Cảng biển Quảng Trị: tham vọng trở thành đối thủ logistics mới của khu vực
Chiến lược đẩy nhanh các dự án cảng biển tại Khu kinh tế Hòn La cùng chỉnh trang phát triển ven biển Nhật Lệ cho thấy Quảng Trị đang chủ động xây dựng cảng biển Quảng Trị như một trung tâm hạ tầng logistics mới, kết nối sản xuất công nghiệp, dịch vụ và du lịch ven biển để cạnh tranh với các cảng lớn trong khu vực, thay vì chỉ đóng vai trò là một điểm trung chuyển nhỏ lẻ trong chuỗi cung ứng miền Trung. Điểm đáng nói là lãnh đạo tỉnh không xem cảng biển như một dự án đơn lẻ, mà là hạt nhân của một cấu trúc kinh tế biển mới. Bí thư Tỉnh ủy Vương Quốc Tuấn yêu cầu đẩy nhanh tiến độ các dự án cảng biển, nâng cấp luồng hàng hải, hoàn thiện hạ tầng kết nối tại Khu kinh tế Hòn La. Cùng lúc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phan Phong Phú chỉ đạo khẩn trương chỉnh trang, phát triển khu vực bãi biển Nhật Lệ và quy hoạch hai bên tuyến đường Trương Pháp. Hai mũi phát triển này nếu được triển khai đồng bộ sẽ tạo ra một không gian kinh tế biển liên hoàn, nơi cảng biển không chỉ bốc dỡ hàng hóa mà còn gắn với đô thị, dịch vụ và du lịch ven biển.
Hòn La: năng lực cảng tăng nhanh nhưng luồng hàng hải và kết nối vẫn là điểm nghẽn
Khu kinh tế Hòn La hiện đã có 87 dự án đăng ký và đã đầu tư, trong đó 36 dự án đi vào hoạt động với tổng mức đầu tư 159.000 tỷ đồng, doanh thu công nghiệp và thương mại, dịch vụ khoảng 5.800 tỷ đồng/năm, nộp ngân sách 120 tỷ đồng/năm và tạo việc làm cho gần 1.000 lao động. Con số này cho thấy nền tảng kinh tế quanh cảng đã hình thành, nhưng để bước lên tầm cạnh tranh khu vực, Quảng Trị phải giải quyết bài toán hạ tầng logistics cốt lõi. Giai đoạn 1 Bến cảng tổng hợp quốc tế Hòn La đã thi công đạt khoảng 85%, hai cầu cảng số 1 và 2 đã hoàn thành và có thể tiếp nhận tàu đến 10.000 DWT đầy tải. Tuy nhiên, khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn hơn vẫn phụ thuộc vào việc nạo vét, nâng cấp luồng hàng hải Hòn La. Đây là điểm nghẽn chiến lược: nếu luồng tàu không được nâng cấp kịp thời, công suất thiết kế 6 triệu tấn/năm của dự án sẽ khó phát huy trọn vẹn, khiến cảng biển Quảng Trị khó cạnh tranh với những cảng đã đón tàu cỡ lớn trong khu vực.
Hạ tầng logistics và kết nối: yếu tố quyết định vị thế cạnh tranh của cảng biển Quảng Trị
Không có hạ tầng logistics đủ mạnh, mọi tham vọng cảng biển đều dễ dừng lại ở khẩu hiệu. Tại Hòn La, quy hoạch phân khu xây dựng cảng có tổng diện tích khoảng 224 ha, trong đó 142 ha dành cho trung chuyển hàng hóa và logistics. Nhà đầu tư đề xuất mở rộng tuyến đường vào khu bến cảng tổng hợp quốc tế Hòn La và xin cấp phép khu logistics hậu cần cảng 8–10 ha. Đây là yêu cầu hợp lý, bởi quỹ đất hậu cần hiện nay được đánh giá là chưa đáp ứng nhu cầu khi các cảng đi vào hoạt động. Dự án xây dựng và nâng cấp tuyến đường ra cảng Hòn La dài khoảng 8,6 km với tổng mức đầu tư 300 tỷ đồng đang trong giai đoạn thiết kế bản vẽ thi công và giải phóng mặt bằng. Nếu tuyến đường này chậm, chi phí vận tải sẽ cao, thời gian thông quan kéo dài, khiến doanh nghiệp khó chọn cảng biển Quảng Trị thay vì các cảng đã có mạng lưới kết nối hoàn chỉnh hơn. Ở chiều ngược lại, khi hạ tầng giao thông kết nối được hoàn thiện, cảng Hòn La sẽ có cơ hội trở thành điểm trung chuyển hàng hóa cạnh tranh, thu hút thêm các dự án công nghiệp và dịch vụ hậu cần.
Nhật Lệ và không gian ven biển: bổ sung giá trị cho chiến lược cảng biển
Trong chiến lược phát triển ven biển, Quảng Trị không chỉ nói về container và hàng rời, mà còn về đô thị và du lịch. Khu vực gần 96 ha ven biển Nhật Lệ đang được quy hoạch, chỉnh trang đồng bộ, với định hướng mở rộng đường Trương Pháp, phát triển không gian công cộng và thu hút đầu tư du lịch. Tổng mức đầu tư dự kiến cho toàn khu vực gần 1.800 tỷ đồng, cho thấy tỉnh sẵn sàng chi mạnh để nâng cấp không gian biển thành tài sản kinh tế lâu dài. Theo quy hoạch, đường Trương Pháp sẽ trở thành trục hạ tầng kết hợp cảnh quan, kết nối và tạo điểm nhấn cho không gian đô thị ven biển. Phía Đông ưu tiên công viên, quảng trường, bãi tắm; phía Tây là khu đô thị, dịch vụ, bãi đỗ xe. Việc tổ chức lại không gian này không chỉ phục vụ người dân, du khách mà còn mở thêm dư địa phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, để có mặt bằng sạch trước ngày 15/11/2026, địa phương phải xử lý việc di dời 29 hộ kinh doanh trên hơn 20.000 m² đất thương mại dịch vụ và khoảng 7.000 m² diện tích ngoài đất cho thuê. Cách Quảng Trị giải bài toán lợi ích giữa chỉnh trang đô thị và sinh kế người dân sẽ là phép thử cho năng lực thực thi chiến lược phát triển ven biển gắn với cảng biển.
Kết luận: Quảng Trị cần một bước nhảy về hạ tầng để không tụt lại trong cuộc đua cảng biển
Nhìn tổng thể, Quảng Trị đã chọn đúng hướng khi đặt cảng biển Quảng Trị tại Khu kinh tế Hòn La làm động lực tăng trưởng, đồng thời chỉnh trang phát triển ven biển Nhật Lệ để bổ sung giá trị đô thị và du lịch. Bí thư Tỉnh ủy Vương Quốc Tuấn nhấn mạnh việc đẩy nhanh đầu tư cảng biển, nâng cấp luồng hàng hải, hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối và phát triển dịch vụ hậu cần có ý nghĩa quan trọng trong phát huy tiềm năng, lợi thế kinh tế biển của tỉnh. Đây là một tuyên bố định hướng rõ ràng: nếu hạ tầng không kịp, lợi thế sẽ trôi về tay các địa phương khác. Để tránh kịch bản "cảng đẹp nhưng tàu ít", Quảng Trị cần kiên quyết với các dự án chậm tiến độ, sẵn sàng thay thế nhà đầu tư không đủ năng lực như định hướng đã được nêu ra. Đồng thời, phải coi việc nạo vét, nâng cấp luồng hàng hải, mở rộng quỹ đất logistics và hoàn thành tuyến đường ra cảng Hòn La đúng tiến độ là ưu tiên chiến lược, chứ không phải hạng mục phụ. Nếu làm được, cảng biển Quảng Trị có cơ hội trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics miền Trung, nơi hàng hóa đi cùng đô thị biển, và tăng trưởng kinh tế gắn với chất lượng sống của người dân.
