Vì sao trời lạnh làm tăng nguy cơ?
Nguy cơ đột quỵ khi trời chuyển rét là khả năng xảy ra biến cố mạch máu não cao hơn khi cơ thể phải thích nghi với nhiệt độ thấp hoặc thay đổi đột ngột, nhất là ở người có bệnh tim mạch và bệnh nền. Lạnh khiến mạch máu dưới da co lại để giữ nhiệt, làm tăng sức cản trong hệ mạch và khiến tim phải làm việc nhiều hơn; huyết áp vì thế có thể tăng. Nhiệt độ thấp còn có thể làm máu cô đặc hơn, thúc đẩy hình thành huyết khối và tăng nguy cơ tắc mạch não dẫn đến nhồi máu não. Đó là lý do chênh lệch nhiệt độ giữa sáng sớm, ban ngày và môi trường trong nhà không nên bị xem nhẹ. Tuy nhiên, trời lạnh không đồng nghĩa chắc chắn sẽ xảy ra đột quỵ hay ngừng tim; điều đáng lo là nguy cơ tăng ở người dễ tổn thương, đặc biệt khi gắng sức trong giá lạnh.
Từ ngày 9/11, không khí lạnh tăng cường khiến nhiệt độ ở Hà Tĩnh giảm nhanh, có nơi thấp nhất 15–17°C; dao động thời tiết trong ngày cũng khiến cơ thể khó thích nghi. Những biến động như vậy là lời nhắc nên chủ động phòng ngừa, chứ không phải lý do để hoảng sợ.
Những ai cần cảnh giác hơn?
Người cao tuổi và người mắc bệnh nền cần được ưu tiên bảo vệ khi trời chuyển rét. Tuổi cao thường đi kèm khả năng điều hòa thân nhiệt và sức đề kháng suy giảm, khiến việc thích nghi với lạnh kém hơn. Nhóm cần thận trọng gồm người tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận mạn hoặc từng bị đột quỵ. Người bị rung nhĩ cần tuân thủ thuốc chống đông nếu đã được bác sĩ chỉ định. Với người bệnh mạch vành, gắng sức trong trời lạnh có thể khiến nhu cầu oxy của tim vượt quá khả năng cung cấp, gây đau thắt ngực hoặc biến cố tim mạch nghiêm trọng.
Dù nguy cơ cao hơn ở người lớn tuổi và người có bệnh nền, người trẻ cũng không nên mặc định mình miễn nhiễm: đột quỵ có thể xảy ra ở người chưa từng được phát hiện mắc bệnh. Người có yếu tố nguy cơ nên theo dõi huyết áp, dùng thuốc theo đúng chỉ định và trao đổi với nhân viên y tế về kế hoạch chăm sóc phù hợp.
Giữ ấm, ăn uống và vận động thế nào cho an toàn?
Giữ ấm người cao tuổi nên bắt đầu từ những vùng dễ mất nhiệt: đầu, cổ, ngực, lưng, bàn tay và bàn chân. Khi ra ngoài vào sáng sớm hoặc lúc trời mưa lạnh, cần mặc đủ ấm; trong nhà nên kín gió nhưng vẫn thông thoáng, tránh để thiết bị sưởi quá gần cơ thể. Khi thức dậy hoặc đi vệ sinh ban đêm, nên chuyển từ nằm sang ngồi rồi mới từ từ đứng lên. Tắm bằng nước ấm vừa phải, giữ phòng tắm ấm và tránh gió lùa; nước quá lạnh hoặc quá nóng đều có thể gây bất lợi cho một số người.
Ăn uống đủ chất, tăng rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế muối và chất béo bão hòa. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị người trưởng thành dùng dưới 5 g muối mỗi ngày, tính cả muối trong nước mắm, gia vị và thực phẩm chế biến sẵn. Uống đủ nước theo hướng dẫn; người suy tim, bệnh thận hoặc cần hạn chế dịch không nên tự tăng lượng uống. Trời lạnh không phải lý do để ngừng vận động: hãy tập trong nhà hoặc chọn lúc ấm hơn, khởi động kỹ và tăng cường độ từ từ.
Đừng bỏ qua thuốc và bệnh đường hô hấp
Thời tiết lạnh thường khiến nhiều người ở trong không gian kín, nơi virus đường hô hấp có thể lây lan thuận lợi hơn. Người cao tuổi cần duy trì biện pháp phòng bệnh và không xem nhẹ triệu chứng giống cảm cúm, bởi nhiễm virus có thể diễn tiến nặng, thậm chí kèm bội nhiễm vi khuẩn. Chủ động giữ ấm, ăn uống hợp lý, vận động đúng thời điểm và phòng bệnh hô hấp là những việc thiết thực để giảm nguy cơ mắc bệnh, biến chứng.
Không tự ý ngừng thuốc huyết áp khi chỉ số ổn định, cũng không tự tăng liều nếu huyết áp cao sau khi vừa đi ngoài trời lạnh về. Nếu xuất hiện vã mồ hôi lạnh kèm đau ngực, khó thở hoặc choáng váng, cần cảnh giác với biến cố tim mạch và tìm trợ giúp y tế khẩn cấp. Khi nghi ngờ người bệnh đột quỵ, tuyệt đối không tự ý cho ăn uống, dùng aspirin, thuốc hạ huyết áp hoặc An cung ngưu hoàng hoàn. Phòng ngừa có kỷ luật và cấp cứu kịp thời quan trọng hơn việc tự xử trí theo kinh nghiệm.
