Từ giao nộp rùa quý hiếm đến một xu hướng bảo tồn mới
Giao nộp rùa quý hiếm là hành động người dân khi phát hiện các cá thể rùa thuộc loài hoang dã, bị đe dọa hoặc thuộc danh mục quản lý đã chủ động trao cho cơ quan chức năng thay vì nuôi nhốt, buôn bán, giết mổ hay phóng sinh tự phát, qua đó giúp bảo tồn động vật hoang dã và giảm áp lực lên quần thể ngoài tự nhiên. Điểm đáng nói trong các trường hợp mới đây ở Lào Cai và Hà Tĩnh là người dân không chờ bị nhắc nhở hay xử phạt mà tự lựa chọn con đường đúng: đưa rùa về đúng tay những người có chuyên môn. Điều này cho thấy ý thức cộng đồng rùa nói riêng và động vật hoang dã nói chung đang chuyển từ thái độ “của trời cho” sang “tài sản chung cần gìn giữ”. Đây không chỉ là vài câu chuyện đẹp, mà là tín hiệu của một xu hướng xã hội đáng khích lệ.
Lào Cai: Một con rùa 1,2kg và lựa chọn khác với thói quen cũ
Tại Lào Cai, Công an tỉnh cho biết Công an xã Bảo Hà đã tiếp nhận một cá thể rùa do người dân tự nguyện giao nộp. Cá thể này nặng khoảng 1,2kg, mai cứng màu vàng. Chiều cùng ngày, trong lúc sinh hoạt gần nhà, anh Lương Viết Cường phát hiện con rùa ở khu vực mương nước nên đã mang lên Công an xã để bàn giao. Thay vì giữ lại nuôi, bán hoặc "thả phóng sinh" tùy tiện, anh Cường hiểu rằng đây có thể là động vật hoang dã và hành động đúng là giao cho cơ quan chức năng để tránh nguy cơ bị săn bắt, buôn bán, nuôi nhốt hay làm hại. Sau đó, rùa được bàn giao cho Trạm Kiểm lâm Bảo Hà để tiếp tục xác định loài, chăm sóc và xử lý theo quy định. Đây là minh chứng cụ thể cho việc khi người dân được thông tin và tin tưởng, họ hoàn toàn có thể là tuyến đầu của bảo tồn.
Hà Tĩnh: Rùa núi vàng và thông điệp từ một gia đình
Tại Hà Tĩnh, Công an xã Thạch Hà phối hợp cùng lực lượng chức năng tiếp nhận một cá thể rùa núi vàng do gia đình ông Nguyễn Viết Tuấn ở thôn Nhân Hòa tự nguyện giao nộp. Trước đó, gia đình phát hiện rùa, bắt giữ rồi xác định đây là loài động vật quý hiếm nên chủ động báo cơ quan chức năng để xử lý. Sau khi tiếp nhận, lực lượng chức năng kiểm tra tình trạng, hoàn tất thủ tục để bàn giao cá thể này cho Vườn quốc gia Vũ Quang thả về môi trường tự nhiên. Một phát biểu đáng chú ý là: “Việc tự nguyện giao nộp động vật hoang dã góp phần bảo vệ các loài động vật rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và ngăn chặn tình trạng săn bắt, mua bán, nuôi nhốt trái phép”. Trong bối cảnh nhiều người vẫn xem rùa núi vàng là sinh vật mang yếu tố tâm linh hoặc giá trị kinh tế, lựa chọn của gia đình ông Tuấn là thông điệp rõ ràng: luật pháp và lợi ích sinh thái phải đặt trước thói quen và lợi ích ngắn hạn.
Ý thức cộng đồng rùa: Vì sao giao nộp tốt hơn phóng sinh và buôn bán chui
Điểm chung của hai câu chuyện là tính chủ động: anh Cường nhận ra rùa là động vật hoang dã nên tự giác mang tới Công an xã, còn gia đình ông Tuấn, sau khi biết rùa là loài quý hiếm, đã liên hệ ngay với lực lượng chức năng. Đây là bước chuyển quan trọng trong ý thức cộng đồng rùa: từ chỗ coi rùa là vật may mắn, hàng hóa hay đối tượng phóng sinh, sang nhìn nhận chúng là một phần hệ sinh thái cần bảo vệ. So với phóng sinh bất hợp pháp hoặc tùy tiện – thường được coi là việc thiện nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ xâm hại hệ sinh thái, lây bệnh, thậm chí làm chết động vật – giao nộp rùa quý hiếm cho cơ quan chức năng là giải pháp có trách nhiệm hơn. Đồng thời, việc này gửi đi tín hiệu mạnh tới những đường dây buôn bán chui rằng cộng đồng không còn dễ dàng làm ngơ trước hành vi vi phạm, vì mỗi người dân có thể trở thành một “người gác cửa” cho bảo tồn động vật hoang dã.
Giao nộp chính thức: Lối đi khoa học thay cho phóng sinh sai cách
Việc giao nộp chính thức giúp các cá thể rùa được đánh giá, chăm sóc và tái thả đúng chuẩn khoa học. Ở Lào Cai, cá thể rùa được bàn giao cho Trạm Kiểm lâm Bảo Hà để tiếp tục xác định loài, chăm sóc và xử lý theo quy định. Ở Hà Tĩnh, sau khi kiểm tra tình trạng, lực lượng chức năng hoàn tất thủ tục để bàn giao rùa núi vàng cho Vườn quốc gia Vũ Quang thả về môi trường tự nhiên. Nhờ vậy, các chuyên gia có thể xác định nơi phân bố phù hợp, đánh giá nguy cơ bệnh tật, tránh thả rùa sai vùng, sai sinh cảnh – những rủi ro sinh thái thường xảy ra khi phóng sinh tự phát. Cùng với đó, lực lượng chức năng khuyến cáo người dân không săn bắt, mua bán, vận chuyển, nuôi nhốt hoặc tiêu thụ trái phép động vật hoang dã; khi phát hiện cần chủ động thông báo, giao nộp cho cơ quan chức năng để xử lý. Nếu xu hướng này được duy trì, mỗi cá thể rùa được giao nộp sẽ là một bước nhỏ, nhưng chắc chắn, trên con đường bảo tồn đa dạng sinh học.
