Khám phá sở thích, cùng nhau

Deal thật, đánh giá chân thực và câu chuyện mua sắm từ những người cùng sở thích với bạn — mỗi ngày trên Sammfy.

Khám phá sở thích, cùng nhauDeal thật, đánh giá chân thực và câu chuyện mua sắm từ những người cùng sở thích với bạn — mỗi ngày trên Sammfy.

Trò Xuân Phả giữ nhịp di sản bằng năm điệu múa cổ và tiếng xênh tre

Trò Xuân Phả giữ nhịp di sản bằng năm điệu múa cổ và tiếng xênh tre
Sở thích|Du lịch châu Phi

Năm trò diễn, một ký ức chung

Trò Xuân Phả là loại hình diễn xướng dân gian được lưu truyền ở làng Xuân Phả, xã Thọ Xuân, Thanh Hóa, kết hợp múa, nhạc, lời ca, trang phục và hóa thân nhân vật trong một chỉnh thể nghệ thuật giàu dấu ấn cộng đồng. Sức hút của di sản không nằm ở sự cổ kính đơn thuần, mà ở cách năm trò diễn biến lịch sử và trí tưởng tượng dân gian thành một cuộc trình diễn có nhiều lớp lang. Tổ hợp “Ngũ quốc lân bang đồ tiến cống” gồm Hoa Lang, Chiêm Thành, Ai Lao, Ngô Quốc và Tú Huần, còn gọi là Lục Hồn Nhung. Mỗi trò có nhân vật, đạo cụ, phục trang và động tác riêng: mặt nạ, sắc đỏ của Chiêm Thành khác với nét săn bắt trong trò Ai Lao; Hoa Lang kết hợp động tác, đạo cụ và lời ca. Gọi chung là múa cổ Xuân Phả không có nghĩa năm điệu giống nhau; chính sự khác biệt ấy tạo nên một chỉnh thể phong phú.

Truyền thuyết địa phương gắn trò diễn với Thành hoàng làng giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân, rồi các đoàn từ nhiều vùng đến múa hát mừng công. Tư liệu dân gian và lời nghệ nhân cho rằng trò diễn có lịch sử khoảng thế kỷ IX–X, dù nguồn gốc vẫn là vấn đề được giới nghiên cứu quan tâm. Điều đáng giữ không chỉ là câu chuyện khởi nguyên, mà còn là năng lực sáng tạo của cộng đồng: những hình tượng gợi không gian bang giao theo quan niệm lịch sử truyền thống, đồng thời mang dấu ấn của cư dân vùng đồng bằng sông Chu. Tháng 9.2016, Trò Xuân Phả được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Danh hiệu ghi nhận giá trị, nhưng sức sống thực sự vẫn phải được tạo ra mỗi lần người làng thực hành trò diễn.

Trò Xuân Phả giữ nhịp di sản bằng năm điệu múa cổ và tiếng xênh tre

Tiếng trống mở đường, xênh tre giữ nhịp

Ở Trò Xuân Phả, âm nhạc không làm nền cho điệu múa; nó dẫn dắt diễn biến và giúp từng lớp trò kết nối. Tiếng trống hội dồn dập, thanh la hòa cùng nhịp xênh tre, trong khi mõ góp thêm nhịp sắc gọn. Nhờ nền âm thanh ấy, động tác lúc mạnh mẽ, phóng khoáng, lúc uyển chuyển, nhịp nhàng có thể cùng tồn tại mà không rời khỏi mạch diễn. Xênh tre Xuân Phả vì thế không chỉ là đạo cụ phát tiếng: nhịp của nó góp phần tạo cá tính cho màn diễn, nhất là trong trò Ai Lao với hình tượng săn bắt. Người xem có thể nhận ra nét riêng của di sản trước cả khi phân biệt hết các nhân vật, bởi tiết tấu đã đặt ra một không gian lễ hội rất cụ thể.

Sự phối hợp ấy đòi hỏi người diễn nắm chắc động tác, đội hình, nhịp phách và vị trí của mình trong quan hệ với các nhân vật khác. Đây là lý do một màn diễn không thể được rút gọn thành vài động tác đẹp mắt để trình bày rời rạc: nếu nhịp trống, xênh tre và đội hình lệch nhau, các lớp trò cũng mất tính liên tục. Trò Xuân Phả kết hợp yếu tố cung đình với nghệ thuật dân gian, nhưng dấu ấn riêng lại đến từ cách cộng đồng nông nghiệp địa phương làm chủ những hình thức ấy. Mỗi lần tiếng trống thúc lên và xênh tre đáp nhịp, di sản không chỉ được nghe lại; nó được thực hành bằng kỹ năng, trí nhớ và sự ăn ý giữa người với người.

Trò Xuân Phả giữ nhịp di sản bằng năm điệu múa cổ và tiếng xênh tre

Trao truyền là điều kiện để di sản sống

Trò Xuân Phả vẫn gắn với tín ngưỡng và ký ức làng, chứ không chỉ xuất hiện trên sân khấu phục vụ công chúng. Hằng năm, trò diễn được thực hành tại khu vực nghè Xuân Phả trong các ngày 10–12 tháng Hai âm lịch, một dịp được người dân địa phương mong đợi. Tuy vậy, lễ hội tự nó không bảo đảm di sản sẽ còn nguyên vẹn. Cần có người hiểu tích trò, thuộc động tác, nắm nhịp và trực tiếp biểu diễn; nếu thiếu người kế tục, những lớp diễn tinh tế rất dễ đứt đoạn. Vì thế, việc truyền dạy cho lớp trẻ không nên là phần phụ sau buổi diễn. Đó là công việc cốt lõi, đòi hỏi thời gian và công sức, đồng thời cần môi trường để người học được tập luyện cùng nghệ nhân và cộng đồng.

Tháng 10.2026, xã Thọ Xuân tổ chức lớp truyền dạy Trò Xuân Phả nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Những lớp học như vậy cần được nối tiếp bằng việc giới thiệu trò diễn ở trường học, sự kiện văn hóa và chương trình giao lưu nghệ thuật, để người trẻ không chỉ nhìn thấy trang phục mà còn hiểu nhịp, tích và cách phối hợp. Công nghệ có thể giúp lưu giữ hình ảnh, âm thanh và hỗ trợ quảng bá, nhưng không thể thay thế nghệ nhân hay việc thực hành trực tiếp trong cộng đồng. Bởi vậy, giữ di sản không phải là đóng khung nó trong một danh hiệu; đó là tạo điều kiện để người mới học, tập, diễn rồi tiếp tục trao lại.

Trò Xuân Phả giữ nhịp di sản bằng năm điệu múa cổ và tiếng xênh tre

Giữ nhịp bằng người kế tục

Trò Xuân Phả là một di sản Thanh Hóa có sức sống bởi cộng đồng vẫn đưa nó trở lại trong lễ hội, lớp truyền dạy và những dịp gặp gỡ công chúng. Năm trò diễn làm nên cấu trúc nghệ thuật; trống, thanh la, mõ và xênh tre tạo nên âm sắc; còn người thực hành nối các yếu tố ấy qua từng thế hệ. Không yếu tố nào có thể thay thế phần còn lại. Bảo tồn vì thế phải đi xa hơn việc ghi hình hay tổ chức một buổi biểu diễn: cần người học đủ kiên trì để nắm được tích, nhịp và đội hình, cùng nghệ nhân đủ thời gian để truyền đạt. Khi cộng đồng còn có thể cùng diễn và cùng hiểu điều mình đang diễn, năm điệu múa cổ mới tiếp tục là ký ức đang sống, chứ không chỉ là dấu tích được nhắc lại.

Trò Xuân Phả giữ nhịp di sản bằng năm điệu múa cổ và tiếng xênh tre

Sammfy nhận hoa hồng khi bạn mua sắm qua liên kết của chúng tôi, bạn không phải trả thêm chi phí.

You May Also Like

Comments
Viết gì đó...
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ suy nghĩ!