Lớp học hè miễn phí: từ “kỳ nghỉ” thành cơ hội đổi đời
Lớp học hè miễn phí cho học sinh dân tộc thiểu số là các lớp ôn tập mùa hè do tình nguyện viên đứng lớp, dạy tiếng Anh cho trẻ em, Toán và Tiếng Việt với phương pháp tương tác, nhằm bù đắp lỗ hổng kiến thức, rèn sự tự tin và chuẩn bị tâm thế vững vàng trước năm học mới cho những em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn. Đây không còn là hoạt động “giữ chân” trẻ trong kỳ nghỉ, mà là một lựa chọn giáo dục mang tính bình đẳng cơ hội. Trong khi nhiều gia đình khá giả cho con học thêm có phí, thì ở những vùng sâu, vùng biên giới, thầy cô áo xanh đang âm thầm mang cả một năm học “dự bị” vào mùa hè. Câu hỏi không phải là có nên duy trì các lớp này hay không, mà là làm sao để nhân rộng và nâng chất chúng.
Từ một chuyến đi tình nguyện bảo tồn rùa biển ở Vườn Quốc gia Núi Chúa, người viết bắt gặp thôn Thái An nắng cháy với bầy trẻ sáng nào cũng ôm cặp tới lớp tiếng Anh và tin học miễn phí do nhóm Gia đình em yêu thiên nhiên Việt Nam tổ chức. Ở đó, 24 em nhỏ đủ lứa tuổi cùng ngồi chung một phòng – bức tranh thu nhỏ của bất bình đẳng giáo dục: chênh lệch trình độ, thiếu thốn điều kiện, nhưng lại thừa khát vọng học. Thực tế ấy cho thấy, nếu hệ thống chính quy chưa kịp vươn tới, thì chính những lớp học hè miễn phí cần được nhìn nhận như một phần quan trọng trong “hạ tầng mềm” của giáo dục vùng khó, chứ không chỉ là phong trào nhất thời.
Thầy cô áo xanh: từ chiến dịch tình nguyện thành “đội quân giáo dục dự bị”
Điểm khác biệt của các lớp học hè miễn phí hiện nay là chúng được dẫn dắt bởi lực lượng thầy cô áo xanh – đoàn viên, sinh viên, thanh niên tình nguyện. Tại xã Ea Nuôl (Đắk Lắk), lớp tiếng Anh miễn phí của đội hình Hoa Phượng đỏ sáng nào cũng rộn ràng với tiếng hát, trò chơi và hoạt động nhóm. Những bài học không còn là chép bảng, mà là chủ đề gần gũi: gia đình, trường học, đồ ăn, con vật, thói quen hằng ngày. Điều này không chỉ giúp học sinh dân tộc thiểu số tăng vốn từ, mà quan trọng hơn là dám nói, dám sai, rồi tự sửa. Khi một em như Y Hiêng thừa nhận mình “ngại nói tiếng Anh” nhưng sau vài buổi đã mạnh dạn phát âm và giao tiếp hơn, đó là thành công về thái độ học tập – thứ mà giáo trình chính khóa nhiều khi khó chạm tới.
Song song với tiếng Anh cho trẻ em, ở buôn Ko Đung, chi đoàn địa phương duy trì lớp ôn tập hè miễn phí cho khoảng 36 học sinh, mỗi tuần hai buổi chiều thứ Tư và thứ Bảy, tập trung vào Toán và Tiếng Việt cho khối 1, 2, 3. Đây không chỉ là chuyện “kèm thêm vài bài tập”, mà là một dạng gia sư cộng đồng: đoàn viên phải kèm cặp từng em theo năng lực tiếp thu, người khá kèm người yếu. Chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè năm 2026 được đặt mục tiêu huy động 100.000 lượt đoàn viên, thanh niên tham gia các hoạt động. Câu nói nên trích lại ở đây là: “Những lớp học miễn phí không chỉ trao kiến thức, mà còn giúp các em mạnh dạn hơn, nuôi dưỡng niềm yêu thích học tập và tạo thêm hành trang để bước vào năm học mới”.
Khi bài giảng gắn với trò chơi: học để hiểu, không học để sợ
Nếu giáo dục vùng khó cứ bám vào lối dạy “chép – thuộc – thi”, học sinh dân tộc thiểu số sẽ luôn thua ngay từ vạch xuất phát. Các lớp học hè miễn phí đang chứng minh điều ngược lại: học có thể vui, dễ và gần đời sống. Tại Ea Nuôl, thay vì nghe giảng thụ động, các em được tham gia trò chơi, hát tiếng Anh, làm việc nhóm và thực hành hội thoại. Với chủ đề “Tiếng Anh vui nhộn”, từng buổi học được thiết kế vừa học vừa chơi, kết hợp trò chơi nhóm, hoạt động giao tiếp, bài hát, vẽ tranh, tô màu. Cách tiếp cận này đặc biệt hiệu quả với trẻ nhút nhát, ít cơ hội tiếp xúc. Trò chơi tư duy và tình huống tương tác buộc các em tự tìm câu trả lời, nhờ đó được dùng tiếng Anh trong ngữ cảnh thật.
Đáng nói hơn, mô hình học tương tác không chỉ áp dụng với ngoại ngữ. Trong các buổi ôn tập mùa hè môn Toán, Tiếng Việt, thầy cô áo xanh chia nhóm, cho học sinh khá hướng dẫn bạn yếu, biến bài tập khô khan thành cuộc thi đua nhỏ trong lớp. Cách dạy sát với từng học sinh giúp các em không cảm thấy áp lực, mà vẫn củng cố lại kiến thức đã học trước khi bước vào năm học mới. Khi một lớp 24 em đủ trình độ như ở thôn Thái An vẫn có thể cùng tiến nhờ phân hóa bài tập cho bạn lớn, dạy lại kiến thức cơ bản cho bạn nhỏ, điều đó cho thấy: vấn đề không nằm ở “trẻ vùng khó học yếu”, mà nằm ở cách chúng ta tổ chức việc học cho phù hợp.
Khoảng trống giáo dục và câu trả lời từ những ước mơ nhỏ
Những câu chuyện ở lớp học mùa hè cho thấy khoảng trống mà trường lớp chính quy khó lấp đầy nếu thiếu sự chung tay của cộng đồng. Huy – cậu bé lớp 5 ở thôn Thái An – chọn đến lớp trong cả mùa hè vì “phải đi học chớ cô, con thích đi học”, và vì hiểu rằng chỉ có học mới giúp em thực hiện ước mơ làm bác sĩ để chữa bệnh cho bà nội. Thư – cô bé lớp 4 – đi học để “biết chữ về dạy em”, tránh cho em nhỏ sa vào điện thoại khi chưa đến tuổi đến trường. Những đứa trẻ ấy không cần ai “truyền cảm hứng”; chính hoàn cảnh đã khiến các em có động lực vươn lên. Vấn đề là người lớn có kịp trao cho các em công cụ – kiến thức, kỹ năng, sự tự tin – trước khi cuộc mưu sinh cuốn phăng mọi cơ hội hay không.
Lớp học miễn phí vì thế không chỉ là chỗ gửi trẻ trong dịp hè, mà là một “phòng tuyến” bảo vệ ước mơ. Khi chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè được triển khai với các mũi Mùa hè xanh, Hoa phượng đỏ, Kỳ nghỉ hồng, Hành quân xanh nhằm chăm sóc, giáo dục thiếu nhi và phát huy vai trò xung kích của thanh niên trong an sinh xã hội, câu hỏi tiếp theo phải là: làm sao để nỗ lực ấy không dừng ở một mùa hè. Nếu những lớp tiếng Anh cho trẻ em, Toán, Tiếng Việt miễn phí có thể kéo dài quanh năm hoặc ít nhất là trở thành hoạt động thường niên có kế hoạch, nhiều Huy, Thư, Nhi khác sẽ không phải tự bơi trong lỗ hổng kiến thức mỗi lần năm học mới bắt đầu.
Kết luận: Hè không còn là “khoảng nghỉ”, mà là tuyến đầu của bình đẳng giáo dục
Nhìn từ những lớp học hè miễn phí ở Núi Chúa, Ea Nuôl hay buôn Ko Đung, dễ thấy đây không chỉ là câu chuyện vài ba tuần tình nguyện. Khi các thầy cô áo xanh đem tiếng Anh vui nhộn, những buổi ôn Toán, Tiếng Việt đến với học sinh dân tộc thiểu số, các em nhận được nhiều hơn kiến thức: đó là sự tự tin, kỹ năng giao tiếp, thói quen học tập chủ động và niềm tin rằng mình có thể theo kịp bạn bè. Lớp học miễn phí giúp trẻ vùng khó tự tin, vừa bù đắp lỗ hổng kiến thức, vừa tạo sân chơi lành mạnh trong kỳ nghỉ.
Quan điểm cần khẳng định là: nhà nước không thể một mình gánh hết trách nhiệm với giáo dục vùng khó, nhưng cũng không thể coi hoạt động tình nguyện là “vui là chính”. Đây phải là sự hợp tác có chiến lược: trường học mở cửa cho các lớp ôn tập mùa hè, đoàn thể chủ động kết nối nguồn lực, cộng đồng địa phương tham gia giám sát và hỗ trợ. Khi đó, hè sẽ không còn là khoảng trống dễ làm học sinh dân tộc thiểu số tụt lại, mà trở thành tuyến đầu của bình đẳng giáo dục – nơi mỗi em nhỏ, dù ở vùng biển nắng cháy hay buôn làng biên giới, đều có quyền bước vào năm học mới với hành trang đầy đặn.
