Tiên phong bắt đầu từ dám thử
Bốn thập kỷ đổi mới của TP.HCM là quá trình thành phố chủ động tìm cách tháo gỡ những giới hạn của cơ chế kinh tế cũ bằng thử nghiệm thực tiễn, qua đó góp phần định hình tư duy và chính sách phát triển rộng hơn. Trước khi Đại hội VI mở đường cho công cuộc Đổi mới toàn diện vào tháng 12/1986, nền kinh tế còn bị níu bởi những nhận thức và quan niệm hạn chế việc sử dụng, phát huy nguồn lực. Trong hoàn cảnh ấy, TP.HCM không chờ mọi câu trả lời có sẵn: thành phố tìm tòi mô hình mới và đóng góp cả kinh nghiệm thực tiễn lẫn luận cứ cho đổi mới kinh tế. Bài học đáng giữ lại không phải là cổ vũ mọi sự phá lệ, mà là năng lực nhận ra điểm nghẽn, thử giải pháp có trách nhiệm và biến kết quả thành kinh nghiệm có thể chia sẻ.
Những bước đi sau đó cho thấy tinh thần ấy có thể chuyển thành thay đổi cụ thể. Thành phố thúc đẩy sản xuất hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu, chuyển hoạt động phân phối lưu thông sang hạch toán kinh doanh và sớm đề xuất mô hình khu chế xuất sau khi Luật Đầu tư nước ngoài được ban hành năm 1987. Vai trò tiên phong vì vậy không chỉ nằm ở tốc độ hành động, mà ở khả năng nối thực tiễn với điều chỉnh tư duy.
Nhìn lại để chọn đúng động lực
Ngày 31/10, Ban Tuyên giáo Thành ủy TP.HCM phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM cùng Trường Đại học An ninh nhân dân tổ chức hội thảo khoa học về thành phố với sự nghiệp đổi mới giai đoạn 1986–2026. Hội thảo quy tụ chuyên gia, nhà khoa học từ gần 40 trường, viện và những người gắn bó với thực tiễn phát triển. Mục đích của việc nhìn lại không nên dừng ở việc ghi nhận thành tựu: điều quan trọng hơn là đúc kết kinh nghiệm, làm rõ căn cứ xác định mục tiêu và nhiệm vụ phát triển trong thời gian tới.
Đó là yêu cầu cấp thiết vì mô hình tăng trưởng không thể mãi dựa vào mở rộng vốn, lao động và không gian. Khi những động lực ấy giảm dần hiệu quả, thành phố cần chuyển trọng tâm sang chất lượng tăng trưởng và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn. Nguyên Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Thành Phong nhận định mô hình tăng trưởng đang dịch chuyển từ mở rộng nguồn lực sang tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hội thảo chỉ có giá trị nếu những bài học lịch sử trở thành căn cứ cho quyết sách, chứ không bị khép lại trong một cuộc tổng kết.
Tăng trưởng mới phải đặt con người ở trung tâm
Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là những hướng đi cần thiết, nhưng không tự tạo ra tiến bộ nếu thiếu con người có năng lực và khát vọng đóng góp. TP.HCM xác định nhân tố con người giữ vai trò quyết định trước yêu cầu phát triển dựa trên kinh tế tri thức và công nghệ. Đây không phải phần phụ của chiến lược kinh tế: chất lượng nhân lực, cách ứng xử và tinh thần trách nhiệm sẽ quyết định công nghệ được đưa vào đời sống ra sao, cũng như lợi ích tăng trưởng có đến được với người dân hay không.
Dự thảo hệ giá trị con người TP.HCM được xây dựng qua khảo sát gần 100.000 người; 86% người tham gia đánh giá việc ban hành hệ giá trị là cần thiết để định hướng nếp sống đô thị. Con số ấy cho thấy người dân không chỉ cần hạ tầng và cơ hội việc làm, mà còn cần chuẩn mực chung để sống, làm việc và tương tác trong một đô thị đông đúc, cả ngoài đời lẫn trên không gian mạng. Việc tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi và phản biện xã hội trước khi trình xem xét ban hành là bước cần thiết để những giá trị đề ra có cơ hội đi vào thực tế.
Thước đo tiếp theo là chất lượng phát triển
Qua 40 năm đổi mới, TP.HCM đạt kết quả trên nhiều lĩnh vực, từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân; thành phố cũng phát triển công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ chất lượng cao, kinh tế xanh và kinh tế số. Những kết quả đó là nền tảng, không phải lý do để bằng lòng. Với vai trò đầu tàu và trung tâm kết nối, phát triển TP.HCM trong chặng tới cần được đánh giá bằng khả năng tạo năng suất cao hơn, mở rộng cơ hội cho người dân và tăng sức chống chịu trước các thách thức đô thị.
Từ lịch sử thử nghiệm, thành phố có thể rút ra ba đòi hỏi cho giai đoạn mới: dám đổi mới nhưng phải học từ kết quả; thúc đẩy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh gắn với lợi ích thiết thực; và xây dựng con người đủ năng lực để dẫn dắt thay đổi. Hội thảo đã đặt nền cho việc kết nối kinh nghiệm với định hướng phát triển, còn trách nhiệm tiếp theo là chuyển các luận cứ ấy thành chính sách nhất quán và có thể kiểm chứng. Vai trò tiên phong sẽ chỉ tiếp tục có ý nghĩa khi tạo ra tăng trưởng bền vững, hiện đại và nghĩa tình.
