Sự thật gây hụt hẫng: con số calo không hề “thần thánh”
Thiết bị theo dõi sức khỏe là các smartwatch và vòng tay thông minh dùng cảm biến chuyển động, nhịp tim cùng công thức chung để ước lượng hoạt động, giấc ngủ và tính calo tiêu thụ, nhưng những con số đó chỉ là dự đoán chứ không phải phép đo chính xác cho từng cá nhân. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng phần lớn smartwatch và vòng tay thông minh có độ lệch đáng kể khi ước tính năng lượng tiêu hao trong khi tập luyện. Nói cách khác, chiếc đồng hồ trên cổ tay bạn không hề “biết” bạn đã đốt bao nhiêu calo; nó đang đoán dựa trên dữ liệu không đầy đủ. Nếu bạn dựa hoàn toàn vào con số ấy để ăn kiêng hay đặt mục tiêu giảm cân, bạn đang chơi trò may rủi với sức khỏe.
Thiết bị tính calo như thế nào – và sai từ đâu?
Về bản chất, hầu hết thiết bị theo dõi sức khỏe dùng hai nguồn dữ liệu: chuyển động và nhịp tim. Cảm biến gia tốc trên smartwatch hoặc vòng tay thông minh ghi lại độ vung tay, nhịp lắc để đoán bạn đang đi bộ, chạy, hay di chuyển kiểu khác. Các thử nghiệm cho thấy hai đồng hồ đeo hai tay có thể cho số bước khác nhau, ngay cả khi bạn đi cùng một quãng đường. Với nhịp tim, đồng hồ sẽ yêu cầu bạn chọn loại bài tập (đạp xe, yoga…) rồi dùng nhịp tim để ước đoán mức độ gắng sức và từ đó tính calo tiêu thụ. Nhưng đây vẫn chỉ là phép tính gián tiếp: thiết bị không đo trực tiếp năng lượng mà dùng thuật toán để suy ra. Một nghiên cứu cho thấy tất cả thiết bị khảo sát đều “substantially misestimate” lượng calo đốt trong khi tập luyện.
Cơ thể bạn không phải robot: vì sao thuật toán không theo kịp?
Nếu con người giống hệt nhau như robot, cùng chiều cao, cân nặng, cách di chuyển, thì một công thức chuẩn có thể đủ để tính calo. Thực tế, chúng ta khác nhau về tốc độ chuyển hóa, tuổi, giới, khối lượng cơ và mỡ – những yếu tố làm mọi phép tính “chuẩn” trở nên chệch hướng. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mỡ cơ thể càng cao, sai số về calo trên thiết bị càng lớn. Ngay cả cảm biến nhịp tim cũng bị ảnh hưởng bởi đặc điểm cơ thể; một số nghiên cứu chỉ ra độ chính xác thay đổi theo tông da và cấu trúc mô. Dù các hãng vẫn thêm dữ liệu tuổi, cân nặng, giới vào thuật toán, đây vẫn là mô hình trung bình cho “một người lý tưởng”, không phải chính bạn. Kỳ vọng đồng hồ đeo tay cho con số calo đúng từng kilocalo là ảo tưởng.
Nhịp tim không phải “chiếc khóa vạn năng” cho calo
Các hãng thường quảng bá cảm biến nhịp tim như trung tâm của mọi phép đo, nhưng nhịp tim một mình không thể phản ánh đầy đủ năng lượng bạn tiêu hao. Thiết bị chỉ biết rằng nhịp tim của bạn đang cao, rồi dùng công thức để suy ra bạn đang gắng sức bao nhiêu. Tuy nhiên, cùng một nhịp tim, bạn có thể đang chạy, leo cầu thang, nâng tạ hoặc căng thẳng tâm lý – lượng calo thực tế hoàn toàn khác nhau. Thêm nữa, các bài tập sức mạnh, interval ngắn hoặc hoạt động kiểu “bùng nổ” khiến nhịp tim phản ứng chậm hơn so với năng lượng cơ bắp tiêu hao. Thế nên, ngay cả khi cảm biến nhịp tim hoạt động tốt, con số calo tiêu thụ vẫn là một phép đoán dựa trên dữ liệu thiếu. Khi nghiên cứu đánh giá, tất cả thiết bị đều bị xếp hạng “poor accuracy” cho calo trong khi tập luyện.
Dùng thiết bị thông minh một cách thông minh hơn
Điều quan trọng không phải là vứt bỏ smartwatch hay vòng tay thông minh, mà là thay đổi cách bạn đọc số liệu. Nếu thiết bị theo dõi sức khỏe giúp bạn vận động đều đặn, giữ thói quen tốt, bạn cứ tiếp tục dùng. Nhưng hãy coi con số calo như một chỉ báo xu hướng, không phải sự thật tuyệt đối. Nhu cầu calo thực tế quan trọng nhất khi bạn điều chỉnh lượng ăn để giảm, tăng hoặc giữ cân. Thay vì ám ảnh với từng calo đồng hồ báo, hãy quan sát cân nặng, vòng bụng, hiệu suất tập luyện và cảm nhận năng lượng hằng ngày. Một nhận định đáng trích dẫn là: “It’s considered more accurate to adjust how much to eat based directly on your weight, rather than using calorie burn estimates as a middleman”. Hiểu giới hạn của thiết bị chính là cách đặt mục tiêu thực tế và tránh lệ thuộc mù quáng vào con số trên cổ tay.
