Một quyết định mang tính bước ngoặt cho lao động Việt Nam
Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, định hướng đến năm 2035, là kế hoạch đào tạo kỹ năng AI quy mô lớn nhằm phổ cập kỹ năng trí tuệ nhân tạo cơ bản cho ít nhất 10 triệu lao động, đồng thời hình thành đội ngũ nhân lực AI chuyên biệt trình độ cao để phục vụ các ngành trọng điểm AI và đưa kỹ năng AI trở thành năng lực phổ biến của lao động Việt Nam 2030. Đây không chỉ là một chương trình đào tạo, mà là một tuyên bố chính sách: Việt Nam lựa chọn đi cùng làn sóng AI toàn cầu bằng cách tái cấu trúc chính lực lượng lao động của mình. Việc Phó Thủ tướng ký Quyết định 1528/QĐ-TTg phê duyệt chương trình cho thấy AI đã được nâng tầm thành ưu tiên chiến lược, chứ không còn là chủ đề công nghệ thời thượng. Câu hỏi không còn là "có nên học AI không", mà là "ai sẽ bị bỏ lại nếu không kịp học".
Phổ cập kỹ năng trí tuệ nhân tạo: tham vọng nhưng cần thiết
Trọng tâm đầu tiên của chương trình là đào tạo kỹ năng AI cho số đông, với mục tiêu ít nhất 10 triệu lao động được đào tạo, bồi dưỡng hoặc cập nhật kỹ năng AI cơ bản trong 4 năm tới. Song song, 80% học sinh phổ thông, dự bị đại học, tất cả sinh viên và 80% học viên giáo dục nghề nghiệp sẽ được phổ cập kiến thức, kỹ năng trí tuệ nhân tạo phù hợp với lứa tuổi, bảo đảm sử dụng an toàn, có trách nhiệm. Đây là cách tiếp cận đúng: nếu AI trở thành hạ tầng năng lực mới của nền kinh tế, thì không thể chỉ đào tạo vài nghìn chuyên gia rồi hy vọng phần còn lại tự thích nghi. Các chương trình phổ cập sẽ diễn ra linh hoạt, từ trực tiếp, trực tuyến đến tự học hoặc học tập cộng đồng, mở ra cơ hội cho cả doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và nhóm lao động yếu thế. Câu nói đáng chú ý trong quyết định là: "Ít nhất 10 triệu lao động sẽ được đào tạo, bồi dưỡng hoặc cập nhật kỹ năng AI cơ bản", đặt ra chuẩn kỳ vọng rõ ràng cho toàn bộ hệ thống.
Xây dựng đội ngũ nhân lực AI chuyên biệt cho ngành trọng điểm
Nếu phổ cập kỹ năng là lớp nền, thì nhân lực AI chuyên biệt là phần lõi quyết định khả năng cạnh tranh. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 có tối thiểu 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên đủ năng lực ứng dụng AI trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm. Đồng thời, Việt Nam sẽ đào tạo ít nhất 10.000 nhân lực AI trình độ cao gồm nhà nghiên cứu, kỹ sư và chuyên gia, trong đó tối thiểu 1.500 chuyên gia có khả năng nghiên cứu, phát triển, làm chủ công nghệ lõi và dẫn dắt các nhiệm vụ AI trọng điểm. Đây là điểm then chốt: nếu không có lớp nhân lực tinh hoa này, các ngành trọng điểm AI sẽ mãi dừng ở mức "ứng dụng theo trào lưu" mà thiếu năng lực sáng tạo sản phẩm, dịch vụ mới. Việc dự kiến hình thành ít nhất 10 trung tâm đào tạo, nghiên cứu chuyên sâu về AI, cùng 25 trường đại học trở thành đầu mối đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo về AI, cho thấy chiến lược đang đi theo mô hình hệ sinh thái nhân lực hơn là vài dự án rời rạc.
Giáo dục là nền tảng: tích hợp AI, tái bồi dưỡng đội ngũ
Chương trình AI quốc gia thực chất là một chương trình đổi mới giáo dục quy mô lớn. AI sẽ được tích hợp vào hệ thống giáo dục ở tất cả cấp học và trình độ đào tạo; các trường đại học phải ban hành quy định sử dụng AI trong đào tạo, nghiên cứu và đánh giá. Điều này gửi đi tín hiệu rõ ràng: nhà trường không còn được phép đứng ngoài cuộc chơi AI. Khoảng 90% cán bộ, công chức, viên chức và người lao động tại các đơn vị sự nghiệp công lập, trong đó ngành giáo dục và đào tạo đạt 100%, sẽ được cập nhật kiến thức AI. Đặc biệt, 100.000 giáo viên, giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục sẽ được bồi dưỡng chuyên sâu để có khả năng hướng dẫn, lan tỏa kỹ năng ứng dụng AI an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm. Nếu lực lượng này không được tái đào tạo, mọi nỗ lực phổ cập kỹ năng trí tuệ nhân tạo sẽ bị nghẽn ngay tại lớp học. Việc sắp xếp lại hệ thống giáo dục đại học công lập, tinh gọn đầu mối, cũng gián tiếp tạo điều kiện hình thành các trung tâm đào tạo AI mạnh hơn trên từng địa bàn.
Từ mục tiêu 2030 đến hệ sinh thái nhân lực AI 2035
Đến năm 2035, Chính phủ đặt mục tiêu hình thành hệ sinh thái nhân lực AI hiện đại, bền vững, đưa kỹ năng sử dụng AI trở nên phổ biến trong lực lượng lao động và đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia dẫn đầu khu vực về phát triển nhân lực AI. Đây là tầm nhìn dài hơi hơn nhiều so với một chương trình đào tạo ngắn hạn. Tuy nhiên, khoảng cách giữa văn bản và thực thi sẽ quyết định thành bại: nếu 10 triệu lao động Việt Nam 2030 chỉ được học các khóa kỹ năng AI mang tính hình thức, không gắn với yêu cầu việc làm, chương trình sẽ thất bại. Ngược lại, nếu việc đào tạo gắn chặt với doanh nghiệp, với nhu cầu thật của các ngành trọng điểm AI, thì quãng 2026–2035 có thể trở thành một giai đoạn tái cấu trúc lực lượng lao động hiếm khi lặp lại. Khi đó, câu hỏi không phải là "AI lấy mất việc làm" mà là "ai đã kịp chuyển đổi để giữ và nâng cấp việc làm". Chương trình nhân lực AI quốc gia đang đặt nền móng cho câu trả lời này, nhưng phần còn lại thuộc về cách triển khai.
