Khai giảng năm học mới: khi tiếng trống trường là lời khẳng định quyền học tập bình đẳng
Giáo dục hòa nhập trong các trường đặc biệt học sinh khuyết tật là mô hình dạy học đặt nhu cầu, khả năng và tốc độ tiến bộ của từng em ở trung tâm, kết hợp phục hồi chức năng, hỗ trợ giao tiếp và rèn kỹ năng sống để học sinh khiếm thính, khiếm thị, tự kỷ, khuyết tật trí tuệ có thể tự lập và hòa nhập cộng đồng như những cá nhân bình thường khác. Trong không khí khai giảng năm học mới trên cả nước, các lễ tựu trường ở những cơ sở giáo dục này không chỉ là nghi thức truyền thống, mà là lời khẳng định mạnh mẽ rằng trẻ khuyết tật có quyền được học, được mơ ước và được tôn trọng sự khác biệt. Nếu ở nhiều nơi tiếng trống khai giảng là điểm khởi đầu cho thành tích, thì tại đây nó là lời hứa về một hành trình nhân văn, nơi điểm số không quan trọng bằng từng bước tiến nhỏ của mỗi em.
TP.HCM: cá nhân hóa dạy học để học sinh khuyết tật từng bước tự lập
Sáng 5.9, Trung tâm Bảo trợ - Dạy nghề và Tạo việc làm TP.HCM tổ chức lễ khai giảng năm học 2026-2027, đón học sinh trở lại học tập và rèn luyện. Điều đáng chú ý là trung tâm chọn hướng đi kiên định: lấy sự tiến bộ của từng em làm thước đo, thay vì so sánh với chuẩn chung. Phụ huynh như ông Hồ Tuấn Nghĩa chia sẻ niềm vui mỗi mùa khai giảng khi con mắc hội chứng Down vẫn tiếp tục được đến trường, được giao tiếp, kết bạn và trở nên dạn dĩ hơn, tăng khả năng hòa nhập xã hội. Về chuyên môn, trung tâm xác định tập trung dạy học cá thể hóa, tăng cường ngôn ngữ ký hiệu cho học sinh khiếm thính, dùng phương pháp trực quan, lặp lại cho học sinh khuyết tật trí tuệ và bố trí việc học linh hoạt cho học sinh khuyết tật vận động. Năm học mới, vì thế, không phải cuộc chạy đua chương trình mà là hành trình thiết kế giáo dục quanh một đứa trẻ cụ thể.
Sự thẳng thắn nhìn vào hạn chế cũng cho thấy mức độ nghiêm túc của nơi này với giáo dục hòa nhập: đội ngũ giáo viên còn thiếu, cơ sở vật chất vẫn đang sửa chữa, nâng cấp. Nhưng thay vì lấy khó khăn làm lý do để hạ thấp kỳ vọng, lãnh đạo trung tâm nhấn mạnh nhiệm vụ giúp từng em phát huy khả năng, từng bước tự lập và hòa nhập xã hội. Câu nói “kết quả giáo dục không chỉ thể hiện ở điểm số mà còn ở từng kỹ năng, sự tự tin của các em” là lời nhắc cho cả hệ thống giáo dục rằng với học sinh khuyết tật, việc đánh giá phải nhân bản hơn. Điểm mạnh ở đây chính là thái độ: tôn trọng sự khác biệt, gần gũi, động viên và ghi nhận từng bước tiến. Điểm yếu là nguồn lực còn mỏng. Nhưng nếu xã hội đồng lòng, những thiếu hụt này có thể được lấp đầy bằng sự chung tay, không phải bằng cách cắt giảm ước mơ của trẻ.
Thái Nguyên: chăm sóc, can thiệp và định hướng nghề cho học sinh khiếm thính, khiếm thị, tự kỷ
Tại Thái Nguyên, lễ khai giảng ở Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập diễn ra trong không khí hân hoan ngày hội toàn dân đưa trẻ đến trường, nhưng ý nghĩa lại đi xa hơn một buổi lễ trang trọng. Năm học 2026-2027, trung tâm có 255 học sinh thuộc 3 cấp học, phần lớn là học sinh khuyết tật với nhiều dạng: khiếm thính, khiếm thị, tự kỷ và còn sống trong hoàn cảnh gia đình khó khăn. Điều này biến nơi đây thành tuyến đầu của giáo dục hòa nhập, nơi thầy cô không chỉ dạy chữ mà còn phải xử lý đồng thời các thách thức về sức khỏe, tâm lý và kinh tế gia đình. Phương châm giảng dạy chú trọng vào đặc điểm, khả năng riêng của từng học sinh; trung tâm nỗ lực triển khai các chương trình can thiệp, hỗ trợ thiết thực giúp các em phát triển kỹ năng để tự tin hòa nhập cộng đồng.
Điểm đáng quý là tầm nhìn vượt khỏi lớp học: ngoài chăm sóc, thầy cô hướng dẫn, hướng nghiệp để sau này các em có nghề, tự nuôi sống mình và hỗ trợ gia đình. Đây là cách tiếp cận thẳng thắn với mục tiêu tự lập, thay vì xem học sinh khuyết tật như đối tượng cần được bảo trợ suốt đời. Tuy nhiên, phía sau những chương trình đó là thực tế không dễ chịu: khuyết tật đi kèm nghèo khó, nên mọi nỗ lực giáo dục hòa nhập đều gánh thêm áp lực kinh tế. Sự hỗ trợ tiền ăn theo nghị quyết của HĐND tỉnh cho học sinh trong năm học này là bước đi chính sách có ý nghĩa, góp phần san sẻ gánh nặng với gia đình. Câu chuyện Thái Nguyên cho thấy: nếu không có chính sách xã hội đồng hành, giáo dục hòa nhập sẽ mãi là khẩu hiệu đẹp nhưng khó bền vững.
Quy Nhơn: ngôi trường Hy vọng và giáo dục chuyên biệt hướng tới hòa nhập
Ở Quy Nhơn, Trường Chuyên biệt Hy vọng mang tên gọi như một lời hứa không dễ thực hiện: dùng giáo dục để mở cửa hy vọng cho học sinh khiếm thính, khiếm thị và khuyết tật trí tuệ. Sáng 5/9, 156 học sinh thuộc các nhóm khuyết tật này bước vào năm học mới 2026-2027, trong một lễ khai giảng nơi tiếng nói, ánh mắt, cử chỉ đều có cách thể hiện riêng. Các em đến trường không chỉ học chữ mà còn được phục hồi chức năng, rèn luyện và phát triển khả năng bản thân để từng bước tự tin hòa nhập cộng đồng. Theo báo cáo, năm học vừa qua, 44/149 học sinh được công nhận học sinh xuất sắc, chiếm hơn 29,5%, và 19/19 em hoàn thành chương trình tiểu học. Những con số này không phải để khoe thành tích, mà để chứng minh rằng nếu phương pháp giáo dục cá nhân hóa đúng, học sinh khuyết tật có thể tiến bộ rõ rệt.
Nhà trường tổ chức 19 lớp từ khối 1 đến khối 5, với chương trình tiểu học chuyên biệt kéo dài 6 năm cho trẻ khiếm thính, khiếm thị và 7 năm cho trẻ khuyết tật trí tuệ. Cấu trúc ấy thừa nhận thực tế rằng các em cần thêm thời gian, nhưng không coi đó là yếu kém, mà là nhu cầu hợp lý. Với 23 phòng học chuyên môn, 1 phòng can thiệp cá nhân, khu nội trú, bán trú và dạy học 2 buổi/ngày, đội ngũ 38 cán bộ, giáo viên, nhân viên phải đối mặt với những khó khăn đặc thù và vẫn hoàn thành tốt nhiệm vụ. Việc học sinh tham gia các cuộc thi vẽ tranh, môi trường, văn nghệ cho thấy giáo dục hòa nhập ở đây không khép các em trong "lớp học đặc biệt", mà kéo các em ra đời sống văn hóa chung. Những suất học bổng được trao dịp khai giảng là sự công nhận nỗ lực của các em, nhưng quan trọng hơn, là lời nhắc xã hội rằng thành tích của học sinh khuyết tật xứng đáng được nhìn thấy công khai.
Thông điệp chung: tôn trọng sự khác biệt để mở đường hòa nhập
Nhìn lại các lễ khai giảng năm học mới ở TP.HCM, Thái Nguyên, Quy Nhơn, điều nổi bật không phải là sự trang trọng của nghi thức, mà là quan điểm giáo dục: học sinh khuyết tật xứng đáng được học trong môi trường tôn trọng sự khác biệt, với phương pháp giáo dục cá nhân hóa rõ ràng. Từ việc dạy học cá thể hóa, tăng cường ngôn ngữ ký hiệu, phương pháp trực quan, lặp lại, đến chú trọng đặc điểm riêng, can thiệp hỗ trợ thiết thực và chương trình chuyên biệt kéo dài thời gian học, các cơ sở này đều đặt mục tiêu chung: giúp học sinh khuyết tật phát triển kỹ năng, từng bước tự lập, hòa nhập cộng đồng và phát triển toàn diện.
Hạn chế vẫn hiện hữu: thiếu giáo viên, cơ sở vật chất phải nâng cấp, hoàn cảnh gia đình học sinh còn rất khó khăn, nhà trường phải vượt qua nhiều khó khăn đặc thù. Nhưng nếu chỉ nhìn vào thiếu thốn, chúng ta sẽ bỏ qua điều quan trọng: các trường đặc biệt học sinh khuyết tật đang làm mẫu cho cả hệ thống về cách hiểu đúng giáo dục hòa nhập. Họ cho thấy lớp học không cần giống nhau, nội dung không nhất thiết phải chạy theo chuẩn chung, miễn là mọi đứa trẻ được học theo khả năng và được chuẩn bị để sống độc lập nhất có thể. Kết lại mùa khai giảng, câu hỏi không nên là "Các em đạt bao nhiêu điểm?" mà là "Chúng ta đã làm gì để đường đến trường của các em bớt gập ghềnh?". Khi xã hội dám trả lời câu hỏi đó một cách trung thực, tiếng trống khai trường mới thực sự vang lên như tiếng hy vọng, chứ không chỉ là âm thanh lặp lại mỗi năm.
