Từ diễn đàn kết nối đến hợp tác có kết quả
Diễn đàn IRIFF là sáng kiến kết nối các cơ quan tài trợ, nhà hoạch định chính sách, tổ chức nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp nhằm thúc đẩy hợp tác khoa học công nghệ giữa Việt Nam với các nước. Diễn đàn diễn ra tại Hà Nội trong hai ngày 5-6/11, do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tổ chức, với hơn 300 đại biểu trong nước và quốc tế tham dự. Quy mô này tạo cơ hội gặp gỡ rộng, nhưng giá trị của IRIFF không nên được đo bằng số người dự hay số thỏa thuận được ký. Điều đáng chú ý là tham vọng biến đối thoại thành nghiên cứu chung, phối hợp nguồn lực và chia sẻ kết quả. Hợp tác quốc tế không chỉ để tiếp nhận công nghệ có sẵn; Việt Nam cần tham gia tạo tri thức và phát triển giải pháp cùng đối tác.
Định hướng ấy phù hợp với vai trò ngày càng lớn của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong mô hình tăng trưởng mới. IRIFF hướng tới duy trì đối thoại, kết nối nguồn lực và mở rộng mạng lưới hợp tác song phương, đa phương giữa Việt Nam và các nước. Các chủ đề thảo luận gồm phát triển nghiên cứu xuất sắc, liên kết Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp, chuyển giao công nghệ chiến lược và tăng cường liêm chính nghiên cứu. Đây là cách đặt đúng câu hỏi: làm sao để hợp tác tạo ra năng lực và sản phẩm, thay vì dừng ở trao đổi thiện chí.
Muốn công nghệ ra thị trường, phải bắt đầu từ bài toán thật
Một nội dung xuyên suốt tại IRIFF là thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ. Mỗi bên có vai trò khác nhau: Nhà nước tạo môi trường thuận lợi; nhà khoa học đem đến tri thức và giải pháp; doanh nghiệp xác định nhu cầu, tham gia đầu tư và đưa kết quả vào thực tiễn. Cách phối hợp này cần bắt đầu từ lúc chọn bài toán, rồi tiếp tục qua thử nghiệm, chế tạo mẫu và chuyển kết quả có triển vọng từ phòng thí nghiệm sang sản xuất. Nếu doanh nghiệp chỉ xuất hiện ở chặng cuối, nguy cơ nghiên cứu không khớp nhu cầu thị trường vẫn còn nguyên.
Thước đo thành công vì vậy không thể chỉ là số công bố khoa học. Kết quả cần thể hiện ở sản phẩm tốt hơn, doanh nghiệp mạnh hơn và đời sống người dân được cải thiện. Với công nghệ chiến lược, đưa nghiên cứu ra thị trường đòi hỏi thêm sự phối hợp về ưu tiên, hạ tầng và chuyên môn; hợp tác quốc tế có thể giúp các bên cùng xác định vấn đề, kết hợp thế mạnh và kiểm chứng giải pháp trong nhiều bối cảnh. Đây là bước chuyển cần thiết để đổi mới sáng tạo tạo tác động kinh tế và xã hội, thay vì chỉ làm phong phú hồ sơ nghiên cứu.
Nguồn lực dài hạn và cơ chế tài trợ công bằng
Thương mại hóa công nghệ không thể là yêu cầu duy nhất đặt lên khoa học. Nghiên cứu cơ bản có thể cần nhiều năm mới bộc lộ đầy đủ giá trị, trong khi các nhà khoa học trẻ cần không gian để đặt câu hỏi mới và thử nghiệm ý tưởng táo bạo. Vì thế, tài trợ nghiên cứu phải ổn định, công bằng, minh bạch và phù hợp với từng loại hình; nếu chỉ ưu tiên kết quả ngắn hạn, những hướng nghiên cứu có tiềm năng dài hạn dễ bị bỏ lại.
Cũng cần nhìn thẳng vào giới hạn: một nghiên cứu được thực hiện nghiêm túc, trung thực vẫn có thể không đạt kết quả như kỳ vọng. Chấp nhận rủi ro khoa học không đồng nghĩa với buông lỏng trách nhiệm. Chất lượng nghiên cứu và trách nhiệm sử dụng nguồn lực công vẫn phải được bảo đảm. Đây là điểm cân bằng quan trọng để vừa nuôi dưỡng ý tưởng mới, vừa duy trì niềm tin vào tài trợ công. IRIFF sẽ có ý nghĩa lâu dài nếu những nguyên tắc ấy chuyển thành cơ chế hợp tác và chương trình nghiên cứu cụ thể.
Kết luận: biến kết nối thành việc cùng làm
IRIFF đưa ra một định hướng đáng ủng hộ: kết nối nguồn lực quốc tế, Nhà nước, giới nghiên cứu và doanh nghiệp quanh những mục tiêu chung, rồi cùng đóng góp kinh phí, chia sẻ hạ tầng và chuyên môn. Hợp tác khoa học công nghệ chỉ trở nên thực chất khi các bên cùng xác định ưu tiên và chịu trách nhiệm từ nghiên cứu đến ứng dụng. Diễn đàn đã quy tụ được nhiều nhóm chủ thể và nêu đúng những khâu cần nối liền; thách thức tiếp theo là duy trì cam kết sau sự kiện. Nếu làm được điều đó, nghiên cứu chung có thể trở thành con đường đưa tri thức và công nghệ chiến lược tới thị trường. Nếu không, kết nối đông đảo vẫn chỉ là điểm khởi đầu chưa hoàn tất.
