Lớp tăng cường tiếng Việt hè là gì và vì sao quyết định tương lai học sinh vùng sâu
Lớp tăng cường tiếng Việt hè cho học sinh dân tộc thiểu số là các lớp học ngắn hạn tổ chức trước năm học mới, giúp trẻ làm quen với tiếng Việt, môi trường tiểu học và nền nếp học tập thông qua các hoạt động nhẹ nhàng, gần gũi, từ đó tạo nền tảng ngôn ngữ và tâm thế sẵn sàng khi bước vào lớp 1. Ở vùng sâu vùng xa, nơi phần lớn trẻ sử dụng tiếng mẹ đẻ tại nhà và gần như không tiếp xúc với tiếng Việt dân tộc thiểu số ngoài nhà trường, những lớp học này không phải hoạt động bổ sung mang tính hình thức mà là chiếc cầu sinh tử nối giữa ngôn ngữ của bản làng với ngôn ngữ của sách giáo khoa. Nếu chỉ nói chuyện bằng tiếng Jrai, Bahnar hay các ngôn ngữ Nam Đảo khác, trẻ rất dễ hụt hơi khi đối diện chương trình lớp 1 hoàn toàn bằng tiếng Việt. Chính vì thế, dạy tăng cường tiếng Việt trước thềm năm học mới là lựa chọn mang tính chính sách giáo dục công bằng hơn là một phong trào nhất thời.
Từ cuối tháng 7: trường vùng sâu mở lớp, cả làng cùng “vào cuộc”
Tại Trường Tiểu học và THCS Nguyễn Viết Xuân (xã Ia Sao), 2 lớp tăng cường tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số chuẩn bị vào lớp 1 được tổ chức từ ngày 27-7 đến 8-8 với 65 học sinh tham gia. Cô Lê Thị Hường trực tiếp phụ trách một lớp 28 học sinh, trong đó 23 em là người dân tộc thiểu số, phần lớn chỉ quen nói tiếng Jrai ở nhà. Cách đó không xa, Trường Tiểu học và THCS Nay Der (xã Ia Tul) cũng mở 4 lớp tăng cường tiếng Việt tại 2 điểm trường cho 136 học sinh lớp 1 đều là người dân tộc thiểu số, từ ngày 3 đến 14-8. Đáng chú ý, cả 4 trường trong xã Ia Tul đều triển khai dạy tiếng Việt trước khi trẻ vào lớp 1, với thời lượng không quá 80 tiết trong tháng 8 theo kế hoạch chung của địa phương. Trích dẫn đáng chú ý: "Năm học 2026-2027, xã Ia Tul có 411 học sinh lớp 1 với 14 lớp, trong đó trên 95% là học sinh dân tộc thiểu số". Con số này cho thấy nếu không có các lớp tăng cường hè, nguy cơ tụt hậu ngay từ tuần học đầu tiên là rất rõ ràng.
Vừa chơi vừa học: chữ cái, nền tảng ngôn ngữ và nếp học đường
Điểm đáng quý của các lớp tăng cường hè ở vùng sâu vùng xa là cách tổ chức không biến tiếng Việt thành nỗi sợ, mà thành một trò khám phá. Ngay những ngày đầu, nhiều em tại lớp của cô Lê Thị Hường còn rụt rè, chỉ trò chuyện bằng tiếng Jrai. Để các em mạnh dạn nói tiếng Việt, cô dùng tranh ảnh, trò chơi, bài hát, kể chuyện để trẻ vừa chơi vừa học chữ cái, chữ số và những câu giao tiếp đơn giản. Ở Trường Tiểu học và THCS Nay Der, cô Ksor H’Gôn – giáo viên có 31 năm dạy lớp 1 – phải bắt đầu từ việc hướng dẫn trẻ cách cầm bút, viết các nét cơ bản, đồng thời luyện cho các em tập nói, tập nghe, tập trả lời và giới thiệu bản thân bằng tiếng Việt. Đáng nói, nhiều em thường xuyên theo cha mẹ lên rẫy, không học mẫu giáo nên lớp tăng cường hè trở thành “mầm non muộn” giúp các em hiểu thế nào là ngồi học, giơ tay phát biểu, xếp hàng, chào cô. Không khí học tập nhẹ nhàng nhưng kỷ luật mềm này tạo nên thứ nền tảng ngôn ngữ và nền nếp mà bậc tiểu học không thể dạy lại từ đầu trong vài tuần đầu năm học.
Từ chữ “a” đến lời chào: khi tự tin là thành công lớn nhất
Lợi ích rõ nhất của lớp tăng cường tiếng Việt hè không nằm ở số chữ cái trẻ thuộc, mà ở sự thay đổi trong cách các em bước vào trường. Sau 2 tuần học, học sinh lớp của cô Hường đã có thể trả lời những câu hỏi đơn giản bằng tiếng Việt, chủ động giao tiếp với giáo viên và tham gia các hoạt động của lớp. Em Nay H’Lin Đa vui vì được học chữ cái, chữ số, được chơi trò chơi, nghe cô kể chuyện; còn mẹ em, chị Nay H’Man, tự hào kể rằng từ chỗ rụt rè, con gái giờ đã tự tin chào cô, chào ba mẹ bằng tiếng phổ thông và buổi tối còn đọc lại các chữ vừa học cho cả nhà nghe. Ở Trường Nay Der, sau hơn 1 tuần, 28 học sinh dân tộc thiểu số của lớp cô Ksor H’Gôn cũng dần tự tin khi sử dụng tiếng Việt; em Nay H’Eva đã có thể giới thiệu họ tên, sở thích của mình trước lớp và được cô, ba mẹ khen ngợi. Chính quyền xã Ia Tul xác định mục tiêu của chương trình là giúp trẻ hình thành vốn tiếng Việt cơ bản, tạo tâm thế sẵn sàng trước năm học mới, qua đó nâng cao chất lượng giáo dục ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là kết quả mà giáo viên phổ thông khó đạt được nếu thiếu những tuần hè “luyện tâm thế” này.
Đừng để lớp tăng cường chỉ là phong trào: vài gợi ý cho chặng đường tiếp theo
Một thực tế ít được nói thẳng: nếu lớp tăng cường tiếng Việt hè dừng lại ở vài tuần mỗi năm, không được tiếp sức bằng chính sách và cộng đồng, lợi ích sẽ sớm bào mòn. Theo lãnh đạo phụ trách văn hóa – xã hội xã Ia Tul, địa phương đã ban hành kế hoạch hướng dẫn các trường tùy điều kiện thực tế tổ chức dạy tiếng Việt cho trẻ dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1, với thời gian triển khai trong tháng 8, không quá 80 tiết và hiện cả 4 trường đều đang thực hiện. Nhà trường tiếp tục phối hợp với hệ thống chính trị thôn, làng để vận động số học sinh còn lại ra lớp, phấn đấu 100% trẻ trong độ tuổi được tham gia lớp tăng cường. Nhưng để bền vững, cần thêm ba điều. Thứ nhất, coi lớp tăng cường hè là một phần của chiến lược dạy tiếng Việt dân tộc thiểu số lâu dài chứ không là hoạt động “chữa cháy” mỗi năm. Thứ hai, đầu tư đào tạo giáo viên hiểu cả tiếng mẹ đẻ của trẻ và đặc điểm ngôn ngữ Nam Đảo, bởi tiếng Jrai – ngôn ngữ thuộc nhóm Malayô Pôlynêixa – khác xa tiếng Việt về cấu trúc, nếu bỏ qua yếu tố này, việc dạy học sẽ dễ áp đặt. Thứ ba, tiếp tục huy động cha mẹ cùng học, giống như cách chị Nay H’Man ngồi nghe con đọc lại chữ, để tiếng Việt không chỉ tồn tại trong lớp học mà vang lên trong từng nóc nhà sàn. Khi ấy, lớp tăng cường hè không còn là một chương trình ngắn hạn, mà trở thành mắt xích quan trọng trong hành trình xây dựng nền tảng ngôn ngữ và cơ hội học tập công bằng cho trẻ vùng sâu vùng xa.
