Di sản chỉ thành sức hút khi được kể và trải nghiệm
Du lịch văn hóa Ninh Bình là cách tổ chức hành trình để du khách hiểu, cảm nhận và tương tác với di sản, cộng đồng cùng cảnh quan địa phương, thay vì chỉ đi qua các điểm tham quan. Đây là hướng tạo chiều sâu và sức cạnh tranh lâu dài cho điểm đến, nhưng tài nguyên phong phú tự nó không bảo đảm được điều đó. Sau hợp nhất, tỉnh có không gian phát triển rộng hơn, kết nối vùng đồng bằng sông Hồng với Bắc Trung Bộ và hội tụ thêm dư địa tăng trưởng ở nhiều ngành. Bởi vậy, bài toán không còn là có gì để giới thiệu, mà là ai đủ khả năng chuyển hóa những giá trị ấy thành trải nghiệm có ý nghĩa. Tỉnh xác định du lịch văn hóa, di sản và sinh thái là những dòng sản phẩm chủ đạo tạo nên bản sắc và lợi thế cạnh tranh. Muốn định hướng ấy thành hiện thực, con người phải đứng giữa di sản và du khách.
Quy mô tăng trưởng cho thấy cơ hội lẫn sức ép: năm 2025, Ninh Bình đón trên 19,4 triệu lượt khách, trong đó hơn 2,22 triệu lượt khách quốc tế; tổng doanh thu du lịch đạt trên 21.200 tỷ đồng. Trong 9 tháng đầu năm 2026, các khu, điểm du lịch ước đón gần 21 triệu lượt, tăng 25,5%, với gần 2,5 triệu lượt khách quốc tế; tổng thu gần 22.000 tỷ đồng, tăng 23,5% so với cùng kỳ và vượt kế hoạch năm. Tuy nhiên, khách tăng nhanh hơn doanh thu là dấu hiệu không thể bỏ qua: phát triển du lịch cần chuyển từ chạy theo lượng khách sang nâng chất lượng, kéo dài thời gian lưu trú và tạo sản phẩm có giá trị cao hơn. Đó là lúc năng lực của người làm du lịch trở thành lợi thế cạnh tranh, không phải phần việc phụ trợ.
Nhân lực chất lượng cao là mắt xích còn thiếu
Tháng 7/2026, UBND tỉnh ban hành đề án triển khai Nghị quyết số 15-NQ/TU về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Đề án phản ánh một nhận thức đúng: mở rộng địa giới và dư địa kinh tế không tự động tạo ra năng lực cạnh tranh; phải có lao động đủ chuyên môn, thích ứng với công nghệ và cơ cấu kinh tế đang đổi thay. Ninh Bình hiện có khoảng 2,053 triệu lao động từ 15 tuổi trở lên; 77% lao động đã qua đào tạo nhưng chỉ 29,3% có bằng cấp, chứng chỉ. Khoảng cách ấy đáng chú ý với ngành du lịch, nơi chất lượng dịch vụ phụ thuộc trực tiếp vào kiến thức nghề, ngoại ngữ và khả năng giao tiếp. Tỉnh cũng xác định còn thiếu chuyên gia, cán bộ quản lý và lao động kỹ thuật cao trong một số lĩnh vực, trong đó có du lịch quốc tế và chuyển đổi số.
Nhân lực du lịch không chỉ là hướng dẫn viên. Đội ngũ quản lý, thuyết minh viên, nhân viên phục vụ và người dân tham gia chuỗi dịch vụ đều góp phần định hình ấn tượng của khách. Một câu chuyện về di tích được kể hời hợt sẽ khiến di sản thành phông nền; một trải nghiệm được dẫn dắt có kiến thức, ngoại ngữ và sự tôn trọng văn hóa địa phương có thể khiến khách muốn ở lại lâu hơn. Vì thế, yêu cầu chuẩn hóa lao động theo tiêu chuẩn nghề du lịch Việt Nam, từng bước tiếp cận chuẩn khu vực và quốc tế là thiết thực. Nâng trình độ không phải mục tiêu giấy tờ: đó là cách biến tài nguyên văn hóa thành sản phẩm có nội dung, dịch vụ đáng tin cậy và lý do để du khách quay lại.
Kỹ năng số phải phục vụ trải nghiệm, không chỉ quản lý
Kỹ năng số thường được nhắc đến như yêu cầu của bộ máy và doanh nghiệp, nhưng giá trị của nó với du khách rất cụ thể: thông tin điểm đến dễ tiếp cận hơn, hành trình được tổ chức thuận tiện hơn, còn câu chuyện di sản có thể được truyền tải qua nhiều hình thức. Công nghệ không thể thay thế người hiểu lịch sử hay nghệ nhân nắm nghề; nó chỉ có ích khi giúp những giá trị ấy đến đúng người, đúng cách. Đề án của tỉnh đặt mục tiêu toàn bộ cán bộ, công chức, viên chức được bồi dưỡng, làm chủ kỹ năng số và ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành. Đến năm 2030, khoảng 80% lực lượng lao động dự kiến được trang bị kỹ năng số cơ bản. Với ngành du lịch, chỉ tiêu này cần đi cùng năng lực nghề và ngoại ngữ, thay vì trở thành khóa học tách rời công việc hằng ngày.
Cộng đồng đã trực tiếp tham gia chuỗi giá trị tại nhiều khu, điểm du lịch qua vận chuyển khách bằng thuyền, lưu trú, ăn uống, hướng dẫn trải nghiệm, làm thủ công mỹ nghệ, biểu diễn nghệ thuật dân gian và giới thiệu văn hóa địa phương. Đây là nền tảng đáng quý, nhưng để người dân hưởng lợi bền vững, cần hỗ trợ họ nâng kỹ năng phục vụ, kể chuyện, giới thiệu sản phẩm và sử dụng công cụ số phù hợp. Nếu thiếu đào tạo, lợi ích từ lượng khách tăng có thể tập trung ở khâu bán dịch vụ, còn giá trị văn hóa và sinh kế địa phương chưa được phát huy tương xứng. Nhân lực được chuẩn bị tốt giúp cộng đồng trở thành chủ thể gìn giữ di sản, đồng thời giúp du khách gặp một nền văn hóa sống chứ không chỉ nhìn ngắm cảnh vật.
Tăng trưởng bền vững bắt đầu từ chất lượng con người
Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ lao động qua đào tạo vượt 82%, lao động có bằng cấp, chứng chỉ vượt 37,5%; đồng thời phấn đấu 100% cán bộ, công chức, viên chức đạt chuẩn theo vị trí việc làm. Xa hơn, đến năm 2045, nguồn nhân lực chất lượng cao được kỳ vọng trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của tỉnh. Những mục tiêu ấy chỉ có ý nghĩa với du lịch nếu được chuyển thành chương trình đào tạo gắn với nghề, địa bàn và sản phẩm cụ thể: hướng dẫn di sản, nghiệp vụ đón khách quốc tế, dịch vụ cộng đồng, quản trị điểm đến và ứng dụng công nghệ. Bảo tồn cần đặt giới hạn cho khai thác, còn hoạt động du lịch phải tạo nguồn lực quay lại phục hồi di sản. Người lao động có năng lực là mắt xích giúp vòng tuần hoàn đó vận hành thay vì dừng ở khẩu hiệu.
Ninh Bình đã có tài nguyên đặc sắc và lượng khách tăng mạnh; bước tiếp theo không nên chỉ là đón thêm người, mà phải khiến mỗi chuyến đi có nội dung và giá trị hơn. Điều đó đòi hỏi đầu tư đồng thời vào chuyên môn, ngoại ngữ, kỹ năng nghề và kỹ năng số, đồng thời bảo đảm cộng đồng được tham gia và hưởng lợi. Nếu thiếu nhân lực đủ năng lực, di sản dễ bị tiêu thụ như cảnh quan; nếu có đội ngũ biết bảo tồn, diễn giải và sáng tạo trải nghiệm, văn hóa mới trở thành sức hút bền vững. Vì vậy, chất lượng con người không đứng bên lề chiến lược du lịch văn hóa Ninh Bình: đó là điều kiện quyết định để chiến lược tạo ra khác biệt thật sự.
