Sốt xuất huyết nguy hiểm nhất khi bạn tưởng mình đã khỏi
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue lây qua muỗi Aedes, có diễn biến ba giai đoạn, trong đó giai đoạn hạ sốt từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 lại là thời điểm dễ xuất hiện thoát huyết tương, rối loạn tuần hoàn, sốc và các dấu hiệu biến chứng dengue nguy hiểm nếu người bệnh không được theo dõi sát và xử trí kịp thời. Đây là sự thật khó chấp nhận nhưng cần được nhắc đi nhắc lại: hết sốt không phải hết nguy hiểm. Nhiều người trẻ khỏe mạnh vẫn chủ quan, tự điều trị tại nhà, đến khi mệt lả, hoa mắt, tụt huyết áp mới vội vã nhập viện trong tình trạng đe dọa tính mạng. Khi miền Nam đang chiếm tới 73,1% tổng số ca mắc cả nước, mọi gia đình đều phải coi sốt xuất huyết nguy hiểm là ưu tiên cảnh giác hàng đầu.
Giai đoạn hạ sốt: vì sao đây là "vùng tối" dễ bị bỏ qua
Tâm lý chung của người bệnh là thở phào khi nhiệt độ cơ thể trở về bình thường, nhưng với sốt xuất huyết, đó lại có thể là bước vào vùng nguy hiểm nhất. Từ ngày thứ 3–7, virus Dengue làm tăng tính thấm thành mạch, huyết tương thoát ra khỏi lòng mạch, gây cô đặc máu, tụt huyết áp và sốc nếu không được phát hiện sớm. Trường hợp bệnh nhân 24 tuổi tại Hà Nội là lời cảnh báo rõ ràng: chỉ một ngày sau khi hết sốt, cô bất ngờ mệt lả, hoa mắt, huyết áp tụt xuống 80/50 mmHg, chỉ số Hematocrit tăng lên 43,1% cho thấy tình trạng cô đặc máu nặng. Câu chuyện này chứng minh người trẻ, không bệnh nền vẫn có thể diễn tiến nặng, thậm chí tử vong nếu chủ quan. Hậu quả của một ca SXHD nặng không chỉ là sức khỏe và viện phí, mà còn là những ngày nghỉ học, nghỉ làm, mất thu nhập và áp lực tâm lý cho cả gia đình lẫn đội ngũ y tế.
Nhóm nguy cơ cao: ai không được phép theo dõi tại nhà khi có dấu hiệu cảnh báo
Thực tế phũ phàng là: tất cả bệnh nhân đều có khả năng trở nặng, nhưng có những nhóm nguy cơ cao tuyệt đối không được chần chừ khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo. Người cao tuổi, người có bệnh nền như tăng huyết áp, tim mạch, suy thận mạn, trẻ nhỏ (đặc biệt dưới 1 tuổi), phụ nữ mang thai và người thừa cân, béo phì đều nằm trong nhóm cần theo dõi đặc biệt chặt chẽ. Ở người già, SXHD thường không sốt cao rõ rệt mà biểu hiện bằng lừ đừ, bồn chồn, lú lẫn – rất dễ bị nhầm với bệnh tuổi già. Trẻ nhũ nhi thì quấy khóc bất thường, bỏ bú, tay chân lạnh, giảm lượng nước tiểu nhưng không thể tự mô tả. Phụ nữ mang thai có nguy cơ xuất huyết sau sinh, sinh non, con nhẹ cân. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo ở những nhóm này, người bệnh phải được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất, không tiếp tục tự theo dõi tại nhà.
Dấu hiệu biến chứng dengue: những tín hiệu cơ thể bạn không được phép bỏ qua
Điều nguy hiểm nhất không phải là sốt cao, mà là những thay đổi âm thầm khi nhiệt độ đã hạ. Các dấu hiệu biến chứng dengue cần được coi là tín hiệu khẩn cấp, gồm: vật vã, lừ đừ, li bì; mệt lả, bồn chồn bất thường; đau bụng nhiều hoặc đau liên tục, đặc biệt vùng gan, vùng hạ sườn phải; nôn ói nhiều; chảy máu chân răng, chảy máu mũi, rong kinh hoặc kinh nguyệt nhiều bất thường. Những biểu hiện nặng hơn như nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu, tiểu rất ít, không tiểu trên 6 tiếng, tay chân lạnh, chóng mặt hoặc ngất là dấu hiệu rõ ràng của mất máu, giảm thể tích tuần hoàn, rối loạn huyết động. Người bệnh có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào phải đến cơ sở y tế ngay, không chờ sốt trở lại hoặc đợi đến lịch tái khám; nếu có ngất, khó thở, rối loạn ý thức, chảy máu nhiều hoặc dấu hiệu sốc, cần được cấp cứu lập tức.
Phòng chống sốt xuất huyết: trách nhiệm cộng đồng và lựa chọn khôn ngoan khi điều trị
Trong bối cảnh sốt xuất huyết nguy hiểm đang lưu hành tại nhiều địa phương với hàng nghìn ca mắc và hàng trăm ổ dịch đang hoạt động ở một thành phố lớn như Hà Nội, người dân không thể tiếp tục coi đây là bệnh "nhẹ như cúm". Phòng chống sốt xuất huyết bắt đầu từ những việc rất cụ thể: loại bỏ vật dụng đọng nước, đậy kín dụng cụ chứa nước, vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy, ngủ màn kể cả ban ngày và ưu tiên các biện pháp phòng muỗi đốt trong thai kỳ. Việt Nam hiện lưu hành vắc-xin sốt xuất huyết Qdenga, là lựa chọn dự phòng đáng cân nhắc cho người sống trong vùng dịch. Khi đã mắc bệnh, cần nhớ rằng hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu loại bỏ virus Dengue, nên tuyệt đối không tự ý dùng aspirin, ibuprofen và các thuốc chống viêm không steroid để hạ sốt vì chúng làm tăng nguy cơ xuất huyết. Riêng người trẻ khỏe mạnh, nguy cơ lớn nằm ở tâm lý chủ quan; họ càng phải học cách tôn trọng những dấu hiệu bất thường của cơ thể.
