Tự tin số phải đi cùng năng lực tự bảo vệ
An toàn trên mạng là khả năng sử dụng công nghệ, dịch vụ và thông tin trực tuyến mà vẫn bảo vệ được dữ liệu, quyền riêng tư và lợi ích của bản thân, gia đình. Đây không phải kỹ năng phụ, mà là điều kiện để phụ nữ tham gia bình đẳng vào đời sống số. Sáng 27/10 tại Hà Nội, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tổ chức Ngày hội Phụ nữ với chuyển đổi số và an toàn trên không gian mạng, kết nối việc học công nghệ với cách phòng tránh giả mạo, lừa đảo. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì rủi ro không còn nằm ngoài những việc thường ngày: dùng điện thoại, làm thủ tục trực tuyến, mua bán hay trao đổi trên mạng. Khi phụ nữ được hướng dẫn thực hành thay vì chỉ nghe cảnh báo, kỹ năng số phụ nữ có thể trở thành một lớp bảo vệ hữu ích và thiết thực.
Mô hình gần cộng đồng giúp kỹ năng thành thói quen
Khoảng cách số thường hiện rõ nhất với người lớn tuổi và những người còn lúng túng khi dùng điện thoại thông minh, làm thủ tục hành chính trực tuyến hoặc nhận ra dấu hiệu lừa đảo. Vì vậy, các mô hình hướng dẫn ngay tại địa bàn có giá trị hơn những lời khuyên chung chung. Tại phường Ngô Quyền, mạng lưới cộng tác viên của mô hình hỗ trợ người dân thực hiện hơn 6.000 hồ sơ dịch vụ công trực tuyến trong một năm; nhiều hội viên từ chỗ ngại ngần đã dần quen với các thao tác. Ở phường Kinh Môn, các nhóm phụ nữ trên Internet tập trung hướng dẫn cách tiếp cận, chọn lọc và xử lý thông tin mạng xã hội an toàn, có trách nhiệm. Những ví dụ này cho thấy muốn phụ nữ tự tin tham gia môi trường số, cần có người đồng hành, cơ hội thực hành và hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế.
AI hữu ích khi người dùng giữ quyền kiểm soát
Ngày hội đặt trọng tâm vào sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, hiệu quả, thay vì xem AI như chiếc hộp trả lời luôn đúng. Công cụ này có thể hỗ trợ tìm hiểu kiến thức, sáng tạo nội dung và xử lý công việc, nhưng câu trả lời có thể sai; hình ảnh, giọng nói trên mạng cũng có thể bị giả mạo. Tọa đàm tại sự kiện bàn về cách bắt đầu dùng AI trong việc thường ngày, hình thành thói quen kiểm chứng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đây là cách tiếp cận đúng: AI an toàn không chỉ phụ thuộc vào tính năng của ứng dụng mà còn vào quyết định của người dùng. Không nên đưa thông tin nhạy cảm của bản thân, gia đình hay cơ quan vào công cụ không rõ mức độ bảo vệ; kết quả AI đưa ra cũng cần được đối chiếu trước khi chia sẻ hoặc làm theo. Tốc độ của công nghệ không thể thay thế phán đoán của con người.
Chặn lừa đảo bằng thói quen kiểm chứng
Phòng tránh lừa đảo trực tuyến cần một nguyên tắc rõ ràng: dừng lại để xác minh trước khi cung cấp dữ liệu cá nhân, chuyển tiền hoặc cài đặt ứng dụng theo yêu cầu bất ngờ. Khi nhận tin nhắn, cuộc gọi hay nội dung do AI tạo ra, hãy kiểm tra qua kênh liên hệ đáng tin cậy, không dựa riêng vào hình ảnh, giọng nói hoặc lời thúc giục khẩn cấp. Nếu đã bị lừa, cần ưu tiên hạn chế thiệt hại, bảo toàn thông tin và chứng cứ để phục vụ xác minh, xử lý. Các cấp Hội được định hướng phối hợp với cơ quan chuyên môn, lực lượng công an, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp công nghệ để cập nhật thủ đoạn mới, đồng thời hỗ trợ phụ nữ bị quấy rối hoặc xâm hại trên mạng. Hội đặt mục tiêu đến cuối nhiệm kỳ 2026–2031, ít nhất 80% hội viên và 60% phụ nữ đáp ứng yêu cầu năng lực số công dân.
Kết luận, tự bảo vệ trên mạng không phải trách nhiệm riêng của mỗi người mà cần được xây dựng bằng kỹ năng, sự hỗ trợ tại cộng đồng và những hoạt động học tập thường xuyên. Khi biết kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu và dùng AI có cân nhắc, phụ nữ có thể tận dụng lợi ích số mà không phó mặc an toàn cho công nghệ.
