An toàn mạng là năng lực tự bảo vệ, không chỉ là biết tránh đường link lạ
An toàn mạng học sinh là khả năng nhận biết rủi ro, bảo vệ dữ liệu và tài khoản, ứng xử có trách nhiệm, đồng thời tìm được sự giúp đỡ khi bị lừa đảo, quấy rối hoặc đe dọa trên không gian số. Hai hoạt động tại Ba Tơ và Đông Gia Nghĩa cho thấy giáo dục này đang được triển khai theo những hướng bổ sung cho nhau: một bên nhấn mạnh hiểu pháp luật và xử lý tình huống, bên kia tập trung phòng, chống xâm hại trực tuyến. Cách tiếp cận đó phù hợp với đời sống học sinh, bởi nguy cơ trên mạng không chỉ là mất tài khoản hay tài sản. Các em còn có thể bị dụ dỗ, bắt nạt, xúc phạm danh dự hoặc gây áp lực tinh thần. Dạy cách nhận ra dấu hiệu và tìm người hỗ trợ vì thế cần được xem là phần cốt lõi của kỹ năng số.
Ba Tơ: gắn kỹ năng dùng Internet với pháp luật và tình huống thực tế
Tại Trường THPT Ba Tơ, cán bộ Tổ An ninh thuộc Công an xã Ba Tơ phổ biến những quy định pháp luật cốt lõi về sử dụng Internet và mạng xã hội, đồng thời trao đổi trách nhiệm khi đăng tải, chia sẻ, bình luận hay tiếp nhận thông tin. Điểm đáng chú ý là chương trình không dừng ở lời nhắc chung: học sinh được hướng dẫn bảo vệ dữ liệu cá nhân, thông tin riêng tư, đặt mật khẩu an toàn và cảnh giác với đường link, tệp tin không rõ nguồn gốc. Qua các tình huống thực tế, các em được nhắc không chia sẻ mật khẩu hoặc mã OTP, không mở liên kết đáng ngờ, không chuyển tiền trước khi xác minh và báo cho gia đình, nhà trường hoặc công an khi nghi có lừa đảo. Đây là kiểu giáo dục thiết thực: biến quy tắc thành phản xạ xử lý, thay vì chỉ yêu cầu học sinh “cẩn thận” mà không chỉ rõ phải làm gì.
Đông Gia Nghĩa: nhận diện xâm hại và bảo vệ ranh giới cá nhân
Hoạt động của Công an phường Đông Gia Nghĩa nằm trong Chiến dịch “Không Một Mình”, tập trung vào phòng, chống xâm hại trực tuyến. Đoàn viên, thanh niên được nhận diện các thủ đoạn như giả danh cơ quan chức năng, dụ dỗ qua mạng xã hội hoặc trò chơi trực tuyến, bắt nạt, xúc phạm và đe dọa để ép nạn nhân làm điều trái ý muốn. Nội dung này mở rộng khái niệm an toàn mạng xã hội: bảo vệ không chỉ tài khoản mà cả hình ảnh, danh dự và cảm giác an toàn của mỗi người. Buổi tuyên truyền cũng đề cập nguy cơ lợi dụng AI và Deepfake để giả hình ảnh, giọng nói hoặc dựng thông tin sai lệch. Học sinh được khuyến cáo kiểm chứng thông tin, thận trọng với lời mời kết bạn bất thường, thiết lập quyền riêng tư, cân nhắc trước khi đăng ảnh và lưu bằng chứng nếu bị đe dọa hay quấy rối.
Khi có nguy cơ, đừng tự xử lý một mình
Hai hoạt động cho thấy trường học có thể dạy an toàn mạng bằng nhiều hình thức: phổ biến quy định pháp luật, tập huấn thao tác bảo vệ tài khoản, phân tích thủ đoạn lừa đảo, thảo luận tình huống và hướng dẫn ứng xử trước xâm hại. Nhưng kỹ năng chỉ phát huy tác dụng khi học sinh biết bước tiếp theo là tìm ai. Nếu gặp lời đe dọa, quấy rối, dụ dỗ hay dấu hiệu lừa đảo, các em nên lưu lại bằng chứng phù hợp, không đáp ứng yêu cầu đáng ngờ và sớm nói với cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy; khi cần, trình báo cơ quan Công an để được hỗ trợ, bảo vệ kịp thời. Với nghi vấn chiếm đoạt tài khoản hay tiền, cũng cần báo ngay cho gia đình, nhà trường hoặc công an. Im lặng không làm nguy cơ biến mất; kết nối với người lớn là một kỹ năng tự bảo vệ.
Thông điệp rút ra không phải là học sinh nên sợ Internet, mà là cần biết sử dụng nó với hiểu biết và có điểm tựa. Ba Tơ nhấn mạnh pháp luật, bảo mật và cách ứng phó lừa đảo; Đông Gia Nghĩa làm rõ các dạng xâm hại cùng cách giữ ranh giới cá nhân. Khi những nội dung ấy được kết hợp với sự phối hợp giữa công an, nhà trường và gia đình, an toàn mạng học sinh trở thành năng lực thực hành chứ không còn là khẩu hiệu. Học sinh cần biết kiểm chứng, từ chối, lưu bằng chứng và tìm trợ giúp—bốn việc cụ thể có thể giúp giảm tổn thương khi rủi ro xuất hiện.
