Quy tắc 30-3: Khi kỷ luật trở thành lộ trình tự do trong hội họa
Quy tắc 30-3 của họa sĩ, dịch giả Nguyễn Đức Dũng là một phương pháp kỷ luật nghệ thuật dành cho người tự học vẽ tranh: 30 giờ dành cho tư duy, nghiền ngẫm và xây dựng ý tưởng, tiếp đó là 3 giờ tập trung cao độ để đưa toàn bộ cấu trúc đã chuẩn bị lên mặt toan như một hành động giải phóng năng lượng sáng tạo có kiểm soát.
Điều đáng chú ý không phải chỉ là con số, mà là thái độ: coi hội họa như một ngành khoa học, có phương pháp luận, quy trình và chuẩn bị nghiêm túc. Ở đây, cảm hứng không bị thần thoại hóa như tia chớp bất ngờ, mà được nuôi dưỡng có hệ thống. Nguyễn Đức Dũng không trải qua trường lớp đào tạo mỹ thuật chính quy, nhưng lại lựa chọn con đường tự học vẽ tranh với độ bài bản đến mức nhiều người tốt nghiệp trường mỹ thuật cũng phải chột dạ. Quy tắc 30-3 của họ là tuyên ngôn: sáng tạo không đối lập với kỷ luật, mà cần một kỷ luật đủ chặt để bảo vệ sự tự do nội tâm.
Từ dịch giả sang họa sĩ: Một cú rẽ không hề bốc đồng
Việc một dịch giả nhiều năm gắn bó với sách vở bỗng xuất hiện với triển lãm cá nhân đầu tiên mang tên "Người phiên dịch" tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam không phải là trò thử nghiệm ngẫu hứng. Ngày 30/9, khi Nguyễn Đức Dũng đứng giữa không gian trưng bày, anh không ra mắt một “bản ngã mới”, mà cho thấy sự tiếp nối logic: từ người dịch ngôn ngữ chữ sang người diễn giải thế giới bằng màu sắc và hình khối.
Ở cấp độ sâu hơn, chính kinh nghiệm đọc, viết, dịch đã tạo nền cho phương pháp vẽ tranh của anh. Anh tiếp cận hội họa giống như tiếp cận một cuốn sách khó: cần thời gian đọc, ghi chú, suy ngẫm trước khi "viết" câu trả lời của mình lên toan. Thái độ cầu thị ấy gợi nhớ tinh thần "Tôi chỉ biết một điều duy nhất, đó là tôi không biết gì cả" mà anh chịu ảnh hưởng từ Socrates và góc nhìn phân tâm học của Carl Jung. Cú rẽ sang hội họa, vì thế, không phải là chạy trốn nghề cũ, mà là mở rộng biên giới biểu đạt.
Lộ trình tự học bài bản: Từ 12 chuyên gia đến 30 giờ suy nghĩ
Nếu quy tắc 30-3 là khung thời gian, thì phía sau nó là một lộ trình tự học được thiết kế như một chương trình đào tạo cá nhân. Ở giai đoạn đầu, Nguyễn Đức Dũng chủ động kết nối và học tập từ 12 chuyên gia, họa sĩ đương đại trên thế giới, kiên trì từng nét vẽ cơ bản, cách làm chủ dụng cụ và chất liệu. Đến giai đoạn sáng tác, anh tiếp tục thụ giáo 5 người thầy – 4 họa sĩ Hoa Kỳ và 1 họa sĩ Nga – để đào sâu kỹ thuật và tư duy tạo hình.
Đây là câu trả lời rất rõ cho những ai nghĩ tự học là tùy hứng và lộn xộn. Anh dành giai đoạn đầu cho việc học trực tuyến ít nhất 4 tiếng mỗi ngày, liên tục ghi chép, trao đổi, đúc kết; sau đó duy trì đều đặn 2 tiếng mỗi ngày chỉ để thực hành. "Kỷ luật tự giác chính là chìa khóa giúp anh tiến bộ mỗi ngày". Quy tắc 30-3 chỉ là phần nổi: 30 giờ suy nghĩ chỉ hiệu quả khi đằng sau nó là hàng nghìn giờ luyện tập âm thầm, được tổ chức như một giáo trình riêng.
Khi đa năng trở thành lợi thế: Người phiên dịch của nhiều thế giới
Điều làm quy tắc 30-3 của họa sĩ trở nên thuyết phục là nó không xuất hiện trong chân dung một “người vẽ thuần túy”, mà trong một cá nhân đa nghề: dịch giả, tác giả, người nghiên cứu tâm lý và giờ là họa sĩ. Sự đa năng ấy không gây phân tán, ngược lại, tạo nên chiều sâu cho kỷ luật nghệ thuật của anh. Khi nói hội họa là phương thức tìm kiếm cân bằng và giải phóng nội tâm, anh đang nói bằng kinh nghiệm của người đã sống lâu với chữ, với tâm lý và với áp lực nghề.
Từ góc nhìn đó, triển lãm "Người phiên dịch" không chỉ là sự trình làng các tác phẩm trừu tượng và biểu tượng bằng acrylic, sơn dầu trên toan, với chủ đề tự nhiên, con người và vật, mà là một tuyên bố nghề nghiệp: anh phiên dịch thế giới thành hình, màu, nhịp điệu. Mỗi hình ảnh trong tranh đều mang lớp nghĩa biểu tượng, như cách một câu văn chứa nhiều tầng nghĩa. Ở đây, phương pháp vẽ tranh được xây dựng giống phương pháp dịch: trung thành với cấu trúc nội tâm, nhưng dám tái tạo hình thức.
Gợi ý cho người tự học nghệ thuật: Kỷ luật để giữ lửa dài lâu
Con đường của Nguyễn Đức Dũng gửi một thông điệp rõ ràng đến những ai muốn tự học nghệ thuật mà không qua trường lớp: thiếu bằng cấp không đồng nghĩa với thiếu hệ thống. Anh cho thấy một mô hình khả thi: chủ động tìm thầy, thiết kế lộ trình, duy trì giờ học – giờ luyện ổn định, và xây dựng một quy tắc riêng như 30-3 để buộc bản thân luôn suy nghĩ trước khi hành động.
Trong bức tranh rộng hơn của mỹ thuật Việt Nam, ta từng có một Văn Giáo dành gần tám thập kỷ dấn thân cho hội họa và xã hội, để lại di sản đồ sộ và một đời sống nghệ thuật thuần khiết. Tác phẩm cuối cùng "Cây liễu bên nhà Bác" hoàn thành năm 1995, một năm trước khi ông qua đời, là dấu mốc cho hành trình bền bỉ ấy. Đặt cạnh hình mẫu trường lớp như Văn Giáo, lộ trình tự học của Nguyễn Đức Dũng không phải để thay thế, mà để mở thêm một con đường: hoặc được đào luyện trong hệ thống, hoặc tự thiết kế hệ thống cho chính mình. Quy tắc 30-3, ở nghĩa đó, là lời nhắc: không có tự do sáng tạo nào mà không đi qua kỷ luật.
