Tập huấn AI cần gắn với công việc thực tế
Tập huấn AI trong báo chí là hoạt động đào tạo giúp người làm báo hiểu, thực hành và đánh giá việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong quy trình sản xuất tin tức, từ xử lý thông tin đến tạo sản phẩm đa phương tiện. Sáng 6/11, Hội Nhà báo tỉnh tổ chức lớp nghiệp vụ năm 2026 với chuyên đề “Xu hướng AI Agent Vibe coding trong báo chí”. Lớp có 46 học viên là cán bộ, hội viên, nhà báo, phóng viên và biên tập viên từ Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh, Công an tỉnh và Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh. Đây là hướng đi thiết thực, nhưng giá trị của một khóa học không nằm ở việc giới thiệu công cụ mới. Điều cần thiết là giúp học viên biết lựa chọn công cụ phù hợp, đặt yêu cầu rõ ràng và kiểm tra kết quả trước khi đưa vào tác phẩm.
Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân, truyền đạt nội dung về AI trong báo chí, tập trung vào AI Agent và Vibe coding: cách dùng ngôn ngữ tự nhiên để trao đổi với các tác nhân AI, đưa ra yêu cầu và phối hợp xây dựng phần mềm. Học viên cũng được thực hành tạo công cụ, hỗ trợ sáng tạo và xử lý thông tin. Phần thực hành là điểm đáng chú ý: đào tạo nhà báo chỉ có ích khi kỹ năng mới gắn với nhiệm vụ hằng ngày, thay vì dừng ở phần trình diễn công nghệ.
Thu hẹp khoảng cách kỹ năng số báo chí
Nhu cầu học AI xuất phát từ chênh lệch kỹ năng đang hiện hữu giữa phóng viên, biên tập viên và các yêu cầu ngày càng cao của tòa soạn số. Người chưa thành thạo công cụ AI có thể bị tụt lại và khó cải thiện hiệu suất, đặc biệt khi xử lý bài viết cần dữ liệu minh họa. Vì thế, kỹ năng số báo chí không nên được xem là năng lực riêng của nhóm làm công nghệ; đó là phần ngày càng quan trọng trong nghiệp vụ của người thu thập, kiểm chứng và trình bày thông tin.
Một lớp tập huấn có thể mở cánh cửa, nhưng không thể tự mình xóa khoảng cách kỹ năng. Các ý kiến tại một cuộc tọa đàm về đào tạo báo chí nhấn mạnh việc đổi mới nội dung, phương thức huấn luyện thực hành và tăng liên kết giữa đơn vị đào tạo, tòa soạn cùng Hội Nhà báo Việt Nam. Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Trần Trọng Dũng cho biết hoạt động này nhằm đánh giá thực chất việc đào tạo, bồi dưỡng trước yêu cầu nghề nghiệp ngày càng cao. Cách tiếp cận đó đáng được áp dụng rộng hơn: chương trình nên dựa trên công việc cụ thể ở từng loại hình tòa soạn, không chỉ dạy thao tác với một vài công cụ.
Ứng dụng AI có trách nhiệm, không nhường quyền phán đoán
AI có thể hỗ trợ tốc độ và cách thể hiện, nhưng không thể thay thế trách nhiệm biên tập. Những rủi ro được nêu trong thảo luận chuyên môn gồm thông tin sai lệch, bản quyền, an toàn dữ liệu và nguy cơ làm phai nhạt bản sắc báo chí. Khi mở rộng sử dụng AI, cơ quan truyền thông cần quản lý các rủi ro này; con người phải kiểm duyệt và đối chiếu kết quả với nguồn gốc. Đây không phải bước kiểm tra phụ, mà cần được xem là nguyên tắc trong quy trình: xác minh dữ kiện, rà soát quyền sử dụng tư liệu và bảo vệ thông tin nhạy cảm trước khi xuất bản.
Muốn khóa tập huấn tạo thay đổi bền vững, nội dung cần làm rõ AI được dùng ở khâu nào, giới hạn nào phải tuân thủ và ai chịu trách nhiệm với sản phẩm cuối cùng. Nhà báo cũng cần kỹ năng nhận diện lỗi, kiểm chứng dữ liệu do AI tạo hoặc tổng hợp, và giải thích cách sử dụng công cụ khi điều đó ảnh hưởng đến độ tin cậy của tác phẩm. Tổ chức tập huấn AI mà thiếu các nội dung này có nguy cơ dạy cách dùng công nghệ nhưng bỏ trống chuẩn mực nghề nghiệp.
Từ lớp học đến quy trình tác nghiệp
Theo kế hoạch, chương trình nghiệp vụ được tổ chức thành hai lớp. Lớp thứ hai diễn ra trong hai ngày 7 và 8/11, hướng dẫn sử dụng AI để sáng tạo video ngắn trên điện thoại thông minh, phục vụ sản xuất báo chí đa phương tiện. Lộ trình này mở rộng nội dung từ xây dựng công cụ sang kể chuyện bằng hình ảnh, phù hợp với thực tế các tòa soạn đang sản xuất trên nhiều nền tảng. Tuy vậy, hiệu quả không nên chỉ đo bằng số người tham dự hay số ứng dụng được giới thiệu; cần xem học viên có đưa kỹ năng vào công việc và duy trì được quy trình kiểm chứng hay không.
Kết luận, AI nên giúp nhà báo làm việc tốt hơn chứ không làm suy yếu năng lực xác minh và phán đoán nghề nghiệp. Khóa học của Hội Nhà báo tỉnh là bước cập nhật cần thiết, nhưng đào tạo nhà báo sẽ phát huy tác dụng khi kết hợp thực hành theo nhiệm vụ, hướng dẫn an toàn và nguyên tắc con người chịu trách nhiệm cuối cùng. Đó mới là cách thu hẹp khoảng cách kỹ năng số mà vẫn giữ được điều cốt lõi của báo chí: thông tin chính xác, có kiểm chứng và đáng tin cậy.
