AI hành chính công: Khi ‘công chức số’ bắt đầu xuất hiện
AI hành chính công là việc tích hợp các hệ thống quản lý AI, trợ lý số và robot tiếp tân chính phủ vào quy trình điều hành, xử lý hồ sơ và cung cấp dịch vụ công, giúp chính quyền số Việt Nam giảm thao tác thủ công, chuẩn hóa thông tin và cho phép người dân tương tác với cơ quan nhà nước mọi lúc, mọi nơi trên môi trường số. Nhìn từ Tây Ninh, Đà Lạt và Nghệ An, có thể nói thời kỳ mà cán bộ, công chức làm việc cùng trợ lý AI thay vì tự mình “ôm” mọi thủ tục đã bắt đầu. Đây không chỉ là câu chuyện mua sắm công nghệ, mà là chuyển dịch cách vận hành bộ máy: từ mô hình quản lý dựa trên kinh nghiệm cá nhân sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu và thuật toán, với mục tiêu phục vụ người dân tốt hơn.
Tây Ninh xây hệ sinh thái AI tự chủ: Dữ liệu là quyền lực mới của chính quyền
Tây Ninh chọn một hướng đi tham vọng: xây cả hệ sinh thái AI tự chủ cho cơ quan nhà nước, thay vì dùng dịch vụ AI mở bên ngoài. Trong bối cảnh dữ liệu đang bị quản lý phân tán, khó chia sẻ giữa các sở, ngành, và khối lượng văn bản, hồ sơ tăng nhanh, tỉnh này nhìn rõ một sự thật: nếu tiếp tục phụ thuộc vào thao tác thủ công và kinh nghiệm cá nhân, bộ máy sẽ bị quá tải. Dự án “Triển khai xây dựng hệ sinh thái AI tự chủ phục vụ các cơ quan nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh (giai đoạn 1)” được UBND tỉnh đồng ý chủ trương, giao Sở Khoa học và Công nghệ làm chủ đầu tư, thực hiện trong năm 2026 với tổng mức đầu tư 40 tỷ đồng từ nguồn vốn sự nghiệp khoa học và công nghệ được cấp cho Sở năm 2026. Đây là một phát biểu mang tính bước ngoặt: "Trong giai đoạn 1, hệ sinh thái được xây dựng gồm phần mềm quản trị nền tảng tri thức tỉnh Tây Ninh tích hợp MCP Server, phần mềm mô hình AI tạo sinh nền siêu lớn và phần mềm quản trị tác nhân AI". Tham vọng rõ ràng: tăng tính kịp thời, chính xác, minh bạch và giảm đáng kể thời gian xử lý công việc, đồng thời cho phép người dân, doanh nghiệp tương tác với chính quyền 24/7 thông qua tác nhân AI để được giải đáp thắc mắc, hạn chế việc phải đến trực tiếp bộ phận một cửa. Nếu làm đến nơi đến chốn, Tây Ninh sẽ có một lớp "công chức AI" đứng sau, tự động theo dõi, cảnh báo nhiệm vụ sắp đến hạn, quá hạn trên hệ thống quản lý văn bản và điều hành. Nhưng đi cùng cơ hội là trách nhiệm bảo đảm an toàn, bảo mật và chủ quyền dữ liệu – lý do khiến tỉnh buộc phải chọn mô hình AI tự chủ vận hành trên hạ tầng của chính mình, thay vì “giao phó” thông tin cho nền tảng bên ngoài.
Robot tiếp tân ở Đà Lạt: Dịch vụ công không còn phụ thuộc giờ hành chính
Nếu Tây Ninh đánh vào tầng sâu quản trị, Đà Lạt lại tạo ra hình ảnh rất trực quan của chính quyền số Việt Nam: một robot tiếp tân chính phủ đứng ngay cửa trung tâm hành chính. Tại Trung tâm Dịch vụ hành chính công của phường Xuân Hương – Đà Lạt, robot AI này đã chính thức vận hành, đóng vai trò tiếp tân, chào hỏi người dân, xác định nhu cầu và hướng dẫn thủ tục, giấy tờ cần chuẩn bị. Đặt tại vị trí đầu vào, robot hoạt động như một “cán bộ một cửa” tự động, hỏi đáp tương tác, dẫn từng bước cho người dân. Quan trọng hơn, hệ thống không chỉ tồn tại dưới dạng robot vật lý mà còn hoạt động 24/7 trên nền tảng trực tuyến, kết nối với cổng dịch vụ công quốc gia và có thể truy cập từ điện thoại thông minh hay máy tính. Câu chuyện ở Đà Lạt cho thấy một thực tế: khi câu hỏi của người dân đa phần lặp đi lặp lại, việc để cán bộ đứng trả lời liên tục là lãng phí nguồn lực. Robot có thể gánh những câu hỏi thường gặp, để công chức tập trung xử lý hồ sơ phức tạp. Người dân thì được lợi kép: tra cứu thủ tục trước khi đi, chuẩn bị đủ giấy tờ, hạn chế việc phải đi lại nhiều lần và không phải xếp hàng chờ đến lượt hỏi. Đây là một bước đi nhỏ về mặt kỹ thuật, nhưng lớn về mặt tư duy – dịch vụ hành chính công không còn bị “khóa” trong khung giờ hành chính và phụ thuộc vào sự có mặt của con người.
Nghệ An và mô hình văn phòng số: AI trở thành bộ phận hạ tầng hành chính
Nghệ An tiếp cận AI hành chính công theo hướng khác: bắt đầu từ các nghiệp vụ văn phòng – thứ tưởng nhỏ nhưng chiếm rất nhiều thời gian công chức. Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh phối hợp với Viện Nghiên cứu Ứng dụng Công nghệ CMC triển khai đề tài xây dựng mô hình ứng dụng AI trong quản lý, điều hành văn phòng tại các cơ quan quản lý nhà nước. Họ không nói nhiều về triết lý, mà tạo ra ba hệ thống phần mềm cụ thể: quản lý hiện diện và an ninh công sở, quản lý thông tin và báo cáo điều hành, cùng tổ chức – quản lý hoạt động hội họp. Phần mềm CIVAMS dùng nhận diện khuôn mặt và AI để kiểm soát người ra vào, quản lý cán bộ, khách đến làm việc và nâng mức an ninh, với độ chính xác nhận diện tới 99,88%, thời gian xác thực khoảng 1,5 giây và khả năng tích hợp với nhiều camera IP cũng như hệ thống quản lý khác. Một phát biểu đáng trích dẫn từ đánh giá thử nghiệm là: "Các công cụ AI giúp nâng cao khả năng tìm kiếm, tổng hợp và phân tích dữ liệu; rút ngắn thời gian xây dựng báo cáo; hỗ trợ tổ chức các cuộc họp không giấy tờ; đồng thời tăng cường hiệu quả quản lý hoạt động tại cơ quan". Từ kết quả này, nhóm nghiên cứu đề xuất lộ trình nhân rộng mô hình: giai đoạn 2026–2027 mở rộng đến các đơn vị có hạ tầng tốt như Văn phòng UBND tỉnh, Sở Nội vụ, Sở Tài chính, một số trường đại học; giai đoạn 2028–2030 triển khai đồng bộ đến các sở, ban, ngành, đơn vị sự nghiệp công lập và cơ quan hành chính trên địa bàn, hướng tới môi trường làm việc số dùng chung hệ thống quản lý AI cho toàn bộ chính quyền. Nói cách khác, AI đang được đối xử không phải như “dự án thử nghiệm”, mà như một phần hạ tầng hành chính bắt buộc phải có.
Tương lai trợ lý AI cho công chức: Cơ hội phục vụ tốt hơn, thách thức quản trị thông minh
Điểm chung của Tây Ninh, Đà Lạt và Nghệ An là một nhận thức mới: nếu không trang bị hệ thống quản lý AI, chính quyền số sẽ dừng lại ở việc số hóa biểu mẫu, chứ chưa chạm đến cải cách thực sự. Tây Ninh dùng hệ sinh thái AI tự chủ để giải bài toán dữ liệu phân tán, thiếu nhân lực công nghệ thông tin, và nhu cầu xử lý khối lượng lớn văn bản, báo cáo, yêu cầu hỗ trợ người dân, doanh nghiệp trong thời gian ngày càng gấp. Đà Lạt thử nghiệm robot tiếp tân chính phủ để giảm tải việc trả lời câu hỏi lặp lại, giải phóng thời gian cho cán bộ xử lý hồ sơ phức tạp, đồng thời mở quyền tra cứu thủ tục 24/7 cho người dân và doanh nghiệp. Nghệ An xem AI là công nghệ nền tảng giúp tự động hóa quy trình, khai thác dữ liệu hiệu quả, hỗ trợ ra quyết định và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý, điều hành văn phòng. Tương lai trợ lý AI cho công chức vì thế không phải câu hỏi “có dùng hay không”, mà là “dùng như thế nào cho đúng”. Nếu các địa phương tiếp tục đầu tư hạ tầng số, dữ liệu, nhân lực và bảo đảm an toàn thông tin, những mô hình này hoàn toàn có thể trở thành giải pháp dùng chung, góp phần nâng hiệu lực, hiệu quả bộ máy, xây dựng một nền hành chính công minh bạch, hiện đại, trong đó công chức tập trung vào quyết định và đối thoại, còn trợ lý AI xử lý phần việc lặp lại, nặng về kỹ thuật.
