10 Triệu Lao Động Sẽ Được Trang Bị Kỹ Năng AI: Cơ Hội Hay Áp Lực?

Chương trình quốc gia AI: bước ngoặt cho lao động Việt Nam 2030

Chương trình quốc gia phát triển nhân lực AI là một kế hoạch cấp quốc gia nhằm phổ cập kiến thức và kỹ năng trí tuệ nhân tạo cho học sinh, sinh viên, người lao động và đội ngũ quản lý, đồng thời xây dựng lớp chuyên gia có khả năng nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ lõi để phục vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, từ đó tạo nền tảng nhân lực chất lượng cao cho phát triển bền vững. Điểm gây chú ý nhất là mục tiêu đào tạo, cập nhật kỹ năng AI cơ bản cho ít nhất 10 triệu lao động trước năm 2030, cùng tham vọng biến AI thành kỹ năng nền tảng giống như tin học văn phòng. Đây không chỉ là một chương trình đào tạo kỹ năng AI, mà là tuyên bố chính sách: ai không có năng lực AI sẽ tụt lại phía sau trong thị trường lao động Việt Nam 2030.

Các chỉ tiêu khổng lồ: tham vọng hay cần thiết?

Nếu nhìn vào các con số, có thể nói chương trình quốc gia AI đang đặt ra một chuẩn chơi lớn cho phát triển nhân lực AI. Mục tiêu là ít nhất 80% học sinh phổ thông và dự bị đại học, 100% người học đại học và ít nhất 80% người học giáo dục nghề nghiệp được phổ cập kiến thức, kỹ năng cơ bản về AI. Đồng thời, 90% cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong đơn vị sự nghiệp công lập phải được cập nhật kỹ năng AI, riêng khối giáo dục và đào tạo đạt 100%, với tối thiểu 100.000 giáo viên, giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục được bồi dưỡng chuyên sâu. Ở tầng nhân lực chuyên môn, chương trình đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 người trình độ đại học trở lên có năng lực ứng dụng AI và 10.000 nhân lực AI trình độ cao, trong đó khoảng 1.500 chuyên gia công nghệ lõi. Đây không còn là câu chuyện vài “ngôi sao công nghệ”, mà là tái thiết toàn bộ mặt bằng kỹ năng lao động.

Vì sao phát triển nhân lực AI trở thành yêu cầu cấp thiết?

Việc phát triển nhân lực AI được chương trình xác định là nhiệm vụ chiến lược quốc gia, gắn chặt với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Nói thẳng: nếu nhân lực không kịp thích nghi với AI, mọi khẩu hiệu về chuyển đổi số sẽ chỉ dừng ở phần mềm mua sẵn, không phải là năng lực thực sự trong doanh nghiệp và cơ quan nhà nước. Chương trình nhấn mạnh rằng phát triển nhân lực AI không chỉ tập trung vào tầng chuyên gia mà còn phổ cập kỹ năng AI cho người học, người lao động và đội ngũ quản lý, qua đó thúc đẩy ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở mọi cấp. Đây chính là điều khác biệt: thay vì chỉ đầu tư vài viện nghiên cứu, chương trình quốc gia AI chọn cách "đẩy AI xuống số đông" để tạo sức bật nội sinh cho nền kinh tế.

Ba tầng nhân lực AI và tác động tới việc làm

Chương trình phát triển nhân lực AI thiết kế một mô hình “kim tự tháp” ba tầng: phổ biến kiến thức cơ bản; đào tạo nhân lực ứng dụng chuyên ngành; và đào tạo chuyên sâu chuyên gia, nhà khoa học làm chủ công nghệ lõi. Ở đáy kim tự tháp, việc trang bị kỹ năng AI cơ bản cho ít nhất 10 triệu lao động sẽ khiến các công việc văn phòng, dịch vụ, sản xuất đều phải làm quen với quy trình có AI tham gia. Tầng giữa, với 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên có năng lực ứng dụng AI trong các ngành trọng điểm, sẽ trực tiếp thiết kế, vận hành và tối ưu hệ thống AI trong doanh nghiệp. Tầng đỉnh, 10.000 nhân lực AI trình độ cao, bao gồm khoảng 1.500 chuyên gia công nghệ lõi, là những người quyết định liệu Việt Nam có thể chủ động phát triển mô hình AI riêng thay vì phụ thuộc nền tảng ngoại.

Hạ tầng đào tạo, mốc 2030–2035 và bài toán dài hạn

Để tham vọng không dừng ở khẩu hiệu, chương trình quốc gia AI đặt mục tiêu xây dựng hạ tầng đào tạo tương đối bài bản: ít nhất 10 trung tâm đào tạo, nghiên cứu AI tiên tiến, trong đó 5–7 trung tâm đạt trình độ khu vực, cùng mạng lưới 25 cơ sở giáo dục đại học đóng vai trò đầu mối đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo AI. Song song, đến năm 2030, 100% cơ sở giáo dục đại học phải triển khai quy định về sử dụng AI trong đào tạo, nghiên cứu và đánh giá; ít nhất 80% chương trình đào tạo cấp văn bằng của giáo dục nghề nghiệp tích hợp nội dung năng lực ứng dụng AI. Về tầm nhìn xa hơn, mục tiêu là đến 2035 hình thành hệ sinh thái nhân lực AI bền vững, hội nhập sâu với thế giới và đủ khả năng tự chủ công nghệ lõi trí tuệ nhân tạo. Nếu các mốc này đạt được, nền tảng nhân lực chất lượng cao cho phát triển bền vững sẽ không còn là khẩu hiệu, mà là lợi thế thật sự trên bản đồ cạnh tranh khu vực.