VJSS-2026: Điểm hẹn mới của hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam–Nhật Bản
Hội thảo Bán dẫn Việt Nam – Nhật Bản lần thứ 2 (Vietnam-Japan Semiconductor Symposium – VJSS-2026) là diễn đàn kết nối giữa nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn, tạo không gian cho các nhà khoa học, chuyên gia, cơ quan quản lý và sinh viên hai nước cùng trao đổi học thuật, định hình hợp tác nghiên cứu, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy ứng dụng công nghệ chip vào công nghiệp và đời sống. Điểm quan trọng nhất của hội thảo VJSS-2026 không phải ở số phiên tham luận hay poster, mà ở cách nó định vị bán dẫn như một trụ cột chiến lược cho tương lai. Được tổ chức tại Hà Nội trong hai ngày 20–21/9, sự kiện thu hút gần 600 đại biểu từ Việt Nam, Nhật Bản và nhiều quốc gia khác, cho thấy nhu cầu cấp bách phải hình thành một hệ sinh thái hợp tác dài hạn trong nghiên cứu và công nghiệp chip.
Từ học thuật đến công nghiệp: Vì sao VJSS-2026 khác những hội thảo thông thường?
Nếu chỉ nhìn VJSS-2026 như một hội thảo học thuật, chúng ta sẽ bỏ lỡ giá trị cốt lõi của diễn đàn này. Chương trình được thiết kế để bắc cầu giữa ba trụ cột: nghiên cứu – đào tạo – công nghiệp, đúng với định hướng trở thành diễn đàn kết nối dài hạn về bán dẫn Việt Nam Nhật Bản. Không gian trao đổi tại đây trải rộng từ thiết kế vi mạch, linh kiện và vật liệu bán dẫn đến công nghệ chế tạo, đóng gói, kiểm thử, trí tuệ nhân tạo và điện toán lượng tử. Ý nghĩa lớn hơn nằm ở chỗ các phiên thảo luận chuyên đề, hoạt động định hướng nghề nghiệp và trao đổi với doanh nghiệp đều được đặt mục tiêu rõ ràng: tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn chặt chương trình đào tạo với nhu cầu công nghiệp chip, thay vì học thuật thuần túy. Trong một ngành đòi hỏi tốc độ đổi mới công nghệ nhanh như bán dẫn, cách tiếp cận này thẳng thắn hơn và thực tế hơn nhiều so với mô hình hội thảo chuyên môn khép kín.
Bổ trợ thế mạnh hai nước và ba hướng hợp tác dài hạn
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh chip bán dẫn gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh, tự chủ công nghệ và an ninh của mỗi quốc gia, buộc năng lực trong nước phải phát triển song hành với hợp tác quốc tế. Ông chỉ ra sự bổ trợ rõ ràng: Nhật Bản mạnh về vật liệu, thiết bị chế tạo chính xác và kiểm soát chất lượng, trong khi Việt Nam có lực lượng lao động trẻ, ngành sản xuất điện tử đang lên và quyết tâm chính trị đối với đổi mới sáng tạo. Từ nền tảng đó, phía Việt Nam đề xuất ba hướng hợp tác dài hạn đầy tham vọng nhưng hợp lý: đào tạo nhân lực bán dẫn theo chuẩn quốc tế; xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh và phòng thí nghiệm chung với cơ chế sở hữu trí tuệ rõ ràng; và thu hút đầu tư chất lượng cao để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Nếu ba trụ cột này được triển khai nhất quán, hợp tác nghiên cứu bán dẫn sẽ không dừng ở các dự án rời rạc mà tiến tới hình thành mạng lưới chiến lược.
Vai trò của đại học và các phòng thí nghiệm chung trong hệ sinh thái chip
Một thông điệp đáng chú ý của hội thảo bán dẫn Việt Nam Nhật Bản lần này là: đại học không chỉ đào tạo mà còn phải trở thành hạ tầng công nghệ cho hệ sinh thái chip. PGS.TS Bùi Thế Duy khẳng định bán dẫn là lĩnh vực công nghệ chiến lược được ưu tiên đầu tư tại Đại học Quốc gia Hà Nội, với năng lực trải dài từ vật liệu, thiết kế vi mạch, chế tạo, đóng gói đến kiểm thử và phát triển nguồn nhân lực. Ông cho biết trường đang xây dựng Trung tâm Quốc gia Hỗ trợ Thiết kế, Chế tạo và Kiểm thử Vi mạch, như một nền tảng dùng chung cho đào tạo, nghiên cứu và hợp tác doanh nghiệp. Điều này đi cùng lời mời hợp tác rõ ràng: Đại học Quốc gia Hà Nội hoan nghênh đối tác quốc tế, đặc biệt từ Nhật Bản, cùng thành lập phòng thí nghiệm chung về bán dẫn và triển khai nghiên cứu chung. Trong mạng lưới đó, Trường Đại học Việt Nhật được xem là nhịp cầu tự nhiên nối giới học thuật với doanh nghiệp hai nước, đồng thời mở sân chơi cho các nhà khoa học trẻ, học viên và sinh viên tiếp cận mạng lưới chuyên gia quốc tế.
Từ AIoT đến vật liệu GaN: VJSS-2026 đặt ra chuẩn mực thảo luận công nghệ mới
Không gian học thuật của VJSS-2026 cho thấy diễn đàn này không né tránh các tầng công nghệ phức tạp, từ hiệu suất năng lượng đến an ninh bảo mật. Tham luận của GS. Trần Xuân Tú về dịch chuyển từ thiết bị IoT tiêu thụ năng lượng thấp sang AI vạn vật (AIoT) đặt đúng câu hỏi mà công nghiệp chip Đông Nam Á sẽ phải trả lời: làm thế nào để AI tiến gần cảm biến và thiết bị biên mà vẫn đảm bảo xử lý cục bộ, thời gian thực và bảo mật nhúng. Song song đó, các bài giảng đại chúng từ GS. Makoto Ikeda và GS. Tsutomu Araki mang đến góc nhìn về thiết kế linh hoạt Agile-X và tiềm năng của bán dẫn hợp chất GaN. Những chủ đề này không chỉ mang tính học thuật; chúng vạch ra lộ trình công nghệ mà các nhóm nghiên cứu chung Việt Nam–Nhật Bản có thể theo đuổi, từ thiết kế chip đến vật liệu và quy trình sản xuất mới. Nếu VJSS tiếp tục giữ chuẩn thảo luận như vậy, diễn đàn sẽ sớm trở thành điểm tham chiếu quan trọng cho hợp tác nghiên cứu bán dẫn trong khu vực.
