Xuất khẩu vào Mỹ: từ “bán được hàng” đến chiến lược hiện diện lâu dài
Xuất khẩu vào Mỹ là việc doanh nghiệp Việt Nam đưa hàng hóa và dịch vụ sang thị trường Hoa Kỳ, đáp ứng đồng thời yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng, pháp lý, truy xuất nguồn gốc, tập quán kinh doanh và quản trị rủi ro, với mục tiêu không chỉ bán được sản phẩm mà còn xây dựng giá trị, thương hiệu và vị thế lâu dài cho doanh nghiệp trên một thị trường có sức mua lớn và mức độ cạnh tranh rất cao. Hội thảo “Thị trường Hoa Kỳ: Cơ hội, Thách thức và các Giải pháp đột phá cho doanh nghiệp Việt Nam” diễn ra ngày 25/9 tại Hà Nội cho thấy một điều rõ ràng: vấn đề không còn là có xuất khẩu vào Mỹ được hay không, mà là cách đi vào sao cho bền vững. Các diễn giả và doanh nghiệp thừa nhận, nếu giữ tư duy “gửi hàng theo đơn”, doanh nghiệp Việt Nam sẽ khó trụ vững trước vòng xoáy tiêu chuẩn, kiểm soát và cạnh tranh ngày càng khắc nghiệt.
Rào cản thương mại cụ thể đang siết chặt doanh nghiệp Việt Nam
Nhìn từ thực tiễn, rào cản thương mại tại Mỹ không còn là khái niệm chung chung mà là chuỗi thách thức rất cụ thể đè lên doanh nghiệp Việt Nam. Tại hội thảo, doanh nghiệp nêu hàng loạt vướng mắc: từ khâu tiếp cận thị trường, yêu cầu pháp lý, tiêu chuẩn sản phẩm đến tìm kiếm đối tác và tổ chức kênh phân phối. Tiêu chuẩn vào thị trường Mỹ ngày càng cao, hệ thống pháp luật chặt chẽ, cùng các rào cản thương mại, tranh chấp và quy định vệ sinh an toàn thực phẩm buộc doanh nghiệp phải đầu tư bài bản cho khâu tuân thủ. Theo phân tích của chuyên gia thương mại An Thế Dũng, doanh nghiệp Việt khi tiếp cận Hoa Kỳ cần đặc biệt chú ý năm nhóm vấn đề: hệ thống pháp luật và rủi ro chính sách; tiêu chuẩn chất lượng; xuất xứ hàng hóa; tập quán kinh doanh – thanh toán; và cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại. Nếu không coi đây là chiến lược quản trị mà vẫn xử lý theo kiểu “mỗi đơn hàng một giải pháp”, doanh nghiệp sẽ mãi ở thế bị động, dễ bị loại khỏi chuỗi cung ứng khi chính sách thay đổi.
Không gian hợp tác mới: từ thương mại sang đầu tư, công nghệ, chuỗi cung ứng
Điều đáng mừng là khi rào cản tăng lên, không gian hợp tác với Mỹ cũng mở rộng chưa từng có. Sau gần ba thập kỷ bình thường hóa quan hệ, thương mại hai chiều đã tăng khoảng 465 lần, từ 450 triệu USD năm 1995 lên 209,5 tỷ USD năm 2025, khẳng định mức độ gắn kết sâu của hai nền kinh tế. Hoa Kỳ không còn chỉ là điểm đến để doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu vào Mỹ, mà là mắt xích của các dòng đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng toàn cầu. Xu hướng đa dạng hóa sản xuất, trong đó có mô hình “China+1”, tạo thêm dư địa để doanh nghiệp Việt tham gia vào các chuỗi cung ứng mới nếu đủ năng lực quản trị, công nghệ và tuân thủ tiêu chuẩn. Như một phát biểu tại hội thảo: thương mại Việt – Mỹ đang dịch chuyển từ mô hình “Việt Nam bán hàng sang Mỹ” sang mô hình hợp tác sâu về đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng. Vấn đề là liệu doanh nghiệp Việt có dám coi mình là đối tác chuỗi giá trị, thay vì nhà gia công giá rẻ.
Giải pháp thương mại: tái cấu trúc từ nhà máy đến chiến lược thị trường
Để tháo gỡ rào cản thương mại và đi xa tại Mỹ, các chuyên gia không khuyến nghị “chạy theo từng yêu cầu”, mà yêu cầu doanh nghiệp tái cấu trúc toàn diện. Một trong những giải pháp thương mại quan trọng được An Thế Dũng nhấn mạnh là cơ cấu lại nguồn nguyên liệu, tăng tỷ lệ nội địa hóa và kiểm soát chặt đầu vào. Hồ sơ về nguồn gốc hàng hóa phải được xây dựng đầy đủ, minh bạch, sẵn sàng chứng minh khi cần; doanh nghiệp cần ứng dụng công nghệ để quản lý truy xuất ngay từ khâu sản xuất. Ở tầm chiến lược, đại diện cơ quan quản lý cho rằng doanh nghiệp phải chuyển từ “Made in Vietnam” sang “Made with Vietnam Value”, tức nâng hàm lượng giá trị Việt Nam thông qua công nghệ, thiết kế, thương hiệu, dịch vụ, logistics và quản trị chuỗi cung ứng. Nói cách khác, xuất khẩu vào Mỹ chỉ là kết quả; còn cốt lõi là xây dựng năng lực kinh doanh tại Mỹ với hệ thống quản trị rủi ro và phát triển thị trường dài hạn.
Vai trò VCCI và hướng đi tiếp theo cho doanh nghiệp Việt Nam
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, VCCI đang trở thành cầu nối chiến lược giúp doanh nghiệp Việt Nam không đơn độc khi bước vào thị trường Mỹ. Thông qua các đơn vị trực thuộc như Trung tâm Phát triển Tiềm năng Việt, VCCI tổ chức hội thảo, đoàn công tác, chương trình xúc tiến thương mại và kết nối giao thương với các đối tác Mỹ. Tại New York, Văn phòng Xúc tiến Thương mại Việt Nam đã đón tiếp đoàn 22 doanh nhân Việt sang thăm và làm việc, mở ra cơ hội tiếp xúc trực tiếp với thị trường sở tại. Song song, VCCI khẳng định sẽ tiếp tục tổ chức các hoạt động cung cấp thông tin và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình tìm hiểu, mở rộng thị trường quốc tế. Theo mô tả từ chính tổ chức này, nỗ lực kết nối nhằm giúp doanh nghiệp Việt Nam tự tin vươn xa hơn trên bản đồ thương mại toàn cầu và nâng tầm thương hiệu Việt. Bài toán còn lại thuộc về mỗi doanh nghiệp: hoặc chủ động tham gia các chương trình xúc tiến, cập nhật luật chơi, xây năng lực nội tại; hoặc chấp nhận đứng ngoài cuộc chơi giá trị cao.
