Tham vọng AI quốc gia: mục tiêu lớn và thông điệp chính
Chiến lược AI Việt Nam là kế hoạch quốc gia đặt mục tiêu đưa trí tuệ nhân tạo trở thành năng lực cốt lõi của Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động thông qua đào tạo nhân lực AI, phát triển hạ tầng tính toán, dữ liệu và phổ cập kỹ năng AI cho hàng triệu người lao động trên toàn quốc.
Thông điệp quan trọng nhất của chiến lược là: hoặc Việt Nam nhanh chóng xây dựng lực lượng lao động có kỹ năng AI, hoặc sẽ bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh khu vực. Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đặt mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển AI, với kinh tế AI đóng góp khoảng 6% GDP và xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ, giải pháp AI đạt khoảng 5 tỷ USD. Đây không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là lựa chọn mô hình tăng trưởng mới. Ai sở hữu nhân lực AI, người đó kiểm soát tương lai sản xuất, dịch vụ và quản trị công.
Theo ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, thông tin này được công bố tại họp báo thường kỳ tháng 8/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ. Cùng dịp, Bộ cũng đưa vào vận hành Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo tại địa chỉ ai.dda.gov.vn, tạo một đầu mối chính sách và thủ tục cho doanh nghiệp và người dân.
10.000 chuyên gia, 50.000 cử nhân AI và 10 triệu lao động có kỹ năng: bức tranh nhân lực
Trọng tâm của chiến lược AI Việt Nam là đào tạo nhân lực AI ở nhiều tầng nấc. Về nhân lực, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có 10.000 nhân lực AI trình độ cao và 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên có năng lực ứng dụng AI. Đồng thời, chiến lược nhắm tới đào tạo và đào tạo lại 500.000 lao động để triển khai, vận hành AI, cùng với việc trang bị kỹ năng AI cơ bản cho 10 triệu lao động đã qua đào tạo.
Một câu nói mang tính cột mốc của chiến lược là: “Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có 10.000 nhân lực AI trình độ cao, 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên có năng lực ứng dụng AI; đào tạo, đào tạo lại 500.000 lao động và trang bị kỹ năng AI cơ bản cho 10 triệu lao động.” Đây là chuẩn tham chiếu cho mọi chương trình đào tạo nhân lực AI trong nước.
Về phía thị trường lao động phổ thông, mục tiêu phổ cập kỹ năng AI cơ bản cho 10 triệu lao động, chiếm khoảng 20% lực lượng lao động cả nước, được đánh giá là “hoàn toàn khả thi”. Bởi kỹ năng AI cơ bản không yêu cầu lập trình, mà yêu cầu khả năng tương tác với trợ lý ảo, đặt câu lệnh hiệu quả và nhận diện rủi ro bảo mật hay tin giả. Đây là bước chuyển từ “biết dùng máy tính” sang “biết làm việc cùng AI”.
Tác động tới người lao động và doanh nghiệp: AI đi vào công việc hàng ngày
Điểm đáng chú ý là chiến lược AI không dừng ở các con số nhân lực, mà gắn chặt với mục tiêu thay đổi cách Nhà nước và doanh nghiệp vận hành. Chiến lược nêu rõ: đến năm 2030, 60% doanh nghiệp ứng dụng AI để cải thiện hiệu quả; 100% cán bộ, công chức, viên chức sử dụng AI trong công vụ hằng tuần; 60% quyết định điều hành được hỗ trợ bởi dữ liệu và AI; mức độ hài lòng với dịch vụ công có AI tăng ít nhất 30%.
Với người dân, điểm chạm AI không chỉ nằm ở lớp học. Chiến lược hướng tới 100% dịch vụ công trực tuyến và hồ sơ thủ tục hành chính được hỗ trợ bởi AI. Thông qua Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo tại ai.dda.gov.vn, doanh nghiệp có thể làm thủ tục trực tuyến, giảm thời gian và chi phí tuân thủ; người dân có thể tra cứu, giám sát, gửi phản ánh và tiếp nhận cảnh báo về các hệ thống. AI vì thế không còn là khái niệm xa lạ, mà là công cụ gắn liền với thuế, bảo hiểm, hồ sơ đất đai hay hỗ trợ sản xuất kinh doanh.
Về kỹ năng AI lao động, một chiến lược hợp lý là “nhúng” AI vào đời sống thay vì trông chờ vào lớp học truyền thống. Các tài liệu gợi ý việc tích hợp module hướng dẫn sử dụng AI vào siêu ứng dụng quen thuộc, kết hợp chiến dịch truyền thông qua video ngắn, để người lao động học cách dùng AI ngay trong công việc hàng ngày. Quan điểm ở đây rõ ràng: kỹ năng AI phải là kỹ năng công cụ, phổ cập như từng làm với internet.
500.000 lao động chuyên sâu: nút thắt đào tạo và nhu cầu xã hội hóa
Nếu phổ cập kỹ năng AI cho 10 triệu lao động được xem là “dễ thở”, thì mục tiêu đào tạo lại hoặc đào tạo chuyển đổi cho 500.000 lao động mới là bài toán khó nhất. Đây là nhóm phải chuyển đổi kỹ năng cốt lõi: từ nhân viên văn phòng, kế toán, lập trình viên truyền thống thành những người có khả năng tinh chỉnh mô hình, tự động hóa quy trình phức tạp và vận hành hệ thống AI trong tổ chức.
Những chương trình này thường đòi hỏi 3–6 tháng đào tạo chuyên sâu và không thể chỉ dựa vào hệ thống giáo dục công lập. Vì vậy, xã hội hóa đào tạo được coi là con đường duy nhất: Nhà nước xây khung tiêu chuẩn và dùng các đòn bẩy tài chính như giảm thuế hoặc đồng chi trả để khuyến khích doanh nghiệp mở các “lò luyện” đào tạo lại nhân sự chính mình. Đây là cách phân bổ chi phí hợp lý: doanh nghiệp được hưởng lợi trực tiếp từ năng suất AI, nên phải trở thành “trường nghề AI” cho chính lực lượng lao động của họ.
Thách thức tiếp theo là nghịch lý thiếu giảng viên: khi cả nước đều khát chuyên gia AI, ai sẽ đứng lớp? Một gợi ý là “dùng AI dạy AI” thông qua gia sư ảo trực tuyến, kết hợp hướng dẫn của chuyên gia. Điều này không chỉ giảm áp lực nhân sự mà còn phù hợp với đặc thù nhanh đổi mới của công nghệ AI, nơi giáo trình có thể phải cập nhật theo tháng chứ không chỉ theo năm.
Hệ thống đào tạo liên tục và tầm nhìn 2045: điều kiện để mục tiêu 2030 thành hiện thực
Để biến chiến lược AI Việt Nam thành hiện thực, điều cốt yếu là xây dựng một hệ thống đào tạo liên tục, kết hợp giáo dục chính quy, bán chính quy và online. Các tài liệu phân tích chỉ ra rằng, với mục tiêu 10 triệu lao động có kỹ năng AI, các lớp học truyền thống không thể là câu trả lời; thay vào đó, AI phải được “nhúng” trực tiếp vào đời sống hàng ngày và môi trường làm việc.
Hệ thống giáo dục đại học vì vậy phải linh hoạt hơn, bước ra khỏi khuôn mẫu cử nhân 4 năm để cung cấp các “chứng chỉ vi mô” ngắn hạn, mang tính thực chiến. Việc xây dựng hoặc Việt hóa các nền tảng học liệu mở chuẩn quốc gia sẽ tạo môi trường để người lao động tự học mọi lúc, mọi nơi. Đây chính là “xương sống” cho chiến lược đào tạo nhân lực AI trong dài hạn.
Ở tầm vĩ mô, chiến lược AI được cụ thể hóa bằng 32 chỉ tiêu và 97 nhiệm vụ, giải pháp thuộc 14 nhóm, với từng nhiệm vụ được phân rõ cơ quan chủ trì, phối hợp, sản phẩm và thời gian thực hiện. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì, điều phối liên ngành và hằng năm báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về nghiên cứu, phát triển, làm chủ AI và chuyển đổi AI quốc gia; AI trở thành nền tảng vận hành chủ đạo của Nhà nước, nền kinh tế và xã hội. Câu hỏi còn lại không phải là “có làm hay không”, mà là “làm nhanh tới đâu” để kịp mục tiêu 2030 ASEAN.
