Từ giải thưởng chuyển đổi số đến câu chuyện đổi mới hành chính
Trợ lý ảo công chức là hệ thống trí tuệ nhân tạo được tích hợp với kho dữ liệu hành chính dùng chung, cho phép cán bộ, công chức đặt câu hỏi bằng tiếng Việt tự nhiên, tra cứu chính sách, văn bản pháp luật, hỗ trợ soạn thảo và rà soát tài liệu, tóm tắt và tổng hợp dữ liệu phục vụ chỉ đạo điều hành, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian xử lý các tác vụ hành chính lặp lại và chuẩn hóa nghiệp vụ trong cơ quan nhà nước. Điểm đáng nói là Lạng Sơn không chỉ triển khai mà còn biến trợ lý ảo công chức thành biểu tượng cho nỗ lực chuyển đổi số Việt Nam ở cấp địa phương. Với giải pháp “Trợ lý ảo công chức số xứ Lạng”, tỉnh được vinh danh ở hạng mục Cơ quan nhà nước chuyển đổi số xuất sắc tại Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam năm 2026. Đây đã là năm thứ 5 liên tiếp Lạng Sơn nhận giải ở hạng mục này, cho thấy quá trình Lạng Sơn chuyển đổi số không phải phong trào nhất thời mà là chiến lược dài hơi được duy trì qua nhiều năm.
AI hành chính được thiết kế cho thực tiễn công vụ, không phải trình diễn công nghệ
Điều khiến trợ lý ảo công chức ở Lạng Sơn đáng chú ý là nó sinh ra từ áp lực thực tế của mô hình chính quyền địa phương hai cấp: khối lượng công việc lớn, phạm vi quản lý rộng, cán bộ phải xử lý đồng thời nhiều lĩnh vực chuyên môn. Trước đây, tra cứu và tổng hợp thông tin phụ thuộc vào thao tác thủ công, kinh nghiệm cá nhân và các nguồn dữ liệu phân tán. Trong bối cảnh đó, một công cụ AI hành chính không còn là lựa chọn xa xỉ mà trở thành yêu cầu để bộ máy không bị quá tải. Theo đánh giá của ban tổ chức giải thưởng, điểm nổi bật là Lạng Sơn tiên phong đưa trí tuệ nhân tạo vào hỗ trợ quy trình công vụ trên quy mô toàn tỉnh. Kho dữ liệu của hệ thống đã tích hợp, lập chỉ mục và huấn luyện trên 493.000 văn bản, tài liệu hành chính, từ văn bản quy phạm pháp luật đến tài liệu nghiệp vụ. Nói cách khác, trợ lý ảo công chức không phải chatbot chung chung, mà là lớp khai thác tri thức được xây dựng sát với nghiệp vụ nhà nước.
Hiệu quả vận hành: con số biết nói về năng suất và thói quen làm việc
Nếu chỉ dừng ở khẩu hiệu chuyển đổi số, mô hình này sẽ khó thuyết phục. Nhưng các số liệu vận hành cho thấy trợ lý ảo công chức đã đi vào thói quen làm việc của đội ngũ. Đến ngày 30/6/2026, hệ thống đã cấp trên 3.800 tài khoản, khoảng 98% tài khoản đã phát sinh truy cập; hơn 240.000 lượt truy cập và trên 220.000 lượt truy vấn tại hơn 180 cơ quan, đơn vị. Đây là mức sử dụng cho thấy công cụ AI hành chính đang trở thành “cửa sổ” đầu tiên khi công chức cần tra cứu. Theo ghi nhận bước đầu, với những tác vụ lặp lại như tìm căn cứ pháp lý, tóm tắt văn bản dài hoặc chuẩn bị dự thảo theo biểu mẫu, thời gian xử lý ban đầu có thể giảm khoảng 30–50% so với cách làm thủ công. Ban tổ chức giải thưởng cũng đánh giá ứng dụng giúp tiết kiệm đến 50% thời gian xử lý ban đầu đối với các tác vụ thường xuyên. Đây là những câu số liệu mà bất kỳ chương trình chuyển đổi số Việt Nam nào cũng mong muốn có được.
Nguyên tắc “AI hỗ trợ, công chức quyết định” và tác động tới dịch vụ công số
Một lo ngại phổ biến với AI hành chính là nguy cơ máy móc thay thế trách nhiệm con người. Lạng Sơn chọn cách giải quyết bằng nguyên tắc rõ ràng: “AI hỗ trợ, cán bộ kiểm chứng và quyết định”. Theo định hướng triển khai, AI đóng vai trò công cụ hỗ trợ tra cứu, tổng hợp, rà soát và chuẩn hóa nội dung; cán bộ, công chức vẫn chịu trách nhiệm chuyên môn đối với thông tin, văn bản và quyết định thuộc thẩm quyền. Cách tiếp cận này giữ được hai giá trị song song: hiệu quả dữ liệu số và tính chính xác, khả năng kiểm chứng trong hoạt động công vụ. Trong thực tế, trợ lý ảo hỗ trợ nhiều nghiệp vụ thường xuyên như tra cứu chính sách, hỏi đáp chuyên môn, soạn thảo và rà soát văn bản, tóm tắt và tổng hợp dữ liệu phục vụ chỉ đạo, điều hành. Khi công chức xử lý công việc nhanh hơn, chuẩn hơn, dịch vụ công số mà người dân và doanh nghiệp nhận được cũng có cơ hội trở nên nhất quán, minh bạch và ít phụ thuộc vào “kinh nghiệm cá nhân” của từng cán bộ.
Lạng Sơn chuyển đổi số: mô hình tham khảo cho địa phương khác?
Việc Lạng Sơn 5 năm liên tiếp được vinh danh ở hạng mục Cơ quan nhà nước chuyển đổi số xuất sắc cho thấy địa phương này không đi theo lối triển khai công nghệ theo phong trào, mà kiên trì xây dựng các giải pháp gắn với bài toán quản trị cụ thể. Trợ lý ảo công chức số xứ Lạng là một bước tiến quan trọng: nó đưa AI hành chính vào những công việc rất đời thường của công chức – tra cứu văn bản, chuẩn bị báo cáo, rà soát dự thảo – chứ không chỉ là dự án trình diễn công nghệ. Từ góc độ chính sách, mô hình này gợi ý rằng chuyển đổi số Việt Nam ở cấp địa phương sẽ hiệu quả hơn nếu bắt đầu từ kho dữ liệu hành chính dùng chung và những điểm nghẽn nghiệp vụ cụ thể. Khi công cụ số giúp tiết kiệm thời gian, chuẩn hóa quy trình và nâng cao chất lượng tham mưu, người dân sẽ cảm nhận rõ hơn một chính quyền số biết dùng công nghệ để phục vụ, không phải để phô trương. Lạng Sơn đã đặt một viên gạch đáng kể trên con đường đó; câu hỏi còn lại là bao nhiêu địa phương sẵn sàng đi tiếp.
