Vonfram: từ kim loại chiến lược đến chiến trường địa chính trị mới
Đầu tư vonfram Mỹ và Nhật Bản là việc các nền kinh tế này bơm vốn có chủ đích vào năng lực khai thác, chế biến và tái chế vonfram trong nước cũng như thông qua đối tác nước ngoài, nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc, củng cố chuỗi cung ứng kim loại chiến lược phục vụ quốc phòng và sản xuất công nghiệp, đồng thời tạo lại thế cân bằng trên thị trường khoáng sản toàn cầu. Điểm đáng nói ở đây không phải là vài dự án rời rạc, mà là một chiến lược tái định hình chuỗi cung ứng kim loại, trong đó vonfram đang nổi lên như "mặt trận" đầu tiên. Vonfram là đầu vào quan trọng của nhiều ngành công nghiệp, trong khi Trung Quốc chiếm khoảng 80% sản lượng khai thác toàn cầu theo USGS. Khi quốc gia này siết xuất khẩu một số sản phẩm vonfram, giá tăng mạnh và các nước nhập khẩu buộc phải nghĩ lại cách bảo vệ chuỗi cung ứng của mình.
Mỹ: xây công suất chế biến vonfram gắn chặt với an ninh quốc phòng
Đặt trong bối cảnh Trung Quốc kiểm soát phần lớn nguồn cung, Mỹ rõ ràng không muốn chuỗi cung ứng kim loại chiến lược của mình bị bóp nghẹt bởi các quyết định xuất khẩu từ một quốc gia khác. Thay vì chấp nhận rủi ro, Mỹ chọn cách bơm vốn vào Elmet Group để mở rộng năng lực sản xuất trong nước và kết nối chặt chẽ hơn các mắt xích từ nguyên liệu đến chế biến vonfram. Theo kế hoạch, Elmet sẽ nâng công suất, hiện đại hóa các nhà máy tại Maine, Michigan và Ohio, đồng thời tham gia khôi phục tổ hợp Springer Tungsten Complex ở Nevada để gia tăng năng lực chế biến APT – hóa chất trung gian quan trọng của vonfram. Quan trọng hơn, Elmet chuyên cung cấp hợp kim vonfram và các sản phẩm khoáng sản chiến lược, từng giành hợp đồng lớn từ cơ quan hậu cần quốc phòng Mỹ để bổ sung kho dự trữ và củng cố chuỗi cung ứng vonfram trong nước. Tức là dòng vốn này gắn trực tiếp với an ninh quốc phòng, chứ không chỉ là một câu chuyện thương mại.
Nhật Bản: chọn tái chế để giảm lệ thuộc vào nguyên liệu trung gian
Khác với cách tiếp cận tập trung vào mỏ mới, Nhật Bản đang gửi đi một thông điệp khác: độc lập chuỗi cung ứng không nhất thiết phải đào thêm nhiều quặng, mà có thể bắt đầu từ khả năng tái chế. Mitsubishi Materials dự kiến đầu tư để gần gấp đôi công suất sản xuất APT từ vonfram tái chế tại nhà máy Akita, nâng lên khoảng 2.400 tấn/năm tính theo WO₃, với hoạt động mới dự kiến bắt đầu từ tháng 4/2029. Đây là lựa chọn chiến lược: tận dụng phế liệu công nghiệp, thu hồi vonfram và đưa trở lại chuỗi sản xuất, qua đó giảm phụ thuộc vào nguyên liệu trung gian nhập khẩu và nâng khả năng tuần hoàn nguồn vonfram trong nước. Nhật Bản đã từng trả giá vì lệ thuộc vào nhập khẩu năng lượng và khoáng sản; lần này, họ muốn viết lại kịch bản, bắt đầu từ một kim loại có vai trò sống còn với ngành chế tạo và công nghệ cao.
Masan High-Tech Materials: nền tảng Việt Nam được kéo sâu vào chuỗi cung ứng kim loại
Trong cuộc tái định hình chuỗi cung ứng vonfram toàn cầu, Việt Nam không đứng ngoài cuộc mà đang sở hữu một nền tảng đáng kể: Masan High-Tech Materials (MSR). Doanh nghiệp này vận hành mỏ Núi Pháo, một trong những mỏ vonfram lớn nhất thế giới ngoài Trung Quốc, cùng cơ sở chế biến sâu tại Thái Nguyên. Hơn 12 năm hợp tác, Elmet đã quyết định bước thêm một bước: mua 4,99% cổ phần MSR, tương ứng mức định giá vốn chủ sở hữu 2,5 tỷ USD theo giá trị giao dịch, đồng thời ký cam kết cung ứng dài hạn khoảng 1.250 tấn WO₃ mỗi năm trong hơn 8 năm. Giao dịch này đưa Elmet trở thành cổ đông chiến lược của MSR và gắn chặt chuỗi giá trị từ mỏ Núi Pháo tới các khách hàng quốc phòng và công nghiệp của Mỹ. MSR cũng đặt mục tiêu nộp hồ sơ niêm yết trên HOSE vào năm 2027, cho thấy doanh nghiệp muốn nâng chuẩn quản trị để đáp ứng kỳ vọng nhà đầu tư toàn cầu.
Chuỗi cung ứng vonfram tái định hình: cơ hội và trách nhiệm của Việt Nam
Khi Mỹ và Nhật Bản tăng tốc đầu tư vonfram từ khai thác, chế biến đến tái chế, bản đồ chuỗi cung ứng kim loại chiến lược đang dịch chuyển rõ rệt khỏi trục phụ thuộc gần như tuyệt đối vào Trung Quốc. Việt Nam, thông qua MSR, nằm đúng trên một nút quan trọng của bản đồ này: vừa có tài nguyên, vừa đã xây dựng được năng lực chế biến sâu để sản xuất APT và oxide vonfram từ nguyên liệu trong nước lẫn tinh quặng nhập khẩu. Doanh nghiệp cũng đang xúc tiến mở rộng khu vực Núi Pháo và Núi Chiếm, với tiềm năng bổ sung khoảng 115 triệu tấn tài nguyên đa kim; nếu triển khai trơn tru, nguồn tài nguyên này có thể hỗ trợ khai thác và chế biến thêm khoảng 20 đến 30 năm. Điều đó có nghĩa Việt Nam không chỉ là người hưởng lợi ngắn hạn từ dòng vốn, mà đang gánh một phần trách nhiệm bảo đảm chuỗi cung ứng kim loại chiến lược ổn định cho thế giới. Câu hỏi còn lại là: chúng ta có đủ tầm nhìn để biến vai trò này thành lợi thế dài hạn, thay vì chỉ là một điểm sáng nhất thời trên bản đồ vonfram?
