Lệnh cấm xuất khẩu vonfram và pin tái chế: bước ngoặt trong chính sách khoáng sản chiến lược
Lệnh cấm xuất khẩu vonfram phế liệu và vật liệu pin tái chế của Mỹ là một quyết định chính sách nhằm giữ lại các khoáng sản chiến lược trong nước, ưu tiên nhu cầu quốc phòng và công nghiệp nội địa hơn lợi ích thương mại ngắn hạn trên thị trường quốc tế. Đây không phải một động thái kỹ thuật, mà là tuyên bố rõ ràng rằng khoáng sản quan trọng đang được xem là tài sản an ninh quốc gia. Mỹ chuẩn bị cấm xuất khẩu phế liệu vonfram và vật liệu pin tái chế ngay trong tháng này, với thời hạn hiệu lực một năm, đồng thời cho phép doanh nghiệp xin miễn trừ trong các trường hợp đặc biệt. Điều đáng chú ý là động thái này diễn ra chưa đầy một tuần sau khi Tổng thống Donald Trump trao quyền cho các cơ quan chức năng hạn chế xuất khẩu chất thải công nghiệp chứa khoáng sản và vật liệu thiết yếu.
Từ Đạo luật Sản xuất Quốc phòng đến rác thải công nghiệp: vì sao Mỹ hành động lúc này?
Ngày 30.7, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh cho phép các cơ quan liên bang hạn chế xuất khẩu một số loại rác thải công nghiệp và rác thải điện tử nếu việc tái chế trong nước có thể thu hồi nguyên liệu thô quan trọng cho nền kinh tế. Đây là sự kích hoạt lại Đạo luật Sản xuất Quốc phòng thời Chiến tranh Lạnh, được dùng như một công cụ để củng cố nguồn cung và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các khoáng sản và vật liệu thiết yếu (CMM). Theo tài liệu công bố, nhiều thiết bị điện tử, pin lithium-ion, nam châm vĩnh cửu và linh kiện công nghiệp sau khi hết vòng đời vẫn chứa lượng lớn đất hiếm, lithium và kim loại quan trọng có thể thu hồi. Nói cách khác, rác thải đang được tái định nghĩa thành nguồn tài nguyên – và Washington không muốn nguồn tài nguyên đó chảy ra ngoài biên giới.
Vonfram, khối đen và cuộc chiến chuỗi cung ứng công nghiệp
Cốt lõi của lệnh cấm xuất khẩu vonfram nằm ở vai trò quân sự và công nghiệp của kim loại này: vonfram là kim loại cứng dùng trong giáp quân sự, đạn dược và các công cụ chính xác trong nhà máy sản xuất ôtô, đồng thời nằm trong nhóm kim loại đang chịu kiểm soát xuất khẩu từ Trung Quốc. Khi Mỹ chọn giữ lại phế liệu vonfram, họ đang cố tự xây dựng vùng đệm an ninh nguyên liệu cho quốc phòng và ngành ôtô. Ở phía pin tái chế, khối đen – phần kim loại nghiền từ pin lithium-ion – đang nổi lên như nguồn thay thế để thu hồi lithium, cobalt, nickel cùng nhiều vật liệu quan trọng khác. Theo chuyên gia Lee Allen, công suất sản xuất khối đen từ phế liệu pin tại Mỹ chiếm khoảng 9% tổng công suất toàn cầu trong quý 1 năm 2026, một con số đủ lớn để việc siết xuất khẩu gây chấn động các nhà tái chế ở châu Á.
Giữ lại khoáng sản chiến lược: lợi thế cho Mỹ, rủi ro cho phần còn lại?
Bản chất của chính sách xuất khẩu Mỹ mới là đưa khoáng sản chiến lược về lại trung tâm chính sách công nghiệp. Chính quyền tuyên bố việc tăng cường tái chế trong nước sẽ giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và củng cố chuỗi cung ứng cho các ngành then chốt như pin xe điện, bán dẫn, hàng không vũ trụ và quốc phòng. Khi doanh nghiệp Trung Quốc đang nắm gần 75% thị phần pin xe điện toàn cầu, Washington không muốn tiếp tục xuất khẩu tài nguyên thứ cấp để rồi nhập lại sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Tuy nhiên, lệnh cấm trong vòng một năm đi kèm thực tế là Mỹ hiện chưa có đủ năng lực để hấp thụ toàn bộ lượng vật liệu đang được xuất khẩu. Điều này đặt ra rủi ro nghịch lý: chuỗi cung ứng quốc tế bị siết lại, trong khi hạ tầng tinh chế trong nước chưa sẵn sàng, tạo khoảng trống nguồn cung cho cả Mỹ lẫn đối tác.
Từ chiến lược phòng thủ đến bài toán dài hạn cho pin tái chế Mỹ
Giới quan sát cho rằng nếu được triển khai rộng rãi, chính sách mới có thể thúc đẩy ngành tái chế trong nước, giảm lượng chất thải xuất khẩu và bảo đảm nguồn nguyên liệu cho các ngành sản xuất chiến lược trong những năm tới. Nhưng thực tế hiện tại không màu hồng: nhiều doanh nghiệp tái chế pin ở Bắc Mỹ đang gặp khó khăn tài chính, với các vụ phá sản và tái cấu trúc gần đây cho thấy hệ sinh thái pin tái chế Mỹ còn mong manh. Trong bối cảnh đó, việc cấm xuất khẩu vật liệu pin tái chế và phế liệu vonfram giống một cú cược: Mỹ hy vọng ép dòng nguyên liệu ở lại sẽ đủ hấp dẫn để kéo theo đầu tư vào tinh chế nội địa. Chính sách này phản ánh xu hướng phòng thủ chuỗi cung ứng công nghiệp, nhưng để thành công, Washington phải đi xa hơn lệnh cấm ngắn hạn, sang chiến lược hỗ trợ công nghệ, tài chính và thị trường dài hạn cho khoáng sản chiến lược tái chế.
