Vì thế, doanh nghiệp tuân thủ thuế không chỉ là đơn vị có đóng góp lớn mà còn phải chứng minh quá trình chấp hành đạt chuẩn.
Cách vận hành có hai bước rõ ràng: cơ quan thuế dùng kết quả xếp hạng làm căn cứ lựa chọn người nộp thuế đủ điều kiện để đề nghị tôn vinh, khen thưởng; sau khi cấp có thẩm quyền quyết định, danh sách được công khai trên cổng thông tin của cơ quan thuế và các hình thức phù hợp. Với doanh nghiệp, đây vừa là sự ghi nhận vừa là động lực duy trì quy trình khai, nộp thuế đúng hạn qua nhiều năm. Với hộ kinh doanh và cá nhân, việc ghi nhận đóng góp cùng nỗ lực tìm hiểu, thực hiện đúng chính sách thuế có thể khuyến khích họ chủ động chấp hành hơn.
TP.HCM và Quảng Trị cho thấy hai mặt của việc ghi nhận
Ngày 27/10, Thuế TP.HCM tổ chức biểu dương, khen thưởng 358 doanh nghiệp tiêu biểu thực hiện tốt chính sách, pháp luật thuế năm 2025. Trong đó, 100 doanh nghiệp nhận giấy khen của Cục Thuế và 258 doanh nghiệp nhận giấy khen của cơ quan Thuế thành phố. Quy mô này cho thấy hoạt động tuyên dương có thể ghi nhận rộng một cộng đồng doanh nghiệp chấp hành tốt, đồng thời nhấn mạnh mối liên hệ giữa hoạt động kinh doanh lành mạnh, việc làm và nguồn thu ngân sách.
Quảng Trị kết hợp tuyên dương với hướng dẫn thực hành: hội nghị vừa ghi nhận người nộp thuế, vừa cập nhật chính sách thuế mới và quy định liên quan đến quản lý thuế, thuế thu nhập cá nhân, hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử và giao dịch liên kết. Bốn đơn vị được tặng bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh vì thành tích thực hiện tốt chính sách, pháp luật thuế năm 2025. Cách làm này đáng chú ý vì khen thưởng chỉ phát huy tác dụng lâu dài khi đi cùng thông tin dễ áp dụng và cơ hội giải đáp vướng mắc, giúp người nộp thuế hiểu đúng nghĩa vụ trong bối cảnh quy định thay đổi.
Khen thưởng nên là động lực tuân thủ lâu dài
Bộ tiêu chí mới có sức thuyết phục vì không đồng nhất doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp tiêu biểu: quy mô đóng góp và doanh thu được cân nhắc, nhưng lịch sử chấp hành vẫn chiếm phần đáng kể và các điều kiện tuân thủ là cửa vào bắt buộc. Kết hợp đánh giá định lượng với yêu cầu về quá trình giúp việc khen thưởng người nộp thuế hướng đến hành vi có thể duy trì, thay vì chỉ tôn vinh một kết quả đơn lẻ.
Để cơ chế này tạo niềm tin, việc áp dụng các điều kiện loại trừ và cách tính điểm cần nhất quán, minh bạch, nhất là khi so sánh doanh nghiệp có quy mô và hoàn cảnh hoạt động khác nhau. Với người nộp thuế, thông điệp thực tế rất rõ: muốn được xem xét, trước hết phải chấp hành đúng; muốn được đánh giá cao, cần duy trì việc đó và đóng góp tương xứng. Tuyên dương tại TP.HCM và Quảng Trị cho thấy sự ghi nhận đã được triển khai bằng nhiều hình thức, còn bộ tiêu chí cung cấp căn cứ để việc lựa chọn có hệ thống hơn.
