Sống lâu chưa đủ nếu thiếu những năm khỏe mạnh
Sống khỏe tuổi già là khả năng duy trì vận động, tự chăm sóc và tham gia đời sống cộng đồng trong những năm về sau, chứ không chỉ là kéo dài tuổi thọ. Đây phải là thước đo quan trọng của chính sách, bởi người cao tuổi cần được sống độc lập và có phẩm chất, không chỉ được điều trị khi phát bệnh. Thủ tướng Lê Minh Hưng vừa phê duyệt đề án nâng cao hiệu quả thiết chế văn hóa, thể thao và không gian công cộng, đồng thời thúc đẩy người dân chủ động chăm sóc sức khỏe; đề án triển khai toàn quốc giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu đến năm 2045 là tuổi thọ trung bình trên 80 tuổi, trong đó số năm sống khỏe mạnh trên 71 tuổi. Khoảng cách giữa hai con số ấy nhắc rằng sống lâu hơn chỉ có ý nghĩa khi con người còn khả năng vận động, tự chủ và tận hưởng cuộc sống.
Già hóa dân số biến khả năng vận động thành ưu tiên
Việt Nam có khoảng 102,3 triệu dân vào năm 2025; người từ 60 tuổi trở lên chiếm 14,5% dân số, còn tuổi thọ trung bình là 74,7 tuổi. UNFPA dự báo Việt Nam sẽ chuyển từ xã hội già hóa sang xã hội dân số già vào năm 2036. Vì vậy, chuẩn bị cho già hóa không thể chỉ đồng nghĩa với mở rộng điều trị và chăm sóc khi bệnh đã xuất hiện. Lão hóa có thể làm giảm khối cơ, sức mạnh, khả năng giữ thăng bằng và độ linh hoạt. Khi vận động khó khăn hơn, nguy cơ té ngã, chấn thương và phụ thuộc vào người thân cũng tăng. Tác động ấy hiện diện trong những việc thường ngày như đứng dậy khỏi ghế, leo cầu thang hay đi lại trong khu dân cư. Chính sách chăm sóc sức khỏe cần chuyển trọng tâm sang phòng ngừa suy giảm chức năng và duy trì thời gian sống độc lập. Nếu đo thành công bằng tuổi thọ mà bỏ qua năng lực tự chủ, mục tiêu quốc gia sẽ chưa phản ánh trọn vẹn chất lượng sống.
Thể thao người cao tuổi phải phù hợp từng người
Vận động là một phần của dự phòng sức khỏe, nhưng lời khuyên chung chung như “hãy đi bộ nhiều hơn” chưa đủ. WHO khuyến nghị người từ 65 tuổi trở lên duy trì 150–300 phút hoạt động aerobic cường độ trung bình mỗi tuần, hoặc 75–150 phút ở cường độ mạnh; đồng thời tập tăng sức mạnh các nhóm cơ chính ít nhất hai ngày và rèn thăng bằng, phối hợp vận động ít nhất ba ngày mỗi tuần. Những khuyến nghị này cho thấy chương trình thể thao người cao tuổi cần kết hợp sức bền, sức mạnh và thăng bằng. Quan trọng hơn, không thể áp dụng một lịch tập cho tất cả. Người khỏe mạnh, người mắc bệnh tim mạch hay thoái hóa khớp, và người từng té ngã có nhu cầu cũng như mức độ an toàn khác nhau. Trạm y tế có thể sàng lọc nguy cơ, tư vấn và hướng dẫn vận động cơ bản; ngành thể thao xây dựng chương trình phù hợp, đào tạo người hướng dẫn; chính quyền địa phương bảo đảm không gian tập an toàn. Kết hợp các khâu ấy mới biến tập luyện thành một phần thực chất của chính sách chăm sóc sức khỏe.
Không gian gần nhà quyết định chính sách có đến được với người dân
Một mục tiêu trên giấy khó tạo ra thói quen nếu người cao tuổi không có nơi tập thuận tiện, an toàn và phù hợp. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2045, 100% người dân tập thường xuyên ít nhất một môn thể thao hoặc hình thức vận động phù hợp; đồng thời, mọi đơn vị hành chính cấp xã bố trí ít nhất một địa điểm hoặc không gian công cộng phục vụ rèn luyện sức khỏe. Đây là hướng đi đúng, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc các không gian ấy có hoạt động thường xuyên và thực sự thân thiện với người hạn chế vận động hay không. Các câu lạc bộ đi bộ, dưỡng sinh, thái cực quyền và nhóm tập ở khu dân cư còn giúp người cao tuổi gặp gỡ, trò chuyện, giữ kết nối xã hội. Chiến lược quốc gia về người cao tuổi được phê duyệt theo Quyết định 383/QĐ-TTg ngày 21/2/2025 đặt mục tiêu ít nhất 60% xã, phường có câu lạc bộ văn hóa, thể thao thu hút người cao tuổi vào năm 2030, tăng lên ít nhất 90% trong giai đoạn 2031–2035.
Mục tiêu tuổi thọ trên 80 và số năm sống khỏe trên 71 chỉ có sức nặng khi được nối với các dịch vụ phòng bệnh, vận động phù hợp và chăm sóc gần nơi ở. Chính sách thể thao không nên đứng riêng ngoài hệ thống y tế; ngược lại, y tế cũng không thể chỉ chờ bệnh xuất hiện rồi điều trị. Muốn sống khỏe tuổi già trở thành trải nghiệm phổ biến, cần phối hợp từ tư vấn sức khỏe đến câu lạc bộ và không gian công cộng. Đầu tư cho vận động hôm nay là cách thiết thực để người cao tuổi giữ khả năng tự chủ ngày mai.






