Cuộc trở về không tìm hào quang mà tìm khán giả
Việc NSND Kim Cương trở lại sân khấu ở tuổi gần 90 là một sự kiện giàu ý nghĩa, cho thấy một nghệ sĩ gạo cội không đi tìm thêm danh tiếng mà dùng chính cơ thể đã mỏi và ký ức bảy thập niên để nói lời cảm ơn những khán giả đã đồng hành, qua đó khẳng định sức sống bền bỉ của sân khấu cổ điển trong đời sống tinh thần người Việt. Tối 22/8, “Đêm diễn Tri ân khán giả của Nghệ sĩ Nhân dân Kim Cương” diễn ra tại Hoa viên Bình Dương, trong không khí xúc động và ấm áp. Điều quan trọng ở đây không phải là một chương trình nghệ thuật hoành tráng, mà là lựa chọn rất cá nhân: khi sức lực đã giới hạn, bà vẫn muốn một lần nữa bước ra ánh đèn để gặp lại những gương mặt đã yêu thương mình suốt hơn bảy thập niên. Đó là thái độ của một nghệ sĩ coi khán giả là điểm tựa cuối cùng, chứ không phải chiếc thước đo hào quang.
Tri ân khán giả: khi di sản nằm ở mối quan hệ hơn là huy chương
Theo phát biểu tại chương trình, NSND Kim Cương không còn nghĩ nhiều đến những vinh quang đã có trong sự nghiệp, điều khiến bà trăn trở là liệu mình còn đủ sức để một lần nữa đứng trên sân khấu, gặp lại những khán giả đã yêu thương mình suốt hơn bảy thập niên. Quyết định tổ chức đêm diễn vì thế là một tuyên bố mạnh mẽ: di sản âm nhạc và sân khấu cổ điển không chỉ nằm trong băng đĩa, huy chương hay danh hiệu, mà nằm trong mối quan hệ sống động giữa nghệ sĩ Việt Nam và công chúng. Khi chương trình được mở cửa miễn phí nhân mùa Vu Lan Báo Hiếu, nó vượt ra khỏi khuôn khổ một sự kiện nghệ thuật để trở thành nghi thức tri ân: tri ân khán giả, tri ân nghề, tri ân những ân tình đã nâng bước một kỳ nữ sân khấu Nam Bộ qua nhiều thăng trầm. Đó là cách một cây đại thụ chấp nhận lùi dần vào hậu cảnh nhưng vẫn muốn tự tay khép lại cánh màn bằng một lời “cảm ơn” rõ ràng.
“Lá sầu riêng”: ký ức sống của sân khấu cổ điển
Điểm nhấn của đêm diễn là sự trở lại của những tác phẩm từng ghi dấu sâu đậm trong lòng công chúng như “Lá sầu riêng”, “Tây Thi”, “Tìm lại cuộc đời”, “Người tình trên chiến trận”, “Đêm lạnh chùa hoang” cùng nhiều tiết mục ca – kịch. Ở đó, “Lá sầu riêng” nổi lên như biểu tượng: vai cô Diệu của NSND Kim Cương và vai cậu Năm của NSƯT Hữu Châu đã gắn bó suốt 40 năm, từ khi Hữu Châu mới 20 tuổi đến lúc ông thành “ông già đúng tròn 60” như lời chia sẻ đầy tự trào. Một câu nói ở đây đáng để trích lại nguyên văn: “Cậu Năm từ khi mới ra Trường Nghệ thuật Sân khấu II mới 20 tuổi, giờ đã là ông già đúng tròn 60. Một hành trình đẹp gì đâu”. Đó không chỉ là hành trình cá nhân của hai nghệ sĩ, mà còn là hành trình của sân khấu cổ điển miền Nam: những vai diễn không già đi vì đã được khán giả nuôi dưỡng bằng trí nhớ và lòng trung thành.
Biệt thự Phú Nhuận: không gian ký ức và sự tiếp nối của đồng nghiệp
Trước đêm diễn, NSƯT Hữu Châu cùng các nghệ sĩ đã đến nhà NSND Kim Cương ở phường Phú Nhuận để tập kịch. Ngôi nhà hai tầng, nơi bà sống trên dưới 60 năm, mang phong cách cổ điển và chất thiền với bộ sưu tập tượng Phật, gian thờ tổ tiên và sân thượng trồng hoa, cây cảnh. Chính không gian này từng chứng kiến những buổi tập tuồng của Đoàn kịch nói Kim Cương với các tên tuổi như NSND Bảy Nam, nghệ sĩ Năm Sa Đéc, Vân Hùng, Huỳnh Thanh Trà, Diễm Kiều… người còn, người mất. Khi Hữu Châu viết rằng mình “vẫn còn duyên phận đẹp được ngồi đây và nhớ những ơn lành đã gặp”, đó là lời xác nhận hiếm hoi về tầng nghĩa sâu của tình đồng nghiệp trong giới nghệ sĩ Việt Nam: thế hệ sau không chỉ kính trọng người đi trước trên sân khấu, mà còn bước vào không gian sống của họ với tâm thế tri ân, như một cách tiếp nhận di sản âm nhạc và sân khấu bằng cả ký ức lẫn sự chăm sóc.
Một đêm hội ngộ để khẳng định khán giả là “nhân vật chính”
Đêm diễn tại Hoa viên Bình Dương quy tụ nhiều thế hệ nghệ sĩ Việt Nam gắn bó với NSND Kim Cương: các NSND Thanh Tuấn, Minh Vương, Thanh Điền, Thanh Nam, Quế Trân; các NSƯT Hữu Châu, Phượng Hằng, Minh Minh Tâm cùng nhiều nghệ sĩ tên tuổi trong làng cải lương và kịch nói. Theo nhận định tại chương trình, NSND Kim Cương là một cây đại thụ của sân khấu miền Nam, ở bà tài năng nghệ thuật đi cùng tấm lòng nhân ái và trách nhiệm xã hội. Sự có mặt đông đảo khán giả say mê sân khấu cổ điển cho thấy một sự thật ít được nói thẳng: trong thời đại giải trí nhanh, vẫn còn một lớp công chúng gắn bó với kịch nói, cải lương như phần đời không thể bỏ. Đêm hội ngộ vì thế không chỉ là lời cảm ơn của bà với họ, mà còn là lời nhắc rằng khán giả mới là “nhân vật chính” trong mọi di sản nghệ thuật. Khi một nghệ sĩ gần 90 tuổi vẫn muốn đứng lên để chào từng người, chúng ta thấy rõ điều gì giữ cho sân khấu còn sáng đèn: không phải kinh phí hay quảng bá, mà là lòng biết ơn được chuyển thành hành động.
