Việt Nam trong bản đồ sản xuất toàn cầu của PepsiCo
PepsiCo đầu tư Việt Nam là bước mở rộng mạng lưới nhà máy sản xuất Việt Nam trong lĩnh vực thực phẩm và nước giải khát, nhằm biến Việt Nam thành trung tâm sản xuất, phân phối và thử nghiệm chiến lược sản xuất toàn cầu của tập đoàn tại khu vực Đông Nam Á, gắn với cam kết dài hạn và chuỗi cung ứng gắn chặt với nông dân, người lao động và thị trường nội địa.
Điểm đáng chú ý không phải là con số vốn, mà là việc PepsiCo tiếp tục mở rộng năng lực sau hơn ba thập kỷ hiện diện tại Việt Nam, từ kinh doanh nước giải khát từ năm 1994 đến thực phẩm ăn liền từ năm 2005. Đây không còn là câu chuyện thăm dò, mà là nâng cấp vị thế Việt Nam trong chiến lược sản xuất toàn cầu. Khi một tập đoàn có tới khoảng 80% doanh thu quốc tế đến từ các thị trường đang phát triển và mới nổi, việc dồn thêm nguồn lực vào Việt Nam là lựa chọn có chủ đích: gắn sản xuất với thị trường tăng trưởng nhanh, nhân công trẻ và vị trí logistics thuận lợi.
Hai nhà máy mới: Ninh Bình và Tây Ninh gửi thông điệp gì?
Ở mảng thực phẩm, nhà máy tại Ninh Bình rộng 8 ha, công suất thiết kế hơn 25.000 tấn sản phẩm mỗi năm, là cơ sở sản xuất thực phẩm thứ hai sau TP.HCM. Việc dựng nhà máy ngay gần vùng nguyên liệu khoai tây và gần thị trường tiêu thụ miền Bắc cho thấy PepsiCo muốn rút ngắn khoảng cách từ nông trại đến dây chuyền, đồng thời giảm chi phí logistics cho chuỗi sản phẩm Lay’s, Poca hay Doritos. Theo kế hoạch, nhà máy khởi công tháng 8/2024, hoàn thành giai đoạn đầu vào tháng 8/2025 và khánh thành tháng 11/2025.
Ở mảng nước giải khát, nhà máy Tây Ninh là nhà máy thứ 6 của Suntory PepsiCo Việt Nam, với diện tích 20 ha và công suất thiết kế khoảng 1,244 tỷ lít mỗi năm. Năm dây chuyền, trong đó dây chuyền lon đạt 120.000 lon/giờ và dây chuyền PET đạt 84.000 chai/giờ, cộng thêm kho tự động 15.000 m2 chứa 43.000 pallet sử dụng robot, cho thấy đây không chỉ là nhà máy mới, mà là chuẩn công nghệ mới cho công nghiệp thực phẩm Việt Nam.
Tác động với người lao động, nông dân và người tiêu dùng
Nếu bỏ qua lớp vỏ “tập đoàn toàn cầu”, điều quan trọng là hai dự án này chạm tới đời sống thường ngày như thế nào. Nhà máy Ninh Bình khi vận hành ổn định dự kiến tạo khoảng 530 việc làm trực tiếp, đóng góp ngân sách bình quân 180 tỷ đồng mỗi năm. Nhà máy Tây Ninh được dự kiến tạo khoảng 3.000 việc làm trong toàn chuỗi cung ứng. Đây là những con số đáng kể với bất kỳ địa phương nào đang nỗ lực thu hút đầu tư nước ngoài Việt Nam.
PepsiCo cho biết đang hợp tác với hơn 2.500 hộ nông dân mỗi năm tại Tây Nguyên và miền Bắc, gắn vùng nguyên liệu khoai tây với nhà máy chế biến. Điều này vừa nâng giá trị nông sản, vừa buộc nông dân phải nâng chuẩn chất lượng, đồng thời khiến công nghiệp thực phẩm Việt Nam gắn chặt hơn với chuỗi giá trị toàn cầu. Với người tiêu dùng, việc bổ sung cơ sở tại miền Bắc giúp doanh nghiệp đưa sản xuất đến gần thị trường tiêu thụ hơn, khả năng cao là nguồn cung ổn định hơn và chi phí vận chuyển thấp hơn.
Việt Nam thành “cứ điểm” Đông Nam Á trong chiến lược sản xuất toàn cầu
Nhà máy Tây Ninh được thiết kế để ưu tiên phục vụ thị trường Việt Nam, nhưng vẫn có khả năng hỗ trợ các thị trường khác khi cần. Nói cách khác, đây là một “hub” sản xuất trong mạng lưới khu vực, không chỉ là nhà máy phục vụ nội địa. Khi sản phẩm có thể quay sang hỗ trợ thị trường khác, Việt Nam được kéo sâu hơn vào chiến lược sản xuất toàn cầu của PepsiCo.
Một tuyên bố đáng chú ý từ lãnh đạo tập đoàn là: “Việt Nam là một trong những thị trường tăng trưởng năng động nhất và giữ vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh nước giải khát quốc tế của PepsiCo”. Diễn biến doanh thu quốc tế ngày càng chiếm tỷ trọng lớn cho thấy các thị trường như Việt Nam không còn là “vệ tinh” mà đang trở thành động cơ tăng trưởng. Việc đầu tư sâu hơn vào nhà máy sản xuất Việt Nam cũng là cách PepsiCo phân tán rủi ro, giảm phụ thuộc một vài thị trường lớn, đồng thời bám sát làn sóng tăng trưởng của ASEAN.
Cơ hội và thách thức cho Việt Nam trong làn sóng đầu tư nước ngoài mới
Việc một tập đoàn Mỹ cùng đối tác Nhật tiếp tục rót vốn, thông qua mô hình 100% vốn và liên minh liên doanh, là tín hiệu tích cực cho môi trường đầu tư nước ngoài Việt Nam. Nó cho thấy các nhà đầu tư không chỉ tìm công xưởng giá rẻ, mà còn nhìn thấy thị trường tiêu dùng đủ lớn để đặt nhà máy hiện đại, gắn với tầm nhìn dài hạn. Công nghiệp thực phẩm Việt Nam, nếu biết tận dụng, có thể nâng trình lên bằng việc học hỏi tiêu chuẩn, công nghệ, quản trị từ những dự án này.
Tuy vậy, không nên quá lạc quan. Sự hiện diện của các tập đoàn lớn cũng tạo sức ép cạnh tranh khổng lồ lên doanh nghiệp nội địa. Câu hỏi là chúng ta muốn trở thành gì trong chiến lược sản xuất toàn cầu: chỉ là nơi đặt nhà máy, hay là đối tác có tiếng nói trong chuỗi giá trị. Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào cách Việt Nam gắn yêu cầu chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp phụ trợ và chuẩn lao động – môi trường vào từng dự án cụ thể, thay vì bằng lòng với vài nghìn việc làm.
