Bảy thập niên kể lại hành trình đất nước
Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương là đơn vị sản xuất phim tài liệu, phim khoa học và gìn giữ hình ảnh về đất nước, con người Việt Nam qua nhiều thời kỳ. Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập vì thế không chỉ đánh dấu tuổi nghề của một cơ quan điện ảnh; đó còn là dịp nhìn lại cách những thước phim góp phần kể lại lịch sử bằng chứng cứ hình ảnh. Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy nhận định Hãng phim đã đồng hành cùng những chặng đường lịch sử của dân tộc. Bà nhấn mạnh, phía sau mỗi bộ phim là những chuyến đi, lao động nghệ thuật tận tụy và cả những hy sinh thầm lặng. Nhìn từ dấu mốc này, lịch sử phim tài liệu không nằm riêng trong tác phẩm hoàn chỉnh: nó còn hiện diện trong quá trình ghi hình, lựa chọn và lưu giữ tư liệu.
Tại buổi lễ, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy trao Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Văn hóa, Thể thao và Du lịch” cho 25 cá nhân thuộc Hãng phim. Sự ghi nhận dành cho những người làm nghề nhắc rằng di sản điện ảnh được tạo nên qua đóng góp nối tiếp của nhiều thế hệ, chứ không chỉ bởi một vài tác phẩm nổi bật.
Kho phim là ký ức sống, không phải nơi cất giữ thụ động
Giá trị lớn nhất của Hãng phim không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm, mà ở khả năng giúp hình ảnh quá khứ tiếp tục có ích cho hiện tại. Kho tư liệu hình ảnh tích lũy qua nhiều thế hệ được xem là tài sản phục vụ nghiên cứu, giáo dục, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa. Vì vậy, lưu trữ phim không thể dừng ở việc cất giữ bản gốc: tư liệu cần được bảo quản đúng cách, số hóa và khai thác để công chúng, nhà nghiên cứu và thế hệ làm phim tiếp cận được. Phim khoa học cũng có vai trò riêng, đưa tri thức về tự nhiên và đời sống đến gần người xem bằng ngôn ngữ hình ảnh. Nhiều tác phẩm của Hãng phim được ghi nhận tại các liên hoan trong nước và quốc tế, góp phần khẳng định vị thế phim tài liệu Việt Nam.
Chủ tịch Hãng phim, NSƯT Nguyễn Quang Tuấn, chia sẻ rằng hàng nghìn tác phẩm trong 70 năm qua đã trở thành tài sản quý của đất nước, đồng thời là chứng tích của lòng yêu nước, trách nhiệm công dân và sự dấn thân nghệ thuật. Đó là lời nhắc đáng suy ngẫm: tư liệu chỉ thật sự sống khi được gìn giữ và đưa trở lại đời sống xã hội.
Làm chủ công nghệ để giữ vững sự thật
Kỷ niệm 70 năm có ý nghĩa hơn một lần hồi tưởng nếu nó đối diện thẳng với những thay đổi đang làm nghề phim khó hơn. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và thói quen tiếp nhận thông tin mới đặt điện ảnh tài liệu trước yêu cầu khác; trong khi cạnh tranh nội dung ngày càng gay gắt và nguồn lực sáng tạo còn hạn chế. Công nghệ có thể mở thêm cách sản xuất, phổ biến phim và tiếp cận khán giả, nhưng không thể thay thế sự kiểm chứng, bản lĩnh nghề nghiệp hay trách nhiệm với nhân vật và sự kiện. Bởi vậy, lời nhấn mạnh về bảo vệ sự thật không phải khẩu hiệu bên lề: đó là tiêu chuẩn cốt lõi để phim tài liệu còn giữ được niềm tin của người xem.
Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy đề nghị Hãng phim nâng cao chất lượng tư tưởng, nghệ thuật và khoa học; đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ, đa dạng cách phổ biến phim; bảo quản, số hóa và khai thác kho tư liệu; đồng thời xây dựng đội ngũ kế cận. Bà cũng đề nghị các đơn vị thuộc Bộ phối hợp, hướng dẫn và tháo gỡ khó khăn. Những nhiệm vụ ấy cho thấy di sản chỉ có tương lai khi năng lực lưu trữ và năng lực sáng tạo cùng được đầu tư.
Tiếp nối di sản bằng những thước phim đáng tin
Chặng đường 70 năm của Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương là lời nhắc rằng phim tài liệu không chỉ ghi lại điều đã xảy ra; nó còn giúp xã hội đối chiếu ký ức, truyền tri thức và hiểu con người qua từng thời kỳ. Những thước phim có giá trị cần được bảo vệ khỏi thất lạc, đồng thời được làm mới cách tiếp cận để đến với khán giả hôm nay. Thành tựu quá khứ đáng trân trọng, nhưng không thể tự bảo đảm vị thế tương lai trước sức ép công nghệ và cạnh tranh nội dung. Kết luận của dấu mốc này vì thế khá rõ: muốn tiếp tục kể lại sự thật, Hãng phim phải giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp, làm chủ công nghệ và biến kho tư liệu quý thành nguồn lực đang vận động, không phải di sản nằm im.
