Bỏ học quay trở lại: Khi đường vòng dẫn đến vị trí thủ khoa
Xu hướng bỏ học quay trở lại mô tả những học sinh tạm dừng con đường giáo dục chính quy vì mất động lực hoặc biến cố cá nhân, nhưng sau đó xác định lại mục tiêu, chọn lại ngành học phù hợp, tái lập kế hoạch ôn luyện và cuối cùng đạt thành tích xuất sắc như thủ khoa đại học hay điểm thi đánh giá năng lực kỷ lục, qua đó chứng minh thành công học thuật không nhất thiết đi theo một lộ trình thẳng tắp. Những câu chuyện này đang thách thức quan niệm truyền thống rằng nghỉ học đồng nghĩa với thất bại, đặc biệt trong bối cảnh áp lực thi cử ở Việt Nam ngày càng nặng nề. Điểm chung ở họ không phải “thiên tài bẩm sinh” mà là dám chấp nhận lùi một bước để đi lại từ đầu. Đây là bài học quan trọng cho một thế hệ học sinh vốn bị ám ảnh bởi sợ hãi tụt lại phía sau.
Trần Tiến Đạt: Từ giảng đường dở dang đến kỷ lục thi lại đánh giá năng lực
Trường hợp Trần Tiến Đạt là minh chứng rõ ràng rằng quyết định tạm dừng đại học vì không đam mê có thể trở thành bước ngoặt tích cực nếu đi kèm một kế hoạch quay trở lại. Năm 2025, Đạt trúng tuyển ngành Vật lý học tại một trường đại học, nhưng sau một thời gian, cậu nhận ra ngành này không phù hợp với sở thích và định hướng lâu dài, nên chọn tạm dừng việc học để xác định lại mục tiêu. Thay vì cố bám vào một ngành không yêu thích, Đạt quay về quê, dành thời gian nghiên cứu các phương thức tuyển sinh, tham vấn đàn anh đàn chị và nhận ra khoa học máy tính mới là lựa chọn đúng với sở thích về máy tính, lập trình và tính toán. Quyết định thi lại đánh giá năng lực đã thay đổi hoàn toàn quỹ đạo học tập của cậu: Đạt dự kỳ thi hai đợt, lần đầu đạt 997 điểm, lần sau vươn lên 1.139/1.200 điểm – mức điểm cao nhất trong lịch sử kỳ thi đánh giá năng lực này kể từ khi được tổ chức.
Trên nền tảng điểm số ấy, Đạt trở thành thủ khoa đại học theo phương thức thi lại đánh giá năng lực, đồng thời sở hữu điểm xét tuyển tổng hợp 29,77/30, chưa tính mọi loại ưu tiên và quy đổi. Thành tích thi tốt nghiệp cũng rất nổi bật với 28,75 điểm, gồm 9,5 điểm Toán, 10 điểm Vật lý và 9,25 điểm Tiếng Anh. Quan trọng hơn con số là cách Đạt tiếp cận việc học sau cú rẽ: cậu không ảo tưởng rằng mình đã “về đích”, mà chủ động chuẩn bị tâm thế làm quen phương pháp học mới, bổ sung kiến thức nền và tìm học hỏi từ thầy cô, anh chị khóa trên lẫn bạn bè. Một câu nói đáng trích dẫn trong câu chuyện này là: “Em khá thích máy tính, lập trình và những công việc liên quan đến tính toán từ nhỏ… nên thấy ngành này phù hợp với sở thích cũng như định hướng tương lai của mình”, Đạt chia sẻ. Đó là lời khẳng định rằng đam mê không phải khẩu hiệu trang trí hồ sơ, mà là tiêu chí để dám bỏ rồi chọn lại.
Guo Bin: Học sinh khuyết tật thành công và sức mạnh của môi trường nâng đỡ
Nếu câu chuyện của Đạt cho thấy dũng khí dừng lại để rẽ hướng, thì trường hợp Guo Bin lại phơi bày sức bền của một học sinh khuyết tật thành công trước nghịch cảnh tàn nhẫn. Năm 2013, khi mới 6 tuổi, cậu bé bị một người phụ nữ dụ ra khỏi nhà ở Sơn Tây, Trung Quốc, đe dọa sẽ móc mắt nếu tiếp tục khóc rồi dùng cành cây tấn công, khiến dây thần kinh thị giác ở cả hai mắt tổn thương không thể phục hồi và mất thị lực vĩnh viễn. Đằng sau vụ việc được cho là bắt nguồn từ mâu thuẫn gia đình là chuỗi ngày Guo phải học lại mọi thứ trong bóng tối. Cậu được một nhóm bác sĩ nhãn khoa điều trị miễn phí và cấy ghép mắt giả, nhưng phần khó hơn là học cách sống và học tập như một người không còn nhìn thấy gì.
Ở đây, vai trò của gia đình và nhà trường gần như quyết định việc cậu có thể quay trở lại con đường học tập. Sau khi gia đình chuyển đến Vũ Hán, một trường dành cho trẻ khiếm thị tiếp nhận Guo vào học miễn phí, đồng thời hỗ trợ cha mẹ em tìm việc làm – một hình thức nâng đỡ cả học sinh lẫn gia đình để ổn định cuộc sống. Các thầy cô không chỉ dạy chữ mà còn kể cho Guo nghe về những người khiếm thị đã vượt qua khó khăn, tốt nghiệp và có sự nghiệp riêng, giúp cậu hiểu khiếm khuyết về thị lực không đồng nghĩa với việc phải từ bỏ mục tiêu lớn. Dù bị tước đi ánh sáng, Guo vẫn kiên trì học tập, tìm thấy niềm vui trong âm nhạc, chơi được năm loại nhạc cụ và tham gia biểu diễn, nhưng trong lựa chọn cuối cùng, cậu ưu tiên trường lớp. Kết quả là ở kỳ thi tuyển sinh đại học dành cho học sinh khuyết tật, Guo đạt 721/800 điểm, đứng đầu toàn quốc ở nhóm ngành y tế và giành suất vào một trường đại học. Đây là câu nói có thể trích dẫn nguyên văn: chàng trai 19 tuổi “đạt 721/800 điểm, đứng đầu toàn quốc ở nhóm ngành y tế và giành suất vào Đại học Trường Xuân”.
Điểm chung: Kiên trì, xác định lại mục tiêu và hệ sinh thái hỗ trợ
Nhìn từ hai câu chuyện tưởng không liên quan – một nam sinh Việt Nam bỏ học quay trở lại để thành thủ khoa đại học, một cậu bé mất thị lực sau bạo lực gia đình rồi thành thủ khoa trong kỳ thi dành cho học sinh khuyết tật – có thể thấy kết quả học tập xuất sắc không đến từ tuyến đường thẳng mà từ khả năng kiên trì và xác định lại mục tiêu. Đạt tạm dừng ngành Vật lý học vì thấy không phù hợp với định hướng cá nhân, dùng thời gian đó để đánh giá lại sở thích, nghiên cứu phương thức tuyển sinh và chuẩn bị cho thi lại đánh giá năng lực. Guo Bin, sau cú sốc mất thị lực vĩnh viễn, không đầu hàng mà tiếp tục học trong môi trường mới, nơi thầy cô thường kể cho em nghe về những người khiếm thị thành công để khích lệ. Sự kiên trì ở đây không phải là ngồi lì bên bàn học, mà là dám đối diện với việc mình đang đi sai lối hoặc thiệt thòi hơn người khác, rồi bền bỉ xây lại lộ trình.
Điểm đáng chú ý nữa là cả hai đều không thể đi xa nếu thiếu sự hỗ trợ từ hệ sinh thái xung quanh. Với Đạt, đó là gia đình chấp nhận cho con nghỉ, quay về quê ôn lại, các anh chị đi trước sẵn sàng chia sẻ về ngành khoa học máy tính, cùng với việc sử dụng nhiều phương thức tuyển sinh – bao gồm thi lại đánh giá năng lực hai đợt – để tăng cơ hội trúng tuyển. Với Guo Bin, trường dành cho trẻ khiếm thị cho em học miễn phí, hỗ trợ việc làm cho phụ huynh, thầy cô trở thành người đồng hành cả về chuyên môn lẫn tinh thần. Trong bối cảnh Việt Nam đang phát triển mạnh các nền tảng học trực tuyến hỗ trợ tự học, nếu những môi trường số này biết đóng vai trò tương tự – cung cấp tài liệu, lớp học linh hoạt cho người bỏ dở, người khuyết tật – thì các câu chuyện ngoài kỳ vọng như thế sẽ không còn là ngoại lệ hiếm hoi mà có thể trở thành xu hướng tích cực.
Thông điệp kết luận: Nghỉ học không phải dấu chấm hết, nếu dám quay lại đúng lúc
Những tấm gương như Trần Tiến Đạt và Guo Bin đặt ra câu hỏi khó cho hệ thống giáo dục và gia đình: chúng ta đánh giá thế nào về những bạn trẻ chọn đường vòng. Khi bỏ học quay trở lại vẫn có thể trở thành thủ khoa, thậm chí lập kỷ lục điểm thi đánh giá năng lực, rõ ràng việc nghỉ học tạm thời không nên bị gắn nhãn thất bại mà cần được xem như cơ hội xem lại bản đồ tương lai. Tương tự, thành công của một học sinh khuyết tật thành công như Guo Bin cho thấy nếu có sự hỗ trợ đúng mức từ nhà trường, gia đình và đội ngũ chuyên môn, những tổn thương lớn vẫn có thể chuyển thành động lực học tập. Văn hóa sợ tụt hậu, sợ mất một năm, đang khiến nhiều học sinh Việt Nam mắc kẹt trong những ngành học không phù hợp, hoặc gục ngã khi gặp biến cố. Đã đến lúc phụ huynh, nhà trường và các nền tảng học trực tuyến điều chỉnh góc nhìn: khuyến khích học sinh dừng lại khi cần, nhưng dừng để suy nghĩ, để chuẩn bị quay trở lại bằng một lộ trình mới có ý nghĩa hơn.
