Thương mại Việt Nam - Thái Lan: tăng trưởng nóng đi kèm nhập siêu đáng lo
Thương mại Việt Nam Thái Lan là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ được hai nước trao đổi trong một giai đoạn nhất định, phản ánh mức độ gắn kết kinh tế, cấu trúc chuỗi cung ứng khu vực và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa doanh nghiệp hai bên trong các ngành trọng điểm như xuất nhập khẩu điện tử, công nghiệp chế tạo, nông sản và năng lượng. Nhìn vào con số tăng trưởng trên 30% trong 8 tháng đầu năm 2026, nhiều người dễ bị cuốn vào không khí lạc quan. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh sáng màu là một thực tế Việt Nam vẫn nhập siêu thương mại đáng kể, cho thấy lợi ích chưa phân bổ cân bằng. Kim ngạch thương mại 2026 giữa hai bên đạt mức cao, nhưng cán cân nghiêng về phía Thái Lan phản ánh cấu trúc thương mại chưa có lợi cho Việt Nam, nhất là ở các nhóm hàng điện tử và năng lượng.
Điện tử: động lực tăng trưởng nhưng cũng là điểm yếu về giá trị gia tăng
Nhóm xuất nhập khẩu điện tử đang dẫn dắt thương mại Việt Nam Thái Lan, đồng thời phơi bày khoảng cách về năng lực công nghiệp giữa hai nước. Theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, kim ngạch máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện Việt Nam xuất sang Thái Lan tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ, trong khi nhập khẩu từ Thái Lan cũng tăng mạnh. Cách tăng trưởng này đem lại lợi ích rõ ràng về quy mô nhưng đặt câu hỏi về chất lượng: Việt Nam đang xuất khẩu chủ yếu là linh kiện trong phân khúc gia công, còn nhập về nhiều sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao hơn. Nếu tiếp tục duy trì cấu trúc “gia công – lắp ráp”, Việt Nam khó cải thiện vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực, dù kim ngạch thương mại 2026 rất ấn tượng trên giấy tờ.
Năng lượng và xăng dầu: lực kéo thương mại, lực đẩy nhập siêu
Trong bức tranh hàng hóa xăng dầu và nhiên liệu, Thái Lan đang là nguồn cung quan trọng cho Việt Nam. Lượng và giá trị xăng dầu nhập khẩu từ Thái Lan tăng vọt, trở thành một trong những nhóm hàng đóng góp lớn vào tổng kim ngạch thương mại nhưng đồng thời nới rộng khoảng cách nhập siêu. Về mặt tích cực, điều này cho thấy nền kinh tế Việt Nam đang vận hành mạnh, nhu cầu năng lượng phục vụ sản xuất và tiêu dùng không ngừng tăng. Song ở góc độ chiến lược, phụ thuộc nhiều vào nguồn cung xăng dầu từ bên ngoài khiến Việt Nam chịu rủi ro về giá và an ninh năng lượng, đồng thời làm cán cân thương mại với Thái Lan nghiêng thêm về phía nhập khẩu. Tăng trưởng thương mại nhờ nhiên liệu vì thế là con dao hai lưỡi cần được nhận diện rõ.
Nhập siêu 3,65 tỉ USD: tín hiệu cảnh báo về sức cạnh tranh và cấu trúc thị trường
Mức nhập siêu thương mại cho thấy hàng hóa Thái Lan đang chiếm ưu thế trên thị trường Việt Nam, cả ở các nhóm tiêu dùng và nguyên liệu sản xuất. Trong khi hàng Việt đã hiện diện khá đa dạng ở Thái Lan, từ điện tử, máy móc đến thủy sản, giá trị xuất khẩu vẫn chưa theo kịp tốc độ tăng nhập khẩu. Điều này phản ánh hai vấn đề: sức cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam chưa đủ mạnh, và doanh nghiệp nội địa chưa khai thác hết dư địa thị trường Thái Lan. Hàng công nghiệp phụ trợ, nông – lâm – thủy sản có tăng trưởng nhưng chưa đủ để đảo chiều cán cân. Khi để nhập siêu duy trì quá lâu ở mức cao, Việt Nam có nguy cơ khoá chặt mình ở vị trí thấp trong chuỗi cung ứng, khó nâng cấp lên các khâu thiết kế, công nghệ và thương hiệu.
Kết luận: phải biến kim ngạch tăng trưởng thành sức mạnh công nghiệp thực chất
Tăng trưởng hơn 30% trong thương mại Việt Nam Thái Lan là kết quả đáng ghi nhận, cho thấy hai nền kinh tế gắn kết chặt chẽ trong chuỗi cung ứng khu vực, đặc biệt ở các ngành điện tử và năng lượng. Nhưng nếu chỉ dừng ở những con số kim ngạch thương mại 2026, lợi thế dài hạn sẽ nghiêng về phía đối tác đang xuất khẩu nhiều sản phẩm công nghệ cao và nhiên liệu. Việt Nam cần dịch chuyển từ vai trò gia công sang thiết kế, chế tạo và phân phối, đồng thời nâng chất lượng nông – lâm – thủy sản để mở rộng thị phần tại Thái Lan. Quan trọng hơn, mọi chiến lược phải đặt mục tiêu thu hẹp nhập siêu thương mại, biến tăng trưởng về lượng thành năng lực công nghiệp và sức cạnh tranh thực chất, để cán cân hàng hóa không tiếp tục nghiêng về phía Thái Lan trong những năm tới.
