Tập sau mưa không vô hại: định nghĩa lại “tập cho khỏe” ở tuổi già
Tập thể dục sau mưa ở người cao tuổi là việc đi bộ, vận động ngoài trời hoặc tập với máy công viên trong thời gian trời vừa tạnh mưa, mặt đường còn ướt, độ ẩm cao và nhiệt độ chưa ổn định; thói quen tưởng là “tập cho mát” này thực tế tiềm ẩn nhiều nguy cơ té ngã, biến cố tim mạch và hô hấp, đặc biệt ở những người đang có bệnh nền hoặc đang trong quá trình phục hồi chức năng. Khi bước vào tuổi già, nhiều người ở TP.HCM dành cả ngày cho thuốc men, tái khám và tập phục hồi, như ông Lê Bông, 65 tuổi, phải chờ khám tim định kỳ tại Bệnh viện Thống Nhất từ hơn 10 giờ trưa 1/10 mới tới lượt. Với nền bệnh tim mạch tuổi già như vậy, cách tập thể dục người cao tuổi không thể giống người trẻ, nhất là trong điều kiện sau mưa.
Vì sao sau mưa là “giờ xấu” cho tim mạch, hô hấp và xương khớp
Sau cơn mưa, mặt đường, vỉa hè và sân công viên ướt, trơn trượt; người lớn tuổi vốn giữ thăng bằng kém, nên chỉ một bước hụt cũng có thể dẫn đến chấn thương xương khớp hoặc gãy xương. Ở nhiều cụ đang tập phục hồi chức năng sau viêm phổi, đột quỵ hay tai biến, như ông Nguyễn Văn Xứng ngoài 80 tuổi phải tập vật lý trị liệu mỗi ngày, một cú ngã có thể xóa sạch thành quả phục hồi chức năng tích lũy hàng tháng. Nguy hiểm hơn, không khí lạnh, ẩm sau mưa làm co mạch máu đột ngột, tăng huyết áp và tăng gánh nặng cho tim, dễ gây biến cố tim mạch ở người có sẵn bệnh nền như tăng huyết áp, thiếu máu cơ tim hay suy tim. Không ít người trên 60 tuổi cùng lúc mắc 2–3 bệnh mạn tính tim mạch tuổi già, đái tháo đường, bệnh mạch máu não hoặc di chứng đột quỵ, nên mỗi lần “ra công viên cho thoải mái” sau mưa thực chất là một lần đánh cược với sức khỏe.
Thói quen tập bất chấp thời tiết: khi sự chủ động trở thành mạo hiểm
Không ít người cao tuổi vẫn giữ thói quen ra công viên tập thể dục sau mưa vì nghĩ “tạnh là đi cho mát”, như chú B.Q.H, 60 tuổi, ở TP.HCM, thường tranh thủ đi bộ và tập với máy ngoài trời trong khung 8–11 giờ, hôm nào mưa thì đợi đến chiều mát khi tạnh mưa mới ra tập. Một người khác, chú Đ.D.H, 54 tuổi, bận việc ban ngày nên sau 18 giờ, nếu mưa dứt trước 21–22 giờ, vẫn đi dạo bình thường. Tinh thần chủ động tập luyện đáng quý, nhất là khi nhiều cụ sợ làm phiền con cháu nên chịu đựng bệnh tật, chậm đi khám. Nhưng chủ động không đồng nghĩa với tùy tiện. Khi đã mang bệnh tim mạch tuổi già, tăng huyết áp hoặc đang sống trong cơ thể dễ tổn thương vì tuổi cao, mọi quyết định tập thể dục người cao tuổi cần dựa trên an toàn sau mưa, không dựa trên cảm giác “thấy trời mát thì đi”.
Khung giờ vàng và cách tập an toàn sau mưa cho người cao tuổi
Quan điểm “tạnh mưa là đi bộ” nên được thay bằng nguyên tắc: ưu tiên an toàn sau mưa, chỉ tập khi mặt đường khô ráo, trời ấm và sáng rõ. Bác sĩ Lê Vũ Bảo khuyên người cao tuổi tập ngoài trời vào buổi sáng từ 8 giờ 30–10 giờ khi mặt trời lên, không khí ấm hơn, hoặc buổi chiều từ 15 giờ–16 giờ 30. Những ngày vừa mưa xong, lựa chọn khôn ngoan là chuyển sang tập trong nhà: phòng kín gió, thoáng khí, sàn khô, chống trơn trượt, kết hợp các bài phục hồi chức năng phù hợp với sức khỏe từng người. Ở các bệnh viện và viện dưỡng lão, việc tập vật lý trị liệu, châm cứu, đi bộ trong đường hành lang, kèm sinh hoạt như hát, thêu may, trò chuyện giúp người cao tuổi duy trì vận động mà không phải đối mặt mặt đường trơn trượt hay gió lùa lạnh. Giữ ấm vùng cổ, ngực, tai, bàn tay, bàn chân; khởi động kỹ 5–10 phút; uống đủ nước ấm và ăn đủ chất là các bước bắt buộc, không phải tùy chọn.
Dấu hiệu nguy hiểm khi tập sau mưa: dừng ngay, đừng cố “ráng thêm chút”
Người cao tuổi Việt Nam thường có thói quen “ráng thêm một chút” vì từng trải qua gian khó chiến tranh, bao cấp, khiến không ít người chỉ đến bệnh viện khi bệnh đã nặng hoặc có biến chứng. Thói quen ấy rất nguy hiểm khi tập thể dục sau mưa. Những dấu hiệu phải dừng ngay và đi khám gồm: đau đầu dữ dội, váng đầu hoặc choáng váng mạnh; đau thắt, tức nặng ngực, cảm giác bị bóp nghẹt; khó thở, hụt hơi dù vừa dừng vận động; buồn nôn, nôn mửa, tê yếu tay chân, nói khó, lú lẫn hoặc mất thăng bằng đột ngột; tim đập nhanh, hồi hộp, đánh trống ngực. Ở thành phố có khoảng 1,57 triệu người cao tuổi, chiếm 11,4% dân số, nếu mỗi cụ biết tự nhận diện và dừng kịp thời khi xuất hiện các triệu chứng này, gánh nặng bệnh tim mạch tuổi già, đột quỵ và chấn thương sau té ngã sẽ giảm đi đáng kể cho bản thân lẫn gia đình.
