Cột mốc 17,4 tỷ USD: thương mại Việt Nam – Malaysia bước sang giai đoạn mới
Thương mại Việt Nam – Malaysia là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà hai nền kinh tế trao đổi trong một giai đoạn nhất định, phản ánh mức độ gắn kết chuỗi cung ứng, cơ cấu ngành và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp hai nước trong khu vực và trên thị trường toàn cầu. Khi con số này tăng mạnh, đó không chỉ là tín hiệu thống kê mà còn cho thấy cấu trúc hợp tác kinh tế đang dịch chuyển sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và yêu cầu tiêu chuẩn khắt khe hơn. Trong 9 tháng đầu năm, kim ngạch thương mại hai chiều đã đạt gần 17,4 tỷ USD, tăng 44,2% so với cùng kỳ và vượt cả kết quả của năm trước. Đây là bước nhảy vọt hiếm thấy nếu so với mức tăng trưởng bình quân 8,52% mỗi năm giai đoạn 2015–2025. Nói cách khác, quan hệ thương mại Việt Nam – Malaysia đang chuyển từ tăng trưởng đều sang tăng trưởng bứt phá, đặt ra cả cơ hội và sức ép điều chỉnh chiến lược xuất nhập khẩu.
Điện tử trở thành động cơ tăng trưởng mới nhưng cũng làm lộ rõ nhập siêu
Điểm ngoặt lớn nhất của thương mại Việt Nam Malaysia năm nay là sự trỗi dậy của nhóm xuất khẩu điện tử. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện của Việt Nam sang Malaysia tăng tới 170,01%, lần đầu vượt 1,7 tỷ USD trong 9 tháng. Đây là nhóm hàng đầu tiên chạm ngưỡng tỷ USD tại thị trường này trong ba năm gần đây, cho thấy Việt Nam đã bước lên nấc thang mới trong chuỗi giá trị công nghiệp, không chỉ còn là nhà cung cấp hàng nông sản hay nguyên liệu thô. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng tới 170,01%, đạt 1,775 tỷ USD". Tuy vậy, mặt trái là nhập khẩu điện tử từ Malaysia cũng tăng mạnh, cùng với xăng dầu và máy móc khiến Việt Nam nhập siêu tới 6,045 tỷ USD chỉ trong 9 tháng. Nếu không nhanh chóng nâng tỷ lệ nội địa hóa và đa dạng hóa thị trường nhập khẩu, đà tăng trưởng hiện tại có nguy cơ củng cố tình trạng phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Chứng nhận Halal: tấm hộ chiếu mới cho hàng Việt vào thị trường Hồi giáo
Nếu điện tử là câu chuyện về công nghệ và chuỗi cung ứng, thì chứng nhận Halal Việt Nam là câu chuyện về tiêu chuẩn và niềm tin. Cơ quan phát triển sản phẩm Hồi giáo Malaysia (JAKIM) đã công nhận 5 tổ chức, doanh nghiệp cấp chứng nhận Halal của Việt Nam trong tổng số 96 đơn vị thuộc 49 quốc gia. Danh sách gồm Văn phòng chứng nhận Halal Việt Nam (HCA), Công ty TNHH Halal Việt Nam (HVN), Công ty TNHH Halal Quốc gia Việt Nam (VNH), Công ty Thẩm định và Cấp chứng nhận Halal Việt Nam (VINAHIC) và Công ty TNHH Chứng nhận Halal Toàn cầu (GHC). Việc Malaysia công nhận 5 tổ chức này mở ra cơ hội lớn cho hàng hóa trong nước tiếp cận thị trường Hồi giáo, đồng thời thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng Hồi giáo toàn cầu. Với người tiêu dùng và doanh nghiệp, ý nghĩa rất thực tế: thủ tục thẩm định và xin cấp chứng nhận Halal ngay tại Việt Nam giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí và hạ giá thành, từ đó nâng sức cạnh tranh của thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm và dịch vụ Halal trên thị trường Malaysia.
Từ cột mốc 17,4 tỷ USD đến bài toán cân bằng lợi ích song phương
Việc thương mại Việt Nam Malaysia vượt tổng kim ngạch cả năm trước chỉ sau 9 tháng cho thấy hai nền kinh tế đang bước vào giai đoạn gắn kết sâu hơn, với trục chính là điện tử, máy móc và các ngành công nghiệp chế biến. Cùng lúc, năng lực cấp chứng nhận Halal tại chỗ tạo bước đệm quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam hạ giá thành, rút ngắn thời gian thông quan và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường Hồi giáo. Tuy nhiên, nhập siêu tăng nhanh là cảnh báo rõ ràng rằng tăng trưởng thương mại không tự động đồng nghĩa với tăng trưởng lợi ích cân bằng. Nếu Việt Nam không chủ động xây dựng chiến lược xuất khẩu điện tử có giá trị gia tăng cao hơn, mở rộng danh mục hàng Halal và khuyến khích doanh nghiệp tận dụng hệ thống chứng nhận Halal trong nước, cán cân thương mại sẽ tiếp tục nghiêng về phía Malaysia. Kỷ lục thương mại chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm sự dịch chuyển từ "mở rộng quy mô" sang "nâng chất lượng" trong cả cơ cấu hàng hóa và năng lực doanh nghiệp.
