Từ bùng nổ sản lượng đến bài toán giữ vị thế cửa ngõ
Cảng Hải Phòng sản lượng tăng mạnh trong 8 tháng đầu năm là kết quả của một chuỗi quyết sách về hạ tầng, công nghệ và kết nối chuỗi cung ứng, qua đó khẳng định vai trò cửa ngõ logistics của miền Bắc nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu chiến lược mới để duy trì lợi thế trước các đối thủ khu vực. Đằng sau con số sản lượng là áp lực phải giữ nhịp tăng trưởng, giảm chi phí logistics và giữ chân các hãng tàu trong bối cảnh cạnh tranh cảng khu vực ngày càng gay gắt. Việc duy trì khai thác 100% công suất ngay cả trong kỳ nghỉ lễ Quốc khánh 2/9 cho thấy cảng Hải Phòng không chỉ chạy theo số lượng, mà đang thử sức với “bài test” về độ tin cậy của toàn bộ hệ sinh thái logistics của mình.
Công ty Cổ phần Cảng Hải Phòng đã duy trì nhịp độ sản xuất 100% công suất trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, đồng thời bố trí lại nhân lực, phương tiện và phương án khai thác khoa học để bảo đảm dòng chảy hàng hóa không bị gián đoạn. Đây không chỉ là một quyết định tác nghiệp, mà là thông điệp cạnh tranh: hãng tàu và doanh nghiệp có thể tin rằng cảng Hải Phòng không “ngủ lễ”. Nếu nhìn từ góc độ chiến lược, việc giữ luồng hàng ổn định trong mọi bối cảnh chính là nền tảng để thành phố tiến xa hơn trên con đường trở thành trung tâm logistics quốc tế, thay vì chỉ là một điểm thông quan lớn của vùng.
Hạ tầng giao thông vượt trội nhưng chưa đủ: cần hệ sinh thái logistics tích hợp
Câu hỏi then chốt không phải là cảng Hải Phòng sản lượng tăng bao nhiêu, mà là tăng nhờ đâu và duy trì bằng cách nào. Thành phố hiện là địa phương duy nhất ở phía Bắc hội tụ đủ 5 phương thức vận tải: đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường biển và đường thủy nội địa. Cùng với mạng lưới cao tốc, Cảng hàng không quốc tế Cát Bi, luồng đường thủy và tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đang được chuẩn bị đầu tư, hạ tầng giao thông Hải Phòng tạo ra nền tảng hiếm có cho chuỗi giá trị cảng biển – công nghiệp – thương mại – logistics. Tuy nhiên, lợi thế hạ tầng mà không có hệ sinh thái logistics tích hợp thì khác nào đường cao tốc nhưng thiếu nút giao – hàng vẫn tắc ở những điểm mù dữ liệu và phối hợp.
Thực tế, tiềm năng này chỉ bứt phá khi các mắt xích từ cảng biển, hạ tầng hậu cần đến doanh nghiệp sản xuất được kết nối trong một hệ sinh thái logistics tích hợp và đồng bộ. Nói cách khác, hạ tầng giao thông Hải Phòng chỉ phát huy tối đa khi thông tin về sản xuất, kế hoạch vận tải, năng lực kho bãi, lịch tàu và yêu cầu hải quan được chia sẻ trên cùng một “ngôn ngữ” số. Khi đó, việc kết nối đồng bộ giữa cảng biển, hạ tầng hậu cần và công nghệ sẽ trở thành đòn bẩy, giúp doanh nghiệp chủ động tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế. Không có lớp kết nối này, chi phí logistics khó giảm, chuỗi cung ứng dễ đứt gãy và lợi thế cửa ngõ bị bào mòn.
Kết nối từ nhà máy tới cầu cảng: chìa khóa giảm chi phí, tăng sức cạnh tranh
Điểm yếu nhất trong chuỗi logistics Việt Nam lâu nay là chi phí cao và dữ liệu đứt đoạn. Hải Phòng đang chọn cách xử lý trực diện: kết nối đồng bộ các mắt xích từ sản xuất, vận tải đến cảng biển và logistics, coi đây là chìa khóa để giảm chi phí và tăng năng lực cạnh tranh. Khi chủ hàng, doanh nghiệp cảng, hãng tàu, đơn vị logistics và cơ quan quản lý nhà nước cùng chia sẻ dữ liệu, mọi bên có thể lên kế hoạch trên cùng một bức tranh: sản lượng, tần suất, lịch tàu, nhu cầu kho bãi và năng lực dịch vụ được “đặt chung bàn” thay vì đoán già đoán non.
Theo phân tích, một kênh kết nối trực tiếp giữa các bên không chỉ xóa bỏ sự đứt gãy dữ liệu mà còn giúp rút ngắn thời gian thông quan, tối ưu chi phí và nâng cao tính chủ động cho doanh nghiệp. Việc kết nối trực tiếp giúp giảm khâu trung gian, rút ngắn thời gian giao nhận, nâng cao tính ổn định của chuỗi cung ứng và từng bước giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp sản xuất cần coi cảng biển, hãng tàu và doanh nghiệp logistics là đối tác chiến lược trong kế hoạch sản xuất và thị trường; còn doanh nghiệp cảng, hãng tàu phải lấy nhu cầu chủ hàng làm trung tâm, tăng minh bạch dữ liệu và phát triển logistics xanh. Nếu không có mối quan hệ “đồng hành hai chiều” này, mọi mô hình hệ sinh thái logistics chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Kết nối đồng bộ các mắt xích từ sản xuất, vận tải đến cảng biển và logistics là chìa khóa để TP Hải Phòng giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy lợi thế cửa ngõ, hướng tới trở thành trung tâm logistics quốc tế.
Cảng xanh – cảng thông minh: vũ khí cạnh tranh mới với các cảng khu vực
Trong cuộc đua cạnh tranh cảng khu vực, lợi thế vị trí địa lý không còn đủ. Hải Phòng đang chuyển đổi mô hình sang “Cảng xanh – Cảng thông minh”, ứng dụng tự động hóa và quy trình hải quan điện tử để rút ngắn đáng kể thời gian giải phóng tàu và giải tỏa hàng hóa. Đây là bước đi mang tính chiến lược: khi hệ thống cảng biết “tự nói chuyện” với hãng tàu, chủ hàng và hải quan, mọi thao tác giấy tờ bị thu hẹp, thời gian chờ bị cắt giảm và năng lực cạnh tranh được nâng lên rõ rệt. Cảng Container Quốc tế Hateco Hải Phòng, với khả năng tiếp nhận đồng thời 2 tàu container lớn nhất thế giới và công suất khai thác 2,2 triệu TEU/năm, đang khẳng định vị thế là cảng nước sâu lớn nhất và hiện đại nhất miền Bắc – một minh chứng cho xu hướng đầu tư vào cảng thông minh, công suất lớn.
Song song, thành phố tăng tốc nâng cấp mạng lưới giao thông kết nối liên vùng từ đường bộ đến đường thủy nội địa, giúp dòng hàng lưu thông thông suốt từ các khu công nghiệp đến cảng. Về phía doanh nghiệp cảng, việc hiện đại hóa hệ thống công nghệ thông tin, tăng cường kết nối dữ liệu với khách hàng và hãng tàu đang trở thành “trận địa” mới để giữ chân luồng hàng. Đặc biệt, kế hoạch hoàn thành các hạng mục bổ sung tại bến 3, 4 Lạch Huyện và chủ động nghiên cứu mở rộng đầu tư các dự án hạ tầng khác cho thấy Hải Phòng không muốn dừng lại ở vị trí cửa ngõ quốc gia, mà nhắm tới vai trò nút trung chuyển trong mạng lưới khu vực. Nếu duy trì được nhịp hiện đại hóa này, thành phố có cơ sở để hướng tới các mục tiêu tăng trưởng trên 13% trong những năm tới.
Giữ lợi thế cửa ngõ: từ con số sản lượng đến cam kết chuỗi giá trị
Tăng sản lượng hàng hóa qua cảng Hải Phòng là tín hiệu tích cực, nhưng nếu chỉ dừng ở con số thì lợi thế cửa ngõ logistics miền Bắc sẽ sớm bị các cảng khu vực “đuổi kịp”. Điều làm nên khác biệt là một hệ sinh thái logistics tích hợp dựa trên hạ tầng giao thông vượt trội, cảng thông minh và kết nối dữ liệu liên tục. Thành phố đã cho thấy sự chủ động khi triển khai đồng bộ nhiều giải pháp then chốt nhằm tối ưu hóa năng lực khai thác và nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống cảng biển. Trong bối cảnh không gian phát triển được mở rộng, yêu cầu nâng cao năng lực cảng biển và kết nối chuỗi cung ứng càng trở nên cấp thiết.
Nếu Hải Phòng kiên trì hướng đi kết nối sâu giữa sản xuất – vận tải – cảng biển – logistics, giữ kỷ luật vận hành 24/7 và tiếp tục chuyển đổi sang mô hình cảng xanh – cảng thông minh, lợi thế cửa ngõ không chỉ được bảo vệ mà còn được nâng lên tầm mới. Lúc đó, các chỉ tiêu tăng trưởng GRDP trên 11% hay mục tiêu trên 13% trong các giai đoạn tiếp theo sẽ không phải là những con số “đột biến” ngắn hạn, mà là kết quả tự nhiên của một chuỗi giá trị logistics được thiết kế bài bản và vận hành trên nền tảng công nghệ, dữ liệu minh bạch và sự đồng hành giữa chính quyền – doanh nghiệp – hãng tàu.
