Hơn 200 UAV trong 10 ngày: dấu hiệu một cuộc khủng hoảng an toàn bay
Hiện tượng UAV sân bay Tân Sơn Nhất là tình trạng hàng trăm thiết bị bay không người lái hoạt động trái phép trong vùng cấm và vùng hạn chế bay quanh sân bay, tạo nguy cơ va chạm với tàu bay, buộc kiểm soát không phận sân bay phải thay đổi luồng, trì hoãn hoặc đóng cửa tạm thời, đồng thời gây thiệt hại lớn về chi phí, thời gian và an toàn cho hàng chục nghìn hành khách cũng như hãng hàng không liên quan. Con số hơn 200 UAV bị phát hiện trong vùng cấm và hạn chế bay chỉ trong khoảng 10 ngày, với 88 thiết bị đã bị thu giữ, không còn là chuyện "thi thoảng" mà là một làn sóng hoạt động drone trái phép an toàn bay đang bị thách thức trực diện. Điều đáng nói, nhiều thiết bị xuất hiện ở khu vực xa đường cất hạ cánh, phục vụ giải trí hoặc kinh doanh, nhưng vẫn nằm trong không phận kiểm soát sân bay mà người điều khiển không ý thức được mức độ nguy hiểm của hành vi mình.
Nguy cơ dây chuyền: từ một UAV đến hàng trăm chuyến bay hỗn loạn
Một UAV, một chiếc diều hay một tia laser xuất hiện gần quỹ đạo bay không chỉ là "vật thể lạ" mà là mầm mống hỗn loạn cho cả hệ thống hàng không: nguy cơ va chạm, buộc hàng chục chuyến bay phải bay chờ hoặc chuyển hướng, gây áp lực lớn lên quản lý nhiên liệu và điều hành không lưu. Tại Tân Sơn Nhất, riêng hai ngày 11 và 13/8, UAV và diều gắn đèn chớp xuất hiện trong khu vực ảnh hưởng hoạt động khai thác đã khiến hơn 100 chuyến bay và hàng chục nghìn hành khách bị ảnh hưởng. Theo đại diện một hãng hàng không lớn, các sự cố đêm 11/8 khiến sân bay phải đóng cửa hai lần, 12 chuyến bay phải divert, 45 chuyến bay phải holding trên trời, 3 chuyến bay phải báo tình trạng khẩn cấp về nhiên liệu. Đây là ví dụ sống động cho thấy một thiết bị nhỏ có thể làm tê liệt cả mạng lưới bay, gây thiệt hại dây chuyền từ lịch bay, vị trí đỗ, nhân lực mặt đất cho đến trải nghiệm hành khách.
Các mối đe dọa ngày càng đa dạng và tinh vi quanh không phận Tân Sơn Nhất
UAV không phải là nguy cơ duy nhất, mà là phần nổi của "bức tranh" không phận đô thị đầy rủi ro quanh Tân Sơn Nhất. Cảng vụ Hàng không miền Nam ghi nhận 34 vụ việc liên quan vật thể lạ, laser, nguồn sáng công suất lớn trong năm 2024, tăng lên 43 vụ năm 2025 (tăng khoảng 26,5%), và 32 vụ từ đầu năm đến 4/9. Tính chung gần 3 năm, khu vực này đã có hơn 100 vụ việc liên quan UAV, tia laser, diều, bóng bay, pháo hoa và các vật thể khác đe dọa an toàn hàng không. Điều đáng lo không chỉ ở số lượng, mà ở sự đa dạng và tinh vi: UAV, drone, flycam, diều gắn đèn, tia laser, pháo hoa, thậm chí đèn công suất lớn đều có thể làm phi công mất khả năng quan sát, buộc kiểm soát không phận sân bay phải thay đổi phương án điều hành. Một số UAV được trang bị hệ thống tàng hình, phá sóng, cho phép bay ở độ cao lớn hơn và làm giảm hiệu quả thiết bị chế áp của lực lượng chức năng. Đây đã là lĩnh vực an toàn bay mang màu sắc "chiến tranh công nghệ", chứ không phải trò chơi giải trí đơn giản.
Siết kiểm soát không phận: từ hội nghị khẩn đến hệ thống phát hiện UAV tự động
Trước làn sóng UAV sân bay Tân Sơn Nhất, phản ứng của cơ quan chức năng không còn dừng ở khuyến cáo mà là một chiến dịch siết kiểm soát không phận sân bay trên nhiều tầng. Cảng vụ Hàng không miền Nam tổ chức hội nghị bảo đảm an toàn bay dân dụng khu vực Tân Sơn Nhất và lân cận, quy tụ lực lượng hàng không, công an, quân đội, quản lý không lưu và chính quyền địa phương để bàn cơ chế phối hợp quản lý, phát hiện và truy xét UAV trái phép. Một bước ngoặt quan trọng là việc đưa vào vận hành hệ thống giám sát và chế áp UAV chuyên dụng, bao phủ khu vực Tân Sơn Nhất và Côn Đảo. Hệ thống trang bị thiết bị trinh sát chuyên dụng, có khả năng phát hiện UAV tự động, định vị tọa độ thiết bị bay trái phép và xác định vị trí người điều khiển dưới mặt đất, kể cả khi thiết bị đã tắt. Từ 27/8 đến 8/9, nhờ hệ thống giám sát này, lực lượng chức năng đã phát hiện 227 UAV hoạt động trong vùng cấm hoặc hạn chế, truy xét và thu giữ 88 thiết bị, tiếp tục xác minh các trường hợp còn lại. Đây là minh chứng cho hiệu quả công nghệ khi được gắn với trách nhiệm và hành động thực tế.
Quy định bay drone và trách nhiệm cộng đồng: không thể viện cớ “không biết”
Điểm nghịch lý của làn sóng drone trái phép an toàn bay quanh Tân Sơn Nhất là: đa số thiết bị được dùng cho mục đích giải trí, chụp ảnh, kinh doanh nhỏ, nhưng lại hoạt động trong vùng cấm bay mà chủ sở hữu không đăng ký, không nắm quy định bay drone, thậm chí không biết mình đang xâm phạm không phận kiểm soát sân bay. Tuy nhiên, trong không phận đô thị dày đặc máy bay thương mại, "không biết" không thể là lý do giảm nhẹ trách nhiệm. Lực lượng công an, quân sự địa phương được đề nghị tăng cường tuần tra, kiểm tra việc đăng ký quyền sở hữu, giấy phép bay và năng lực hành vi của người điều khiển drone. Theo quy định hiện hành, hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính từ 20–40 triệu đồng; trường hợp gây thiệt hại nghiêm trọng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ. Về phía ngành hàng không, một hãng lớn đề xuất phải xây dựng sẵn kịch bản cho tình huống sân bay chính buộc phải dừng khai thác: sân bay dự bị nào có thể tiếp nhận, bao nhiêu chiếc, vị trí đỗ ở đâu và khả năng phục vụ khi nhiều chuyến bay cùng divert. Đó không chỉ là kế hoạch dự phòng, mà là "lưới an toàn" bắt buộc trong thời đại UAV tràn vào không phận đô thị.
