Văn hóa chỉ sống động khi công chúng được tham gia
Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc và tạo cơ hội để người dân gặp gỡ, trải nghiệm, góp phần gìn giữ di sản trong đời sống hôm nay. Điểm đáng chú ý trong các hoạt động năm nay là cách hai thành phố đặt công chúng vào trung tâm, thay vì chỉ mời họ đứng ngoài xem biểu diễn. Hà Nội kết hợp trình diễn nghệ thuật, giới thiệu di sản, quảng bá làng nghề và trải nghiệm ứng dụng công nghệ số; TP.HCM mở rộng chương trình tới khu dân cư, trường học, cơ quan và không gian công cộng. Cách tiếp cận ấy khiến lễ hội có ý nghĩa hơn một lịch sự kiện: người dân vừa tham gia sáng tạo, vừa là người thụ hưởng văn hóa.
Tại Hà Nội, chương trình diễn ra từ ngày 21 đến 24-11 quanh hồ Hoàn Kiếm, với các hoạt động khai mạc, diễu hành và biểu diễn tập trung vào hai ngày đầu. TP.HCM nối Ngày Văn hóa Việt Nam 24-11 với Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23-11 và Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết, tạo thành chuỗi sinh hoạt liên tục từ ngày 18 đến 24-11. Sự khác biệt về quy mô và hình thức không làm lu mờ điểm chung: văn hóa được đưa ra khỏi không gian trưng bày tĩnh để trở thành trải nghiệm có thể cùng tham gia.

Hà Nội biến phố đi bộ thành sân khấu di sản
Tâm điểm của chương trình Hà Nội là cuộc diễu hành di sản với 18 khối, khoảng 2.300 nghệ nhân và người dân đến từ 48 xã, phường cùng Trung tâm Văn hóa và Thư viện Hà Nội; đoàn còn có 100 nghệ sĩ, vận động viên và 200 học sinh. Quy mô ấy đưa nhiều cộng đồng và thế hệ cùng hiện diện trên đường phố, khiến di sản được thể hiện qua con người chứ không chỉ qua hiện vật. Trong hai ngày 21 và 22-11, ba sân khấu quanh hồ Hoàn Kiếm giới thiệu nghệ thuật truyền thống lẫn đương đại; các nhà hát còn tổ chức suất diễn, giao lưu nghệ sĩ và trải nghiệm múa rối.
Trải nghiệm làng nghề là phần bổ sung thiết thực cho các màn trình diễn. Quảng trường phía Đông bố trí khoảng 30 gian hàng giới thiệu nghề và sản phẩm truyền thống; các hoạt động tại xã, phường còn kết nối di sản với những chương trình như “Một ngày cùng Di sản Phú Thượng - Từ di sản đến làng nghề” và “Một ngày trải nghiệm với Thư Lâm”. Công nghệ số, thực tế ảo và thực tế tăng cường cũng xuất hiện trong các không gian triển lãm. Nhờ vậy, người xem có nhiều cách tiếp cận văn hóa: quan sát, trò chuyện, thử trải nghiệm và khám phá.
Chương trình nghệ thuật đặc biệt tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình lúc 20 giờ ngày 24-11 dự kiến đón khoảng 50.000 khán giả, với các tiết mục và pháo hoa. Đây là màn kết quy mô lớn, nhưng sức hút lâu dài của chuỗi hoạt động có lẽ nằm ở những điểm tiếp xúc gần gũi hơn: một cuộc diễu hành giữa phố, một gian hàng nghề truyền thống hay buổi giao lưu với nghệ sĩ.

TP.HCM mở rộng không gian văn hóa đến cộng đồng
Ở TP.HCM, kế hoạch hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam gồm các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và trải nghiệm, hướng tới lan tỏa di sản, nâng cao đời sống tinh thần và quảng bá công nghiệp văn hóa. Điểm nhấn là Ngày hội Đại đoàn kết - Sắc màu văn hóa Việt cấp thành phố, tổ chức từ ngày 18 đến 24-11 tại phố đi bộ Nguyễn Huệ, dự kiến khai mạc lúc 19 giờ ngày 22-11. Chương trình giới thiệu bản sắc của thành phố, các dân tộc, tôn giáo và nhiều tầng lớp nhân dân thông qua biểu diễn, giao lưu và trải nghiệm.
Điều đáng ghi nhận là hoạt động không dồn hết vào trung tâm. Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc được tổ chức tại khu dân cư, cơ quan, trường học và doanh nghiệp; các chương trình còn gắn với chăm lo an sinh, tôn vinh gia đình và cá nhân tiêu biểu, xây dựng cảnh quan cộng đồng. Triển lãm tranh cổ động và nghệ thuật cũng diễn ra tại nhiều địa điểm, từ đường Đồng Khởi đến khu vực Thủ Dầu Một và Vũng Tàu. Cách phân bố này giúp văn hóa có cơ hội chạm tới đời sống thường ngày, thay vì chỉ tập trung vào một sân khấu lớn.
Khi người dân được tham gia tại nơi mình sinh sống, văn hóa dễ trở thành một phần của sinh hoạt chung hơn là một sự kiện để ghé qua. Sự kết hợp giữa hoạt động trực tiếp, nền tảng số, nghệ nhân, văn nghệ sĩ và tổ chức cộng đồng cũng mở thêm lối tiếp cận cho nhiều nhóm công chúng. Đây là hướng đi đáng khuyến khích: di sản cần được tôn vinh, nhưng cũng cần được thực hành và chia sẻ.

Di sản cần được trải nghiệm, không chỉ được trưng bày
Nhìn từ hai thành phố, điểm mạnh của chuỗi hưởng ứng là sự đa dạng về cách công chúng gặp gỡ văn hóa: đi theo đoàn diễu hành, xem biểu diễn, tìm hiểu làng nghề, tham gia hoạt động cộng đồng hoặc khám phá triển lãm ứng dụng công nghệ. Hà Nội tập trung nhiều trải nghiệm quanh hồ Hoàn Kiếm và mở rộng tới các xã, phường; TP.HCM kết nối không gian trung tâm với khu dân cư. Hai cách tổ chức bổ trợ cho nhau, cùng khẳng định rằng di sản không nên chỉ nằm sau tủ kính hay trong lời giới thiệu.
Với người tham dự, giá trị của Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ nằm ở số lượng chương trình mà ở cơ hội hiểu và chạm vào văn hóa bằng trải nghiệm cụ thể. Diễu hành di sản tạo nên hình ảnh cộng đồng cùng hiện diện; trải nghiệm làng nghề đưa tri thức thủ công đến gần đời sống; các hoạt động nghệ thuật mở ra cuộc gặp trực tiếp giữa khán giả và người biểu diễn. Khi những điểm chạm ấy được duy trì ở cả trung tâm lẫn cơ sở, văn hóa phố cổ và bản sắc đô thị có thể được cảm nhận như một phần sống động của thành phố. Đó mới là cách hưởng ứng có sức lan tỏa.






