Từ nhận biết AI đến thực hành nghề báo
AI trong báo chí là việc sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ các khâu như xử lý dữ liệu, biên tập và sản xuất nội dung, trong khi nhà báo vẫn chịu trách nhiệm về độ chính xác, tính khách quan và chuẩn mực nghề nghiệp. Chiều 28 tháng 10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng tổ chức hội nghị tập huấn kỹ năng ứng dụng AI trong báo chí và truyền thông năm 2026. Một nguồn khác ghi nhận gần 150 phóng viên và nhà báo tham dự hội nghị do cơ quan này tổ chức. Điểm đáng chú ý không chỉ là đưa AI vào chương trình đào tạo, mà là hướng người làm báo từ nhận thức công nghệ sang thao tác cụ thể trong công việc. Đây là lựa chọn cần thiết: nếu chỉ giới thiệu công cụ mà không tập cách dùng, AI dễ trở thành mẹo tạo nội dung nhanh thay vì phương tiện nâng chất lượng thông tin.
Hội nghị quy tụ lãnh đạo, nhà báo và phóng viên của các cơ quan báo chí địa phương, đại diện các cơ quan báo chí Trung ương có văn phòng hoặc phóng viên thường trú tại Đà Nẵng, cùng cán bộ phụ trách cổng thông tin điện tử và thông tin cơ sở. Mục tiêu được đặt ra là nâng nhận thức, trang bị kiến thức và kỹ năng thực hành, đồng thời góp phần cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Quy mô và thành phần tham dự cho thấy đào tạo AI nhà báo không nên bó hẹp trong tòa soạn: những người vận hành kênh thông tin của cơ quan, địa phương cũng cần biết cách dùng công cụ phù hợp với nhiệm vụ. Giá trị của tập huấn nằm ở khả năng chuyển kiến thức thành quy trình làm việc có thể áp dụng.
Bốn nhóm kỹ năng gắn với công việc hằng ngày
Chương trình chia nội dung thành bốn mảng thực hành: tổng quan về AI trong báo chí và truyền thông; cơ hội, rủi ro cùng nguyên tắc sử dụng có trách nhiệm; quy trình sản xuất tin, bài và nội dung truyền thông với AI hỗ trợ; và ứng dụng AI cho thông tin cơ sở, quản lý trang điện tử, chuyển dữ liệu thô thành sản phẩm truyền thông hoàn chỉnh. Cách sắp xếp này hợp lý vì bắt đầu từ hiểu công cụ, rồi mới đưa công cụ vào các khâu nghề nghiệp. Ứng dụng AI báo chí không chỉ là nhờ máy viết bản nháp. Người làm báo cần biết giao nhiệm vụ, khai thác dữ liệu, chỉnh sửa đầu ra và kiểm tra nội dung trước khi xuất bản. Các bài tập thực hành giúp học viên tiếp cận công cụ phổ biến để xử lý dữ liệu và biên tập, qua đó có thể tăng năng suất và đổi mới cách làm việc.
Phạm Tấn Anh Vũ, Trưởng đại diện khu vực phía Nam của Công ty Giải pháp Trí thông minh nhân tạo Việt Nam, trình bày chuyên đề về ứng dụng AI trong báo chí, truyền thông và thông tin cơ sở, nhấn mạnh kỹ năng thực hành an toàn, hiệu quả. Trọng tâm ấy có ý nghĩa hơn một buổi giới thiệu tính năng: nhà báo cần xác định công đoạn nào phù hợp để AI hỗ trợ, thay vì giao trọn quy trình cho máy. Với công việc thường ngày, công cụ có thể giúp sắp xếp dữ liệu, hỗ trợ biên tập hoặc chuyển thông tin thành định dạng truyền thông phù hợp; nhưng lựa chọn góc tiếp cận, kiểm tra chứng cứ và chịu trách nhiệm với nội dung vẫn thuộc về con người. Đào tạo chỉ hữu ích khi người học mang được những thao tác này về nơi làm việc.
Dùng AI nhanh hơn không đồng nghĩa được bỏ kiểm chứng
Phần đáng coi trọng trong đào tạo AI truyền thông là các giới hạn đi kèm lợi ích. Hội nghị nhấn mạnh yêu cầu dùng AI an toàn, bảo mật, có kiểm chứng và có trách nhiệm; nội dung phải bảo đảm độ chính xác, khách quan, đồng thời tuân thủ quy định về dữ liệu, bản quyền và đạo đức nghề nghiệp. Nguồn thông tin khác cũng lưu ý việc ứng dụng công nghệ đòi hỏi kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu và giữ vững đạo đức nghề báo. Đây không phải lời nhắc bên lề: một công cụ có thể xử lý nhanh nhưng không tự bảo đảm rằng thông tin đầu vào đúng, đầu ra không sai lệch hay quyền sử dụng nội dung đã được xử lý phù hợp. Nếu tòa soạn chỉ đo hiệu quả bằng tốc độ sản xuất, AI có thể làm lỗi lan nhanh hơn. Quy trình kiểm tra của con người vì thế phải đi cùng mọi khâu có AI tham gia.
Kết quả đáng mong đợi từ một lớp tập huấn không phải là mọi phóng viên đều dùng AI cho mọi nhiệm vụ, mà là biết khi nào công cụ hữu ích, khi nào cần kiểm tra thêm và khi nào không nên đưa dữ liệu nhạy cảm vào hệ thống. Người làm báo phải tuân thủ các quy định về bảo vệ thông tin, dữ liệu, bản quyền và đạo đức nghề nghiệp; AI chỉ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm biên tập hay phán đoán nghề nghiệp. Đà Nẵng đã đưa những yêu cầu ấy vào cùng chương trình thực hành thay vì tách chúng khỏi kỹ năng sử dụng. Đó là hướng đi đúng: ứng dụng AI báo chí chỉ tạo ra giá trị bền vững khi năng suất tăng mà độ tin cậy không giảm. Công nghệ có thể phụ giúp quy trình; uy tín của sản phẩm vẫn do người làm báo bảo vệ.
