Từ hiện tượng Tesla đến thời của xe điện Trung Quốc
Xe điện Trung Quốc là nhóm sản phẩm dùng động cơ điện hoặc hybrid cắm sạc, được phát triển bởi các nhà sản xuất đặt trụ sở tại Trung Quốc, hiện đang chiếm đa số trong bảng xếp hạng doanh số toàn cầu và ngày càng mở rộng sang nhiều thị trường ngoài nước. Sự thật lạnh lùng nhưng rõ ràng: cuộc chơi xe điện toàn cầu không còn xoay quanh mỗi Tesla. Tháng 6, khoảng 2 triệu xe điện cắm sạc được đăng ký trên toàn cầu, tăng 8% so với cùng kỳ. Ở nhóm dẫn đầu, có tới 8 mẫu xe mang thương hiệu Trung Quốc trong top 10 xe điện bán chạy nhất toàn cầu, hai vị trí còn lại thuộc về Tesla. Điều này cho thấy địa vị thống trị lâu nay của Tesla đang bị bào mòn bởi một đội quân mới: các hãng xe điện Trung Quốc có chiến lược toàn cầu hóa rõ ràng.
BYD, Geely, Chery: từ "giá rẻ" thành ông lớn thị phần toàn cầu
Điểm ngoặt quan trọng là việc BYD, Geely và Chery lần đầu cùng xuất hiện trong top 10 tập đoàn ô tô lớn nhất thế giới xét theo thị phần. Trong 6 tháng đầu năm, BYD đứng thứ 5 với khoảng 4,8% thị phần, Geely thứ 8 với 3,4%, Chery thứ 10 với 2,7% thị phần ô tô Trung Quốc trên quy mô toàn cầu. Họ không còn là những thương hiệu bị gắn mác "giá rẻ" mà là đối thủ trực tiếp của Toyota, Volkswagen, Hyundai-Kia hay General Motors. Tăng trưởng mạnh ở mảng xe năng lượng mới cũng củng cố vị thế này: BYD bán 344.296 xe NEV trong tháng 7, trong đó các thương hiệu Fang Cheng Bao và Denza tăng trưởng ba chữ số. Ở mảng xe điện cắm sạc, BYD chiếm tới 19,2% thị phần toàn cầu trong nửa đầu năm, trong khi Geely đứng thứ hai với 9,9% và Tesla chỉ xếp thứ ba với 8,9%.
Top 10 xe bán chạy: Tesla vẫn dẫn đầu, nhưng bị bao vây
Nhìn vào top 10 xe bán chạy toàn cầu, dễ thấy Tesla không còn cô độc ở đỉnh. Tesla Model Y vẫn giữ vị trí số một với 153.813 xe được đăng ký trong tháng 6, tăng 21% và đạt kết quả tháng cao nhất từ trước tới nay. Nhưng ngay phía sau đã là một loạt xe điện Trung Quốc: BYD Song khoảng 62.000 xe, vượt Tesla Model 3 và đạt doanh số cao nhất 12 tháng. Từ vị trí thứ tư trở đi, bảng xếp hạng gần như chuyển ngữ sang tiếng Trung với BYD Yuan Up, BYD Dolphin, Leapmotor A10, BYD Sealion 05… tất cả đều là xe điện Trung Quốc thuộc nhiều phân khúc khác nhau. Không hãng ô tô truyền thống nào lọt vào top 20 mẫu xe điện bán chạy nhất, BMW iX1/X1 PHEV và Toyota bZ4X chỉ đứng ngoài nhóm dẫn đầu. Bức tranh mới cho thấy Tesla giữ đỉnh doanh số, nhưng vòng vây Trung Quốc đã khép chặt.
Chiến lược: chuỗi cung ứng, tốc độ sản phẩm và xuất khẩu ồ ạt
Lý do xe điện Trung Quốc bứt phá không nằm ở chuyện "phá giá" mà ở chiến lược bài bản. Thứ nhất, họ sở hữu lợi thế chuỗi cung ứng pin và linh kiện, giúp kiểm soát chi phí tốt hơn. Thứ hai, thời gian phát triển sản phẩm rất ngắn: nhiều mẫu xe chỉ mất 18–24 tháng từ thiết kế đến thương mại hóa, nhanh hơn đáng kể so với mô hình truyền thống. Thứ ba, họ chuyển trọng tâm sang công nghệ xe thông minh, phần mềm và trí tuệ nhân tạo, với cập nhật OTA và hệ thống hỗ trợ lái nâng cao. Quan trọng hơn cả là chiến lược quốc tế hóa: BYD đã xây dựng mạng lưới phân phối tại hàng chục quốc gia và đầu tư nhà máy ở nước ngoài, trong khi Chery tiếp tục là hãng xuất khẩu ô tô lớn nhất Trung Quốc, còn Geely mở rộng thông qua các thương hiệu quốc tế. Riêng trong tháng 6, BYD bán 403.472 xe, trong đó 175.349 xe ngoài Trung Quốc, tăng gần 95% và bù đắp mức giảm 22% nội địa.
Cơ hội và thách thức cho thị trường Việt Nam
Khi xe điện Trung Quốc mở rộng ra thế giới, thị trường Việt Nam chắc chắn sẽ không nằm ngoài tầm ngắm. Xuất khẩu xe du lịch Trung Quốc trong tháng 6 đạt khoảng 905.000 chiếc, tăng 80%, và nửa đầu năm đã vượt 4,4 triệu xe. Nhiều mẫu như BYD Dolphin hay Sealion 05 tăng hạng nhờ doanh số mạnh tại các thị trường mới như Brazil, Hàn Quốc, Thái Lan. Điều này báo hiệu làn sóng sản phẩm đa dạng, giá cạnh tranh và công nghệ cao có thể tràn vào khu vực, tạo áp lực lớn lên cả Tesla lẫn các thương hiệu nội địa. Theo số liệu mới nhất, khoảng cách thị phần giữa BYD và Tesla ở phân khúc xe thuần điện là không quá lớn, lần lượt 13,9% và 12,6%, trong khi Geely đã chiếm 8,7%. Khoảng cách nhỏ nghĩa là ngôi đầu có thể đổi chủ khi các hãng tiếp tục ra mắt sản phẩm mới và mở rộng thị trường. Với Việt Nam, câu hỏi không phải là "xe điện Trung Quốc có vào hay không" mà là "chúng ta chuẩn bị như thế nào để không bị lấn át".
