Thương vụ Elmet – MSR: Một nước cờ đầu tư Mỹ – Việt Nam mang tính địa chiến lược
Thương vụ Elmet Group đầu tư vào Masan High-Tech Materials đánh dấu một bước ngoặt trong dòng vốn đầu tư Mỹ Việt Nam khi mục tiêu không còn là lao động giá rẻ hay thị trường tiêu dùng, mà là kiểm soát nguồn cung vật liệu chiến lược, đặc biệt là vonfram khoáng sản phục vụ công nghiệp quốc phòng và công nghệ cao. Elmet Group dự kiến mua 4,99% cổ phần Masan High-Tech Materials từ công ty con do Tập đoàn Masan sở hữu, qua đó định giá vốn chủ sở hữu doanh nghiệp khai thác khoáng sản này ở mức tương đương 2,5 tỷ USD. Cùng với khoản đầu tư vốn, hai bên ký thỏa thuận thương mại dài hạn về cung ứng sản phẩm vonfram và dịch vụ chế biến từ nền tảng khai thác tại Việt Nam. Đây không chỉ là một hợp đồng cung ứng nguyên liệu, mà là sự “neo buộc” lợi ích chiến lược giữa một tập đoàn vật liệu Mỹ và một nhà khai khoáng Việt Nam.
Vonfram từ Núi Pháo: Mắt xích mới trong an ninh chuỗi cung ứng của Mỹ
Cốt lõi của thương vụ là vonfram khoáng sản. MSR cung cấp cho Elmet các sản phẩm vonfram và dịch vụ chuyển đổi vonfram từ tổ hợp tinh chế tại Việt Nam, với nguồn nguyên liệu gắn với mỏ Núi Pháo. Hợp đồng thương mại dài hạn có thời hạn hơn 8 năm với sản lượng cam kết khoảng 1.250 tấn WO₃ quy đổi mỗi năm. Theo giá vonfram hiện hành, tổng doanh thu gộp dự kiến từ thỏa thuận hợp tác ban đầu vào khoảng 1,5 tỷ USD. Cả hai bên còn lên kế hoạch phát triển thêm nguồn cung tinh quặng vonfram từ các mỏ đối tác quốc tế, đưa về chế biến tại Việt Nam trước khi cung cấp cho thị trường Mỹ. Nói cách khác, Việt Nam được lựa chọn như một trung tâm chế biến, còn Mỹ giữ vai trò “đầu não” tiêu thụ chiến lược cho các ngành trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, hàng không vũ trụ vốn đang khát vật liệu chịu nhiệt và dẫn điện đặc biệt.
Elmet Group: Cánh tay vật liệu chiến lược của nền công nghiệp quốc phòng Mỹ
Để hiểu chiều sâu chiến lược, cần nhìn vào Elmet Group. Tập đoàn hiện hoạt động dưới cấu trúc công ty mẹ mới, nhưng nền tảng cốt lõi là Elmet Technologies – doanh nghiệp có lịch sử từ năm 1929. Elmet cung cấp vật liệu chiến lược, linh kiện cơ khí chính xác và hệ thống công suất cao cho hàng không, quốc phòng, công nghiệp, y tế, bán dẫn – điện tử và năng lượng. Theo hồ sơ công bố tại Mỹ, vật liệu và linh kiện của Elmet được dùng trong hàng không, vệ tinh, tàu ngầm, thiết bị bán dẫn, năng lượng và các hệ thống công nghệ cao, đồng thời phục vụ nhiều chương trình quân sự của Chính phủ Mỹ. Mảng hàng không, quốc phòng và chính phủ từng đóng góp khoảng 40% doanh thu tập đoàn trong một số kỳ gần đây. Elmet cũng tổ chức ba mảng chính gồm linh kiện vật liệu quan trọng, sản phẩm vi sóng kỹ thuật và tinh luyện – kinh doanh vật liệu chiến lược. Nhìn vào cấu trúc này, dễ thấy tập đoàn không mua cổ phần MSR để đầu cơ tài chính, mà để cột chặt một nguồn cung đầu vào sống còn với các chương trình vũ khí và chip.
Quyền lực sản xuất: Việt Nam nắm mỏ, Mỹ nắm thị trường và công nghệ
Một trong những điểm đáng chú ý là cấu trúc tài sản cứng phục vụ chuỗi giá trị vonfram. MSR sở hữu mỏ vonfram Núi Pháo và tổ hợp chế biến tích hợp tại Việt Nam, là nền tảng để đáp ứng các thỏa thuận vonfram dài hạn với Elmet. Trong khi đó, trên đất Mỹ, Elmet vận hành nhiều nhà máy vật liệu chịu nhiệt, trong đó cơ sở Coldwater tại bang Michigan sở hữu máy ép đùn lực ép khoảng 5.500 tấn, dùng để tạo hình các kim loại chịu nhiệt rất khó gia công; theo tài liệu của Elmet, chỉ có hai thiết bị loại này đang hoạt động tại Mỹ có khả năng xử lý các kim loại chịu nhiệt đặc biệt, và họ nắm một chiếc. Sự kết hợp này tạo nên thế gọng kìm: Việt Nam là điểm tập trung chế biến tinh quặng, còn Mỹ đảm nhận khâu vật liệu và linh kiện cuối cùng cho tàu ngầm, tên lửa hay thiết bị bán dẫn. Đây là mô hình phân chia quyền lực mới trong chuỗi cung ứng vật liệu chiến lược, nơi nước sở hữu mỏ không còn “bán rẻ” mà đang bước gần hơn tới vai trò trung tâm chế biến.
Từ thỏa thuận thương mại đến chiến lược dài hạn cho MSR và Việt Nam
Về phía MSR, thương vụ này không chỉ mang lại dòng doanh thu dài hạn mà còn là một mốc định giá độc lập sau hơn 12 năm hợp tác với đối tác Mỹ. Sau khi giao dịch hoàn tất dự kiến vào nửa đầu tháng 10, Tập đoàn Masan vẫn giữ vai trò cổ đông kiểm soát với tỷ lệ khoảng 87,46% vốn tại MSR. Một kế hoạch quan trọng song hành là hoàn thiện hồ sơ để chuyển đăng ký giao dịch cổ phiếu từ hệ thống UPCoM sang niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM. Về phía Elmet, thương vụ đầu tư vào MSR được công bố không lâu sau khi tập đoàn nhận khoản đầu tư cam kết 450 triệu USD từ Bộ Chiến tranh Mỹ để củng cố chuỗi cung ứng vonfram tại Mỹ. Có thể xem đây là bước hiện thực hóa chính sách: tiền ngân sách Mỹ chảy vào một tập đoàn vật liệu chiến lược, rồi đi tiếp vào một nhà khai khoáng Việt Nam để bảo đảm nguồn cung lâu dài. Với Việt Nam, đó là cơ hội hiếm có để nâng vị thế trong chuỗi giá trị vật liệu chiến lược, nhưng cũng là phép thử về năng lực quản trị rủi ro địa chính trị trong những thập kỷ tới.
