Từ thú nuôi lạ đến trách nhiệm bảo tồn rùa quý hiếm
Xu hướng người dân tự nguyện giao nộp rùa quý hiếm và động vật hoang dã cho cơ quan chức năng là hiện tượng cộng đồng chủ động tham gia bảo tồn, thể hiện nhận thức pháp luật cao hơn, thái độ tôn trọng thiên nhiên và coi việc cứu hộ động vật, thả về tự nhiên là trách nhiệm công dân, chứ không còn là phong trào bề nổi. Khi những cá thể rùa đầu to, rùa núi vàng hay kỳ tôm rồng đất được giao nộp tự nguyện, chúng ta đang chứng kiến một bước dịch chuyển quan trọng: từ thói quen nuôi nhốt, mua bán sang lựa chọn đồng hành với lực lượng kiểm lâm để bảo vệ đa dạng sinh học. Xu hướng này đáng được nhìn nhận như một bước tiến xã hội, không chỉ là vài câu chuyện đẹp trên mặt báo.
Những câu chuyện cụ thể ở Hà Tĩnh: ý thức pháp luật lên ngôi
Tại Hà Tĩnh, liên tiếp các vụ giao nộp tự nguyện cho thấy cộng đồng nông thôn không hề thờ ơ với bảo tồn. Ngày 3/8, công dân Lê Hải Quân ở phường Nam Hồng Lĩnh đã chủ động mang một cá thể kỳ tôm, còn gọi là rồng đất, đến công an phường để giao nộp. Lực lượng công an phối hợp kiểm lâm khu vực Hồng Lĩnh – Nghi Xuân làm thủ tục, kiểm tra sức khỏe, chăm sóc và chuẩn bị thả về môi trường tự nhiên khi đủ điều kiện. Chỉ một ngày sau, sáng 4/8, anh Trần Trọng Kiên ở xã Thượng Đức lại mang một cá thể rùa đầu to, nặng khoảng 0,5 kg, sức khỏe ổn định, đến trụ sở công an xã để bàn giao. Việc lập biên bản, ghi nhận tình trạng rùa và chuyển giao cho Hạt Kiểm lâm Vũ Quang cùng Vườn Quốc gia Vũ Quang để bảo tồn, thả về tự nhiên cho thấy quy trình pháp lý đã trở thành phần quen thuộc của hành vi công dân.
Lâm Đồng: phát hiện rùa núi vàng và lựa chọn đúng đắn
Ở Lâm Đồng, cách hành xử của người dân với rùa núi vàng cho thấy sự thay đổi nhận thức rõ rệt. Trong lúc làm vườn tại thôn Lộc An 1, ông Nguyễn Văn Dũng phát hiện một cá thể rùa nặng khoảng 2 kg và lập tức chủ động liên hệ công an xã Bảo Lâm 2 để bàn giao, thay vì giữ lại nuôi hoặc bán. Công an xã phối hợp Hạt Kiểm lâm Bảo Lộc và UBND xã tiếp nhận, kiểm tra sức khỏe, lập hồ sơ rồi thả về tự nhiên vì cá thể rùa đủ điều kiện sinh tồn. Cơ quan chức năng xác định đây là rùa núi vàng, loài động vật rừng nguy cấp, quý hiếm thuộc Nhóm IIB, có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN với tình trạng bị đe dọa. Câu chuyện này cho thấy khi người dân có thông tin, họ sẵn sàng lựa chọn con đường bảo tồn thay cho lợi ích trước mắt.
Sự phối hợp cứu hộ động vật và thông điệp gửi đến cộng đồng
Điểm chung giữa các vụ việc ở Hà Tĩnh và Lâm Đồng là sự phối hợp khá nhịp nhàng giữa công an, kiểm lâm và đơn vị quản lý rừng trong công tác cứu hộ động vật, chăm sóc và thả về tự nhiên. Ở phường Nam Hồng Lĩnh, kỳ tôm rồng đất được công an phường tiếp nhận, sau đó phối hợp kiểm lâm khu vực Hồng Lĩnh – Nghi Xuân để chăm sóc, chờ đủ điều kiện rồi mới thả về môi trường tự nhiên. Tại xã Thượng Đức, công an xã lập đầy đủ hồ sơ trước khi bàn giao rùa đầu to cho Hạt Kiểm lâm Vũ Quang và Vườn Quốc gia Vũ Quang để tiếp tục quản lý, bảo tồn và thả về tự nhiên. Ở Bảo Lâm 2, lực lượng công an xã, kiểm lâm Bảo Lộc và UBND xã cùng tiếp nhận và thả rùa núi vàng về tự nhiên sau khi đánh giá sức khỏe. Một phát biểu có giá trị trích dẫn là: "Hành động tự nguyện giao nộp động vật rừng của người dân là việc làm thiết thực, thể hiện ý thức chấp hành pháp luật, tinh thần trách nhiệm đối với công tác bảo tồn thiên nhiên".
Từ những cá thể rùa đến xu hướng cộng đồng bảo vệ động vật hoang dã
Dù số lượng mỗi vụ chỉ là một cá thể – rùa đầu to 0,5 kg ở Thượng Đức, rùa núi vàng khoảng 2 kg ở Lộc An 1, hay một cá thể kỳ tôm rồng đất ở Nam Hồng Lĩnh – giá trị của chúng vượt xa con số trên cân. Một cá thể rùa núi vàng khác, nặng khoảng 3,5 kg, dài gần 30 cm, cũng đã được kiểm lâm Quế Phong phối hợp UBND xã Tiền Phong và Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt thả về môi trường tự nhiên khi có sức khỏe ổn định. Mỗi trường hợp giao nộp tự nguyện là một thông điệp rõ ràng: cộng đồng đang xem bảo tồn rùa và động vật hoang dã là phần của đời sống thường ngày, không phải việc của riêng cơ quan nhà nước. Kết luận cần rút ra là nếu các cơ quan chức năng tiếp tục duy trì kênh tiếp nhận hiệu quả và truyền thông nhất quán, xu hướng giao nộp tự nguyện sẽ còn lan rộng, trở thành "chuẩn mực mới" cho cách ứng xử với động vật hoang dã – một chuẩn mực có lợi cho hệ sinh thái lẫn hình ảnh cộng đồng.
