Từ phong trào đến năng lực thực tế: vì sao 7.900 công chức được đào tạo lại quan trọng?
Chương trình nâng cao kỹ năng số công chức TP.HCM là hoạt động đào tạo có hệ thống nhằm trang bị cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức những kỹ năng sử dụng nền tảng số, phần mềm hành chính công số và dịch vụ công trực tuyến, để họ không chỉ hiểu công nghệ mà còn áp dụng được vào quy trình xử lý hồ sơ, phục vụ người dân và doanh nghiệp một cách nhanh hơn, minh bạch hơn, ít phụ thuộc giấy tờ hơn. Trong bức tranh chuyển đổi số đô thị, đây là mảnh ghép quyết định liệu các chiến lược, nghị quyết có đi được vào đời sống hay tiếp tục bị “kẹt” ở tầng văn bản.
Theo thông tin tại buổi họp báo chiều 27/8, phong trào phổ cập kỹ năng số đã được triển khai đồng bộ trên toàn thành phố và đạt nhiều kết quả tích cực. Trong giai đoạn 2025-2026, TP.HCM tổ chức 546 lớp với khoảng 77.741–78.000 người tham gia. Điều đáng chú ý không phải là con số đẹp trên báo cáo, mà là việc 7.900 công chức, viên chức và người lao động đã hoàn thành chương trình nâng cao kỹ năng số trong khuôn khổ “Bình dân học vụ số” dành cho người dân. Con số này cho thấy chính quyền thành phố không xem kỹ năng số là chuyện của chuyên gia IT, mà là năng lực bắt buộc với mọi công chức tuyến đầu.
Đào tạo chuyển đổi số: từ lớp học đến quầy một cửa, có gì thay đổi?
Điểm khác biệt của chương trình nâng cao kỹ năng ở TP.HCM là nó gắn chặt với nhu cầu thực tế tại bộ phận một cửa, chợ truyền thống và khu dân cư, thay vì những khóa học nặng lý thuyết. Phong trào phổ cập kỹ năng số được thiết kế để giúp người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến và tiện ích số dễ dàng hơn, thay vì tiếp tục xếp hàng, nộp giấy, chờ đợi. Các khóa đào tạo chuyển đổi số không chỉ nói về chiến lược mà đi thẳng vào thao tác: dùng VNeID để định danh, nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán không tiền mặt, sử dụng mã QR, eTax Mobile để hoàn thành nghĩa vụ thuế. Nếu công chức không đủ năng lực số, những tiện ích này sẽ chỉ nằm trên tờ rơi hoặc website, chứ không trở thành thói quen của người dân.
Trong khối cán bộ, Sở Nội vụ tổ chức 15 lớp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho hơn 3.000 người, Sở Khoa học và Công nghệ có 8 lớp cho gần 1.000 người, và Trung tâm Chuyển đổi số đào tạo 479 lãnh đạo về hành chính công số trong kỷ nguyên số. Đây không phải những khóa học mang tính phong trào; chúng định hình cách một quyết định hành chính được soạn thảo, ký số, lưu trữ và chia sẻ trong hệ thống dữ liệu. Một phát biểu có thể trích dẫn là: “Trong giai đoạn 2025-2026, TP.HCM tổ chức 546 khóa đào tạo với gần 78.000 người tham gia, trong đó 7.900 công chức, viên chức và người lao động hoàn thành chương trình nâng cao kỹ năng số”. Đây là bước chuyển từ mô hình hành chính dựa trên hồ sơ giấy sang hành chính công số có dữ liệu và quy trình điện tử làm nền.
Lực lượng ở cơ sở: nơi kỹ năng số công chức quyết định thành bại chuyển đổi số
Chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi nó chạm đến từng phường, xã, khu phố, sạp hàng. TP.HCM dường như hiểu rõ điều này khi đầu tư mạnh vào đào tạo lực lượng công chức cơ sở và đội ngũ hỗ trợ công nghệ cộng đồng. Gần 6.000 tổ công nghệ số cộng đồng tại 168 phường, xã, thị trấn với khoảng 29.000 thành viên đang là “đường dây nóng” giúp người dân giải quyết các vướng mắc khi dùng dịch vụ số. Không ai khác ngoài công chức cấp xã chịu trách nhiệm vận hành phần mềm quản lý hồ sơ, cập nhật dữ liệu dân cư, hướng dẫn người dân nộp đơn trực tuyến, xử lý những lỗi hệ thống ngay tại địa bàn.
Chính quyền cơ sở đã chủ động tổ chức 389 khóa đào tạo cho hơn 36.000 cán bộ, người dân, doanh nghiệp. Những lớp này trang bị kỹ năng sử dụng các nền tảng mới, chuẩn hóa quy trình số và giảm phụ thuộc vào nhân sự “rành máy tính” tại một vài vị trí. Điểm tích cực là nhiều mô hình tiếp cận mềm được triển khai, như “Điểm chạm số 2026”, “Quán cà phê số”, “Trạm công dân số”, “Khu phố số”, “Chợ 4.0 – Nông thôn số” và các đội lưu động công nghệ số ở khu dân cư. Khi cán bộ phường không còn lúng túng với phần mềm, họ có thể cầm tay chỉ việc cho tiểu thương, người lao động tự tạo tài khoản, dùng mã QR, truy cập ứng dụng công dân số. Đây là lớp hạ tầng kỹ năng mà nếu thiếu, mọi phần mềm đều trở nên xa lạ.
Phong trào kỹ năng số lan sang trường học và cộng đồng: hiệu ứng dây chuyền cho hành chính công số
Một điểm đáng khen trong chiến lược đào tạo chuyển đổi số của TP.HCM là cách thành phố không tách rời kỹ năng số công chức với kỹ năng số của giáo viên, học sinh và người dân. Trong ngành giáo dục, hơn 82.000 cán bộ quản lý, giáo viên đã được đào tạo kỹ năng số, trong đó hơn 15.000 người học nâng cao về dữ liệu và AI. Song song, các mô hình “Mỗi học sinh – một tài khoản số”, “Sứ giả số nhí”, “Công dân số trong trường học” giúp thế hệ trẻ hình thành thói quen sử dụng công nghệ an toàn. Khi học sinh thành thạo nền tảng số, áp lực hướng dẫn kỹ thuật cho từng phụ huynh giảm đi, và công chức giáo dục có thể tập trung hơn vào việc chuẩn hóa quy trình hành chính công số như tuyển sinh, đánh giá, báo cáo trực tuyến.
Ở cộng đồng, chương trình phối hợp với doanh nghiệp công nghệ đào tạo ứng dụng AI cho 284 tổ công nghệ số cộng đồng, với khoảng 20.000 thành viên. Trung tâm Chuyển đổi số cũng tổ chức 69 lớp kỹ năng số và an toàn thông tin cho 18.000 thành viên đội ngũ này. Kết quả là hệ thống ứng dụng “Công dân số” của thành phố ghi nhận hơn 6 triệu lượt tương tác và khoảng 691.042–700.000 lượt cài đặt, sử dụng. Theo ông Lý Minh Tuấn, người dân đang chuyển từ tâm lý e dè sang chủ động dùng VNeID, thanh toán không tiền mặt, nộp hồ sơ trực tuyến. Đây là bằng chứng cho thấy khi công chức, giáo viên, học sinh và người dân cùng được đào tạo, hành chính công số không còn là khẩu hiệu mà trở thành thói quen hàng ngày.
Những “nút thắt” chưa thể bỏ qua và hướng đi tiếp theo cho TP.HCM
Dù bức tranh đào tạo kỹ năng số công chức rất ấn tượng, TP.HCM không giấu những điểm nghẽn. Khảo sát 4.039 tình nguyện viên “Mùa hè số” cho thấy 73% gặp khó vì người dân quên mật khẩu, số điện thoại hoặc thông tin định danh; 63,7% phản ánh người cao tuổi, tiểu thương, lao động tự do chưa quen điện thoại thông minh; 44,1% gặp lỗi hoặc quá tải ở các hệ thống chuyên ngành; 31,1% báo đường truyền Internet không ổn định. Những con số này nói thẳng rằng kỹ năng số công chức mới là điều kiện cần. Điều kiện đủ là hệ thống phải dễ dùng, ổn định, và có chính sách hỗ trợ dài hơi cho nhóm yếu thế.
Trong thời gian tới, thành phố dự kiến chuẩn hóa nội dung đào tạo, bổ sung kiến thức về AI, dữ liệu, an toàn thông tin; ưu tiên học sinh, người cao tuổi, công nhân và nhóm dễ tổn thương; đồng thời củng cố tổ công nghệ số cộng đồng, huy động sinh viên, doanh nghiệp tham gia và nghiên cứu cơ chế hỗ trợ lực lượng trực tiếp hướng dẫn người dân. Đó là hướng đi hợp lý, nhưng điều quan trọng là biến những kế hoạch này thành cam kết cụ thể: chuẩn đầu ra kỹ năng số cho từng nhóm công chức, cơ chế đánh giá dựa trên mức độ sử dụng dịch vụ công trực tuyến của người dân, và xử lý nghiêm những điểm nghẽn hệ thống lặp đi lặp lại. Chỉ khi đó, 7.900 người đã hoàn thành chương trình nâng cao kỹ năng số mới trở thành lực lượng tạo ra thay đổi thực chất, chứ không chỉ là dòng số đẹp trong báo cáo chuyển đổi số.
