Con số áp đảo không thể xem là ngoại lệ
Lưu trú quá hạn visa là việc người nước ngoài tiếp tục ở lại Hàn Quốc sau khi giấy phép cư trú hết hiệu lực, biến mục tiêu học tập thành một tình trạng pháp lý bấp bênh. Dữ liệu tháng 8-2026 cho thấy quy mô vấn đề rất lớn: hơn 19.400 người Việt ở lại quá hạn visa học tiếng D-4-1 và D-4-7, chiếm 89,4% toàn bộ trường hợp trong nhóm này. Ở diện D-2 dành cho cao đẳng, đại học và sau đại học, tổng số người quá hạn vượt 9.900; hơn 6.800 là người Việt, chiếm trên 68% và gần gấp năm nhóm đứng thứ hai là Uzbekistan. Cộng hai nhóm, số du học sinh Việt Hàn Quốc ở lại bất hợp pháp đã vượt 26.200 người. Đây không còn là vài trường hợp riêng lẻ: số liệu đặt ra câu hỏi nghiêm túc về cách tuyển sinh, tư vấn và hỗ trợ sinh viên.
Vì sao hệ học tiếng có tỷ lệ cao hơn?
Điểm đáng chú ý không chỉ là người Việt đứng đầu, mà là mức tập trung đặc biệt ở các chương trình học tiếng. Khoảng 40% du học sinh Việt thuộc diện này bị xác định lưu trú quá hạn, tăng gần 6% so với năm trước. So với diện D-2, visa học tiếng thường là bước đầu trong hành trình sang Hàn Quốc; nhưng học xong tiếng không đồng nghĩa người học có ngay một con đường rõ ràng để chuyển sang bậc học tiếp theo hay việc làm hợp pháp. Trong khi đó, du học sinh Việt chiếm hơn 129.200 người, tương đương 35% tổng số sinh viên quốc tế ở Hàn Quốc. Quy mô cộng đồng lớn giúp giải thích phần nào số tuyệt đối, nhưng không thể giải thích tỷ lệ 89,4%. Khi kỳ vọng về việc làm và cư trú vượt xa lộ trình hợp pháp, visa học tiếng dễ bị biến thành cửa ngõ để ở lại hơn là mục đích học tập.
Mắc kẹt giữa kỳ vọng việc làm và luật cư trú
Nguyên nhân sâu hơn nằm ở khoảng cách giữa mong muốn ở lại và khả năng tìm được việc đủ điều kiện để chuyển visa. Một khảo sát được trích dẫn cho thấy 86,5% sinh viên quốc tế muốn ở lại sau tốt nghiệp; trong gần 36.300 cử nhân quốc tế tốt nghiệp từ tháng 8-2023 đến tháng 2-2024, gần 43% đã rời Hàn Quốc, còn chưa đến 5.000 người tìm được việc. Phó giáo sư Kim Gyu-chan thuộc Đại học Quốc gia Gangneung-Wonju nhận định rằng quy định việc làm sau tốt nghiệp khắt khe khiến nhiều du học sinh khó đổi sang visa lao động, thậm chí phải làm việc không phép. Rào cản chuyên môn, tiếng Hàn và thủ tục khiến lựa chọn hợp pháp không dễ dàng, nhưng ở lại quá hạn không giải quyết được các rào cản ấy. Nó chỉ đẩy người học vào tình thế dễ bị khai thác và khó bảo vệ quyền lợi.
Cải cách visa cần đi cùng trách nhiệm của nhà trường
Với du học sinh ở lại bất hợp pháp, hậu quả có thể là phạt tiền, trục xuất và cấm nhập cảnh lại Hàn Quốc. Tình trạng không có giấy tờ hợp lệ còn làm tăng nguy cơ bị trả lương thấp, làm việc trái phép hoặc không dám tìm đến cơ quan chức năng khi quyền lợi bị xâm phạm. Ngày 7-10, Bộ Tư pháp Hàn Quốc công bố đề xuất cải cách nhằm hỗ trợ sinh viên học tập, tìm việc và cư trú dài hạn; các phương án gồm đơn giản hóa thủ tục làm thêm, mở rộng lối chuyển sang visa lao động và phân loại thời hạn visa tìm việc D-10 từ một đến ba năm. Nước này cũng dự kiến triển khai K-Tech Master Visa cho người tốt nghiệp thạc sĩ kỹ thuật chuyên ngành. Những thay đổi đó có thể mở thêm lối đi, nhưng không thay thế việc kiểm soát tư vấn tuyển sinh và hỗ trợ chuyển tiếp. Muốn giảm tỷ lệ overstay cao nhất ở nhóm học tiếng, cần biến con đường hợp pháp thành lựa chọn khả thi trước khi visa hết hạn.
