Từ đối tác chiến lược đến trục AI – bán dẫn mới của khu vực
Hợp tác AI Việt Nam Australia là bước nâng cấp quan trọng trong quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện, tập trung vào việc cùng phát triển trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và an ninh mạng khu vực thông qua đầu tư khoa học – công nghệ, đồng xây dựng thể chế và hình thành các chuỗi đổi mới sáng tạo chung nhằm tăng năng lực cạnh tranh cho cả hai nền kinh tế trong dài hạn.
Điểm đáng nói là hai nước không tiếp cận AI và công nghệ cao như một “món phụ” ngoại giao, mà coi đây là trụ cột mới của quan hệ song phương. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị xây dựng và triển khai chiến lược kết nối về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với tầm nhìn dài hạn, coi đây là một trụ cột mới của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam – Australia. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu, điều này đồng nghĩa Việt Nam chọn đứng trong mạng lưới quốc gia cùng chơi dài hơi về AI, chiến lược bán dẫn công nghệ và kinh tế số, thay vì phát triển rời rạc từng dự án lẻ.
Cuộc trao đổi sâu về AI giữa Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ trưởng Công nghiệp, Khoa học và Tài nguyên Australia diễn ra đúng lúc hai nước đang mở rộng hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tại diễn đàn công nghệ, doanh nghiệp hai nước cũng đã trao đổi các văn kiện hợp tác và công bố các sáng kiến, cho thấy hợp tác không dừng ở khẩu hiệu mà đã chuyển thành cam kết cụ thể.
Bốn định hướng hợp tác: từ AI có chủ quyền đến chiến lược bán dẫn
Nền tảng của hợp tác AI Việt Nam Australia là quan điểm rất rõ: Việt Nam kiên định mục tiêu xây dựng AI có chủ quyền, dựa trên ba trụ cột hạ tầng, dữ liệu và nhân tài công nghệ, đi cùng cách tiếp cận pháp lý linh hoạt để vừa thúc đẩy đổi mới vừa bảo đảm an toàn. Đó không phải tuyên bố chung chung; khi gắn với hợp tác song phương, nó mở ra yêu cầu chia sẻ hạ tầng, chuẩn dữ liệu và đào tạo nhân lực ở tầm hệ sinh thái, chứ không chỉ mua bán công nghệ.
Trên nền Đối tác Chiến lược Toàn diện và Tuyên bố chung mới ký, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã đề xuất 4 định hướng hợp tác trọng tâm với phía Australia. Dù chi tiết chưa công bố đầy đủ, nhưng từ phát biểu tại diễn đàn có thể thấy rõ các trục ưu tiên: tập trung nguồn lực vào các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, sinh học, năng lượng sạch và công nghệ biển; đồng thời hình thành mạng lưới hợp tác nghiên cứu chung trong những lĩnh vực này.
Đây thực chất là phác thảo chiến lược bán dẫn công nghệ và AI song song: hai bên cùng đầu tư vào năng lực lõi, chia sẻ kết quả nghiên cứu, và quan trọng hơn, cùng xây chuỗi giá trị từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh mỗi nghiên cứu phải gắn với chuỗi hợp tác liền mạch từ bài toán thị trường, thử nghiệm đến thương mại hóa; một phát biểu cho thấy Việt Nam muốn thoát khỏi mô hình “nghiên cứu cho có”, tiến tới đổi mới sáng tạo KHCN có sản phẩm cụ thể.
An ninh mạng khu vực và kinh tế số: vì sao Australia cần nhìn vào Việt Nam
Khi Bộ trưởng Công nghiệp, Khoa học và Tài nguyên Australia Tim Ayres yêu cầu Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm thúc đẩy tiếp nhận AI, đó là cách gián tiếp thừa nhận Việt Nam đang đi nhanh hơn nhiều nước trong khu vực về ứng dụng kinh tế số. Ông Ayres đánh giá kinh tế số đã ăn sâu vào hoạt động của cả những doanh nghiệp nhỏ nhất tại Việt Nam – nền tảng lý tưởng để chuyển sang ứng dụng AI hàng loạt.
Từ phía Việt Nam, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định quốc gia đã quyết liệt chuyển đổi số, tạo nền tảng để từng bước đưa AI vào hoạt động cho người dân và doanh nghiệp. Một ví dụ rất cụ thể là định danh điện tử VNeID, trong đó mỗi công dân có một mã số định danh tích hợp các ứng dụng hành chính công và dịch vụ liên quan vào một ứng dụng, đặt mục tiêu “mang lại tiện lợi nhất cho người dân”. Một nguyên tắc vận hành quan trọng là tái sử dụng dữ liệu theo quy định để giảm yêu cầu cung cấp lại thông tin, giấy tờ cho người dân, doanh nghiệp.
Ở tầm doanh nghiệp, hai nước thống nhất đẩy mạnh hợp tác kinh tế số và chuyển đổi số gắn với thương mại hóa và kết nối thị trường cho doanh nghiệp; sẽ lựa chọn một số ngành, doanh nghiệp cụ thể, đặc biệt là SME, để triển khai dự án chuyển đổi số doanh nghiệp và ứng dụng AI. Nếu làm nghiêm túc, đây không chỉ là hỗ trợ kỹ thuật mà còn là “phòng thí nghiệm sống” cung cấp bằng chứng dữ liệu để hai chính phủ hoàn thiện chính sách an ninh mạng khu vực, bảo vệ dòng dữ liệu và giao dịch số đang ngày càng đậm đặc trên trục Việt Nam – Australia.
Kết nối con người và thể chế: điều kiện để chiến lược dài hạn không chết yểu
Một chiến lược AI hay bán dẫn sẽ vô nghĩa nếu thiếu con người, vốn và thể chế đi cùng. Ở điểm này, Việt Nam và Australia có lợi thế hiếm: Australia sở hữu các trường đại học, tổ chức nghiên cứu mạnh; Việt Nam lại có lực lượng kỹ sư trẻ, doanh nghiệp công nghệ phát triển nhanh và cộng đồng trí thức người Việt đông đảo ở Australia. Hai bên hoàn toàn có thể xây dựng nhóm nghiên cứu chung, phòng thí nghiệm chung và các chương trình để nhà khoa học làm việc trực tiếp với doanh nghiệp, tránh tình trạng nghiên cứu tách rời thị trường.
Về phía Việt Nam, cam kết chính sách không nhỏ: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là đột phá chiến lược, động lực quan trọng nhất cho tăng trưởng bền vững; ngân sách cho các lĩnh vực này sẽ được bảo đảm ở mức 3% tổng chi ngân sách nhà nước. Song song, Việt Nam đang hoàn thiện 10 dự án luật trọng điểm, bao gồm Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Dữ liệu, Luật Trí tuệ nhân tạo và Luật Chuyển đổi số.
Không dừng ở đó, Việt Nam triển khai chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với trọng tâm 10 công nghệ chiến lược và 10 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia. Trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện và Chiến lược Kinh tế Đông Nam Á đến năm 2040, hai nước đang tìm thêm cách hợp tác, ưu tiên sáng kiến song phương để thúc đẩy kết quả kinh tế, hòa nhập xã hội và phát triển bền vững môi trường. Nếu biết sử dụng khung thể chế này để “gài” các chuẩn mở, đạo đức AI và cơ chế chia sẻ dữ liệu, Việt Nam – Australia có thể định hình chuẩn chơi mới cho an ninh mạng khu vực, thay vì bị động theo sau các siêu cường.
Kết luận: Vì sao Việt Nam nên chủ động đẩy nhanh các dự án thí điểm
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra khung chính trị cho hợp tác: xây dựng chiến lược kết nối KHCN và đổi mới sáng tạo với tầm nhìn dài hạn như một trụ cột của quan hệ Việt Nam – Australia. Vấn đề còn lại là tốc độ triển khai. Đề xuất duy trì Diễn đàn TechConnect thành sự kiện thường niên do hai bộ đồng bảo trợ, tạo không gian kết nối thường xuyên giữa giới khoa học, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức nghiên cứu hai bên, là một bước đi đúng hướng để chiến lược không chỉ nằm trên giấy.
Kết thúc buổi làm việc, hai bộ trưởng thống nhất duy trì cơ chế đối thoại thường xuyên và cùng xác định những lĩnh vực hợp tác có sức lan tỏa lớn để ưu tiên nguồn lực trong thời gian tới. Đây chính là lúc Việt Nam nên chủ động đề xuất các dự án thí điểm cụ thể: tuyến hợp tác AI cho dịch vụ công dựa trên VNeID; chương trình hỗ trợ chuyển đổi số doanh nghiệp SME có đồng tài trợ; và nhóm nghiên cứu chung về chiến lược bán dẫn công nghệ gắn với an ninh mạng khu vực.
Nếu tận dụng tốt cửa sổ cơ hội này, hợp tác AI Việt Nam Australia sẽ không chỉ mang lại tiện lợi cho người dân và doanh nghiệp qua các dịch vụ số thông minh, mà còn giúp Việt Nam chuyển từ vị thế “người theo sau thông minh” sang “đối tác đồng thiết kế luật chơi” trong các chuỗi giá trị công nghệ cao toàn cầu.
