Vì sao trời lạnh làm tăng gánh nặng cho tim?
Trời lạnh tăng huyết áp là tình trạng huyết áp có thể tăng khi cơ thể co mạch để giữ nhiệt, làm tim phải bơm máu chống lại sức cản lớn hơn và tạo thêm áp lực lên hệ tim mạch. Khi nhiệt độ giảm, mạch máu dưới da co lại để hạn chế thất thoát nhiệt; huyết áp vì thế dễ tăng, đặc biệt ở người đã mắc bệnh tăng huyết áp. Lạnh cũng có thể khiến máu dễ hình thành cục đông hơn, góp phần làm tăng nguy cơ tim mạch. Điều đó không có nghĩa cứ rét là sẽ xảy ra đột quỵ hay nhồi máu cơ tim. Nhưng người cao tuổi và người có bệnh nền không nên xem nhẹ thay đổi thời tiết. Bác sĩ Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch Bệnh viện 19-8, lưu ý người tăng huyết áp, nhất là người cao tuổi hoặc có bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận hay tiền sử đột quỵ, cần theo dõi sức khỏe và kiểm soát huyết áp chặt chẽ.
Nhóm cần thận trọng còn gồm người mắc đái tháo đường, bệnh thận mạn, suy tim hoặc bệnh mạch vành. Với động mạch vành bị hẹp, gắng sức giữa trời lạnh có thể khiến nhu cầu oxy của cơ tim vượt khả năng cung cấp, gây đau thắt ngực hoặc biến cố nghiêm trọng. Vì vậy, trời lạnh không phải lý do để hoảng sợ, nhưng là lời nhắc cần giữ ấm, uống thuốc đúng chỉ định và không chủ quan trước triệu chứng bất thường.
Nhận ra dấu hiệu cấp cứu, đừng chờ huyết áp tăng cao
Dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột: méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, nói không rõ hay không hiểu lời người khác. Mất thăng bằng, nhìn đôi, mất thị lực hoặc đau đầu dữ dội khác thường cũng đáng báo động; không cần chờ xuất hiện đủ mọi dấu hiệu mới gọi cấp cứu.
Đau tức hoặc đè nặng ngực, nhất là khi lan ra cánh tay, lưng, cổ hay hàm, có thể là dấu hiệu nhồi máu cơ tim. Khó thở đột ngột, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, choáng váng, lơ mơ hoặc ngất đều cần được xử trí khẩn cấp. Hãy gọi 115, nêu rõ địa chỉ và thời điểm khởi phát; nếu người bệnh tỉnh dậy đã có triệu chứng, cho nhân viên cấp cứu biết lần cuối họ còn khỏe là khi nào.
Trong lúc chờ trợ giúp, để người bệnh nghỉ ở tư thế dễ chịu và giữ ấm. Không cho ăn uống, không tự dùng aspirin, thuốc hạ huyết áp hay An cung ngưu hoàng hoàn khi nghi đột quỵ. Nếu huyết áp từ 180 mmHg ở số trên hoặc 120 mmHg ở số dưới trở lên và kèm triệu chứng bất thường, cần cấp cứu ngay. Nếu chưa có triệu chứng, ngồi yên rồi đo lại; nếu vẫn cao, liên hệ nhân viên y tế, không tự uống dồn hoặc ngậm thuốc để hạ nhanh.
Giữ ấm và kiểm soát bệnh để phòng biến cố
Phòng biến cố tim mạch bắt đầu từ những việc đều đặn, không phải tự ý điều chỉnh thuốc mỗi khi thời tiết đổi. Tiếp tục dùng thuốc theo chỉ định; nếu huyết áp nhiều ngày vượt mục tiêu cá nhân, hãy liên hệ bác sĩ để được tư vấn. Mục tiêu huyết áp cần được thống nhất với bác sĩ, vì tuổi tác, tình trạng sức khỏe và khả năng dung nạp khác nhau; không nên cố hạ càng thấp càng tốt. Khi đo tại nhà, ngồi nghỉ ít nhất 5 phút, tựa lưng, đặt chân trên sàn và giữ cánh tay ngang mức tim.
Mặc đủ ấm, tránh gió lùa và hạn chế gắng sức ngoài trời trong giá rét. Không cần bỏ vận động: hãy tập trong nhà hoặc chọn lúc ấm hơn, khởi động kỹ rồi tăng cường độ từ từ. Ăn nhiều rau xanh, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế muối cùng chất béo bão hòa. Người trưởng thành được khuyến nghị dùng dưới 5 g muối mỗi ngày, tính cả muối trong nước mắm, gia vị và thực phẩm chế biến sẵn.
PGS.TS. Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết tỷ lệ đột quỵ não tái phát trong 5 năm đầu là 25%. Con số này nhấn mạnh giá trị của kiểm soát bệnh lâu dài, đặc biệt với người từng đột quỵ. Giữ ấm, theo dõi huyết áp và gọi cấp cứu ngay khi có dấu hiệu cảnh báo là lựa chọn an toàn hơn tự chữa tại nhà hay chờ triệu chứng tự hết.
