STEM biến kiến thức thành năng lực
Giáo dục STEM là cách tổ chức việc học kết nối khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để học sinh vận dụng kiến thức, sáng tạo và giải quyết vấn đề thực tế, thay vì chỉ ghi nhớ lý thuyết. Đây là hướng đổi mới có giá trị vì giúp nhận ra năng lực của các em qua cách đặt câu hỏi, thử nghiệm và cải tiến ý tưởng, chứ không chỉ qua điểm số. STEM có thể mở lối phát hiện, bồi dưỡng nhân tài khoa học từ sớm, nhưng không phải cứ thêm thiết bị hay một hoạt động ngoại khóa là đạt mục tiêu đó. Điều quan trọng là học sinh được tham gia thường xuyên, có cơ hội sai và sửa, đồng thời được hướng dẫn để biến tò mò thành tư duy khoa học và kỹ năng có thể dùng trong đời sống.
Nhu cầu ấy đang rõ hơn khi nguồn nhân lực cần có trình độ khoa học, công nghệ và khả năng thích ứng với những yêu cầu phát triển mới ngày càng được đặt ra. Ông Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, cho rằng giáo dục STEM có thể hình thành tư duy sáng tạo và phát hiện, bồi dưỡng nhân tài khoa học, công nghệ ngay từ nhà trường. Vì vậy, STEM trường học nên được xem là một cách làm giáo dục có mục tiêu lâu dài, không phải phong trào làm sản phẩm để trưng bày.

An Giang bàn cách đưa STEM vào thực chất
Chiều 12/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh An Giang tổ chức hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học cùng đại diện trường học, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trao đổi về thực trạng, cách triển khai STEM, phát triển tư duy sáng tạo và định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Điểm đáng chú ý là cuộc thảo luận không dừng ở việc kêu gọi đưa STEM vào lớp học; các đại biểu nhấn mạnh cần điều chỉnh mô hình theo điều kiện và nhu cầu địa phương.
Định hướng ấy hợp lý: dự án học tập sẽ có sức thuyết phục hơn khi bắt đầu từ vấn đề học sinh nhìn thấy quanh mình. Nông nghiệp thông minh, bảo vệ môi trường, quản lý nguồn nước, tự động hóa hay công nghệ phục vụ đời sống có thể trở thành đề tài để các em khảo sát, thiết kế và thử nghiệm. Khi được trực tiếp tạo sản phẩm từ tình huống thực tế, học sinh không chỉ hiểu bài sâu hơn mà còn trải nghiệm cách kiến thức được dùng để giải quyết vấn đề.

Kết nối để cơ hội không phụ thuộc vào từng trường
Một trường khó tự mình có đủ phòng thí nghiệm, thiết bị, chuyên gia và môi trường ứng dụng cho mọi dự án. Bởi vậy, kết nối giữa phổ thông với đại học, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và đội ngũ nhà khoa học là điều kiện nâng chất lượng hoạt động STEM, chứ không phải phần trang trí thêm. Nhà trường tổ chức việc học; chuyên gia hỗ trợ định hướng chuyên môn; doanh nghiệp có thể đóng góp công nghệ và nơi ứng dụng; còn học sinh phải là người trực tiếp khám phá, thực hành và sáng tạo.
Các mô hình được nêu tại hội thảo gồm đưa STEM vào giờ học chính khóa, lập không gian sáng tạo, chia sẻ phòng thí nghiệm giữa các cụm trường, dùng xe thiết bị lưu động và tổ chức ngày hội có sự tham gia của nhiều đơn vị. Cách tiếp cận này có thể giúp học sinh ở những trường ít nguồn lực tiếp cận trải nghiệm khoa học đa dạng hơn. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào sự phối hợp ổn định, mục tiêu học tập rõ ràng và cơ hội thực hành lặp lại; một ngày hội đơn lẻ khó thay thế được chương trình học được thiết kế bài bản.

Giáo viên và lộ trình quyết định kết quả
Thiết bị chỉ hữu ích khi giáo viên biết cách biến chúng thành câu hỏi, dự án và quá trình học phù hợp với từng lứa tuổi. Vì thế, bồi dưỡng năng lực STEM cho giáo viên cần đi cùng đầu tư trang thiết bị, tạo điều kiện để thầy cô thực hành phương pháp mới và trao đổi với chuyên gia. Hoạt động trải nghiệm và nghiên cứu cũng cần có lộ trình, được tổ chức đồng bộ và phù hợp từng cấp học, thay vì yêu cầu mọi học sinh làm những dự án giống nhau.
An Giang có thể dùng các đề xuất và kinh nghiệm từ hội thảo để định hướng những bước triển khai tiếp theo; ban tổ chức cho biết sẽ tổng hợp nội dung để báo cáo các cấp, các ngành và lãnh đạo tỉnh xem xét. Đồng thời, sự đồng hành của các cơ sở giáo dục và tổ chức bên ngoài có thể mở rộng chương trình, hoạt động trải nghiệm, bồi dưỡng giáo viên và sân chơi sáng tạo. Kết quả cần được nhìn qua năng lực học sinh hình thành và cơ hội được tiếp cận, không chỉ qua số hoạt động được tổ chức. Muốn STEM góp phần đào tạo nhân lực công nghệ, trường học phải duy trì việc học thực chất, có giáo viên đủ năng lực và mạng lưới đối tác cùng tham gia.






