Lạng Sơn đặt cược vào logistics biên giới để bứt phá
Chiến lược biến Lạng Sơn cửa khẩu thành trung tâm logistics biên giới là định hướng phát triển kinh tế dựa trên hạ tầng cửa khẩu, dịch vụ hậu cần và thương mại nội địa gắn với xuất nhập khẩu, nhằm kết nối sâu hơn với chuỗi cung ứng khu vực và nâng vị thế khu kinh tế cửa khẩu trong mạng lưới logistics quốc gia. Động thái điều chỉnh Quy hoạch chung Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng-Lạng Sơn đến năm 2045 cho thấy tỉnh không muốn chỉ là “cửa ra vào” hàng hóa mà muốn trở thành điểm trung chuyển, dịch vụ và phân phối hàng hóa quy mô lớn. Câu hỏi là: một địa phương biên giới có đủ sức cạnh tranh với những cảng biển lớn trong khu vực hay không, khi cuộc đua logistics Đông Nam Á ngày càng khốc liệt?
Quy hoạch Đồng Đăng–Lạng Sơn: Từ cửa khẩu truyền thống đến khu kinh tế tổng hợp
Việc Thủ tướng phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch chung Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng-Lạng Sơn tại Quyết định số 1855/QĐ-TTg là bước xoay trục quan trọng: khu vực này được định hướng trở thành khu kinh tế tổng hợp, trung tâm kinh tế cửa khẩu hiện đại, trung tâm dịch vụ cửa khẩu và hậu cần logistics quốc gia, quốc tế. Nói cách khác, Lạng Sơn muốn xây cả một “thành phố logistics biên giới” chứ không chỉ nâng cấp vài bãi xe hay kho bãi. Quy hoạch với quy mô 39.400 ha, chia làm hai giai đoạn đến 2035 và 2045, cho thấy tham vọng dài hơi. Câu nói đáng nhớ ở đây là: “Quy hoạch định hướng phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng-Lạng Sơn là khu kinh tế tổng hợp, trung tâm kinh tế cửa khẩu hiện đại, trung tâm dịch vụ cửa khẩu và hậu cần logistics quốc gia, quốc tế”.
Điểm đáng chú ý là cấu trúc không gian ba vùng: phía Bắc là vùng kinh tế cửa khẩu và đô thị; trung tâm là đô thị Lạng Sơn; phía Nam tập trung du lịch, dịch vụ và công nghiệp. Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị được ưu tiên phát triển theo mô hình cửa khẩu thông minh, còn Tân Thanh được định hướng phát triển cảng cạn, khu phi thuế quan và khu hợp tác qua biên giới khi đủ điều kiện. Đây là cách tiếp cận giống nhiều trung tâm logistics hiện đại: kết hợp cửa khẩu thông minh, cảng cạn và khu phi thuế quan để giảm thời gian thông quan, tăng giá trị dịch vụ. Nếu triển khai nghiêm túc, Lạng Sơn có thể trở thành “cảng khô” chiến lược cho hàng hóa qua biên giới phía Bắc.
Chợ Mai Pha: Mắt xích nội địa trong chuỗi logistics cửa khẩu
Không có logistics biên giới nào mạnh nếu thiếu nền thương mại nội địa năng động. Việc Sở Công Thương phối hợp với UBND phường Đông Kinh khai trương chợ Mai Pha ngày 11/10/2026 là một bước đi nhỏ nhưng đúng hướng: chợ không chỉ đáp ứng nhu cầu mua bán của người dân mà còn mở ra cơ hội kết nối cung cầu, quảng bá sản phẩm địa phương, tạo thêm động lực phát triển thương mại, dịch vụ trên địa bàn. Nói thẳng, nếu nông sản, hàng hóa địa phương không có “sân nhà” ổn định, rất khó mơ đến chuỗi cung ứng xuyên biên giới.
Chợ Mai Pha được tổ chức như một điểm giao thương tập trung, giúp hình thành địa điểm kinh doanh ổn định, phát huy hiệu quả hạ tầng thương mại và thúc đẩy thương mại, dịch vụ tại phường Đông Kinh. Ngay ngày đầu hoạt động, chợ đã đón đông đảo đại biểu và người dân, với nhiều mặt hàng nông sản, rau, củ và sản phẩm địa phương được giới thiệu, tạo cơ hội kết nối giữa người sản xuất, đơn vị kinh doanh và người tiêu dùng. Việc ký các biên bản ghi nhớ giữa các hộ kinh doanh cho thấy tỉnh đang thử xây dựng các “liên kết mềm” – mạng lưới thương nhân địa phương – một yếu tố thường bị xem nhẹ trong các bản quy hoạch hoành tráng.
Thách thức thực thi: Từ bản quy hoạch đến năng lực cạnh tranh
Điều chỉnh quy hoạch khu kinh tế cửa khẩu là điều kiện cần, nhưng không phải điều kiện đủ để Lạng Sơn cửa khẩu trở thành trung tâm logistics biên giới. Chính lãnh đạo tỉnh cũng thừa nhận, quy hoạch chỉ phát huy hiệu quả khi các sở, ngành và địa phương khẩn trương phổ biến nội dung, xây dựng kế hoạch thực hiện, lập và điều chỉnh các quy hoạch phân khu, chi tiết, đồng thời đề xuất cơ chế, chính sách và nguồn lực phù hợp. Nói cách khác, nếu không có kỷ luật thực thi và sự phối hợp liên ngành, bản quy hoạch 39.400 ha sẽ chỉ nằm trên giấy.
Tỉnh cam kết tập trung chỉ đạo triển khai đồng bộ, đẩy mạnh cải cách hành chính, công khai, minh bạch thủ tục và kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, nhà đầu tư. Nhưng cam kết phải được đo bằng thời gian thông quan, chi phí logistics, mức độ hài lòng của doanh nghiệp – chứ không phải bằng số hội nghị. Ở cấp vi mô, chợ Mai Pha cũng đối mặt bài toán tương tự: sức hút lâu dài phụ thuộc vào sự tham gia của các hộ kinh doanh, chất lượng hàng hóa và nhu cầu mua sắm của người dân, qua đó mới có thể trở thành địa điểm giao thương thường xuyên, thuận tiện và đóng góp thiết thực cho kinh tế địa phương.
Kết luận: Lạng Sơn cần biến lợi thế cửa khẩu thành dịch vụ giá trị cao
Điểm mạnh của Lạng Sơn không phải là bến nước sâu như các cảng biển lớn, mà là vị trí cửa khẩu trên tuyến biên giới, nơi hàng hóa buộc phải đi qua. Quy hoạch khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng-Lạng Sơn theo mô hình khu kinh tế tổng hợp, trung tâm dịch vụ cửa khẩu và hậu cần logistics quốc gia, quốc tế là bước định vị lại vai trò của tỉnh trong chuỗi cung ứng. Song, lợi thế vị trí chỉ trở thành lợi thế cạnh tranh khi được “bọc” bằng dịch vụ giá trị cao: cửa khẩu thông minh, cảng cạn hiệu quả, khu phi thuế quan linh hoạt và mạng lưới thương mại nội địa năng động.
Chợ Mai Pha cho thấy Lạng Sơn hiểu rằng logistics biên giới không chỉ là chuyện container và bãi xe, mà còn là câu chuyện của từng hộ kinh doanh, từng sản phẩm địa phương. Nếu tỉnh kiên trì biến các định hướng quy hoạch thành chương trình, kế hoạch và dự án cụ thể, đồng thời giữ kỷ luật thực thi, Lạng Sơn có cơ hội trở thành hình mẫu về cách một địa phương biên giới chuyển mình từ “trạm trung chuyển” sang trung tâm dịch vụ cửa khẩu hiện đại. Ngược lại, nếu thiếu quyết liệt, lợi thế cửa khẩu sẽ bị bào mòn trong cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt của mạng lưới thương mại khu vực.
