Từ nghiên cứu đến bài toán đời sống
Phòng thí nghiệm AI liên hợp Việt–Trung là nền tảng hợp tác nhằm kết nối nghiên cứu, phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo với các kịch bản ứng dụng thực tế tại Việt Nam và thị trường ASEAN. Đây là hướng đi đáng chú ý vì giá trị của AI không nằm ở số lượng mô hình được tạo ra, mà ở khả năng giải quyết những vấn đề cụ thể.
Ngày 20/9, tại Trung Quốc, Học viện Trí tuệ nhân tạo Quảng Tây và Hội Tự động hóa Việt Nam ký biên bản ghi nhớ xây dựng phòng thí nghiệm liên hợp, mở cơ chế phối hợp về nghiên cứu, đào tạo nhân lực và triển khai sản phẩm AI. Hai bên dự kiến tập trung vào tự động hóa, du lịch thông minh, công nghiệp thông minh, phân tích dữ liệu và công nghệ vận hành. Mục tiêu là đưa công nghệ từ khâu phát triển qua kiểm chứng đến ứng dụng, qua đó hỗ trợ năng suất lao động. Nếu phòng thí nghiệm giúp doanh nghiệp thử nghiệm giải pháp trên quy trình thật, đây sẽ là cầu nối có ích hơn một diễn đàn chỉ dừng ở trao đổi ý tưởng.
Chia sẻ năng lực, nhưng phải cùng tạo giá trị
Đề xuất hợp tác không chỉ xoay quanh việc chuyển giao công nghệ. Tại hội thảo Việt Nam–Trung Quốc về nghiên cứu và ứng dụng AI ngày 29/10, phía Trung Quốc nêu các hướng nghiên cứu công nghệ tiên tiến, hợp tác công nghiệp, thúc đẩy AI mã nguồn mở và kết nối nguồn lực về công nghệ, nhân lực, dữ liệu. Cách tiếp cận này có thể mở rộng cơ hội tiếp cận công cụ và tri thức, nhưng lợi ích lâu dài phụ thuộc vào việc hai bên cùng xây dựng năng lực, thay vì chỉ sử dụng sản phẩm có sẵn.
Các nội dung được đề xuất còn gồm mô hình ngôn ngữ lớn, AI tác nhân, mô hình hiệu quả, tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị AI. Đặc biệt, đề nghị tối ưu mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt gắn với các kịch bản xuyên biên giới hướng hợp tác vào nhu cầu bản địa. Để tạo khác biệt, các nhóm nghiên cứu cần xác định bài toán, dữ liệu phù hợp và cách đánh giá hiệu quả ngay từ đầu; nếu thiếu những điều đó, mã nguồn mở hay năng lực tính toán cũng khó chuyển thành sản phẩm hữu ích.
Từ cam kết đến nền tảng triển khai
Phòng thí nghiệm được hình thành trong bối cảnh hai nước muốn chuyển trao đổi về AI từ chia sẻ kinh nghiệm sang nghiên cứu chung, đào tạo nhân lực và ứng dụng phục vụ kinh tế số, chuyển đổi số. Việt Nam có nhu cầu về AI, sản xuất thông minh, robot và năng lực tính toán; phía Trung Quốc có kinh nghiệm nghiên cứu, phát triển và triển khai công nghệ. Sự bổ trợ ấy tạo lý do thực tế cho hợp tác, nhưng cũng đòi hỏi các dự án phải gắn với năng lực và nhu cầu tại Việt Nam.
Kế hoạch tiếp theo gồm xây dựng không gian trưng bày trực tuyến cho sản phẩm AI và trí tuệ hình thể, lập cơ sở thực hành, đào tạo tại các trường đại học Việt Nam. Các chương trình nghiên cứu chung dự kiến tập trung vào AI và robot hình thể tại ASEAN, chuyển đổi số xuyên biên giới, thương mại thông minh và giáo dục số. Quảng Tây cũng thúc đẩy các trung tâm hợp tác ứng dụng AI Trung Quốc–ASEAN và Trung Quốc–Việt Nam, đồng thời phát triển mô hình chuyên ngành và đào tạo nhân lực. Đây là những bước tiếp nối cần thiết, song kết quả nên được nhìn qua giải pháp vận hành được, nhân lực được đào tạo và lợi ích cụ thể cho người dùng.
Thước đo thành công là ứng dụng
Hợp tác AI chỉ có sức nặng khi phòng thí nghiệm trở thành nơi doanh nghiệp, nhà khoa học, trường đại học và cơ quan quản lý cùng thử nghiệm giải pháp trên những vấn đề thực. Điều đó đòi hỏi cơ chế phối hợp rõ ràng về dữ liệu, an ninh và quản trị AI, đồng thời cần kết nối kết quả nghiên cứu với hoạt động sản xuất, dịch vụ và đào tạo.
Với người dân, lợi ích có thể đến từ các ứng dụng xuyên biên giới và mô hình tiếng Việt phù hợp hơn với ngữ cảnh sử dụng. Với doanh nghiệp, giá trị nằm ở công cụ giúp cải thiện quy trình và năng suất. Vì vậy, việc ký kết mới chỉ là điểm khởi đầu: phòng thí nghiệm cần chứng minh khả năng biến nghiên cứu thành giải pháp có thể kiểm chứng, bản địa hóa và sử dụng lâu dài. Nếu làm được điều đó, hợp tác Việt–Trung sẽ vượt khỏi khuôn khổ trao đổi công nghệ để tạo ra năng lực ứng dụng AI thực chất.
